پژوهش علمی - دانلود تحقیق علمی فارسی

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید

چکیده.................................................................................................................................................1
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1- مقدمه.........................................................................................................................................3
1-2- بیان مسئله..................................................................................................................................4
1-4- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق.................................................................................................5
1-3- اهداف تحقیق.............................................................................................................................6
1-5- فرضیه های تحقیق ومبانی نظری آن ها.....................................................................................7
1-6- قلمرو تحقیق..............................................................................................................................9
1-6-1- قلمرو زمانی...........................................................................................................................9
1-6-2- قلمرو مکانی..........................................................................................................................9
1-6-3- قلمرو موضوعی.....................................................................................................................9
1-7- تعریف اصطلاحات و واژه ها....................................................................................................9
1-7-1- مالکیت خانوادگی.................................................................................................................9
1-7-2- مالکیت نهادی.....................................................................................................................10
1-7-3- مالکیت شرکتی....................................................................................................................10
1-7-4- به موقع بودن سود..............................................................................................................11
1-8- ساختار پژوهش.......................................................................................................................11
فصل دوم: مبانی نظری وادبیات تحقیق
2-1- مقدمه.......................................................................................................................................14
2-2- مبانی نظری و مفهوم حاکمیت شرکتی.....................................................................................15
2-3- چارچوب نظری حاکمیت شرکتی...........................................................................................17
2-3-1- نظریه نمایندگی...................................................................................................................17
2-3-2- نظریه هزینه معاملات..........................................................................................................18
2-3-3- تئوری ذینفعان.....................................................................................................................19
2-4- اهداف حاکمیت شرکتی..........................................................................................................19
2-5- مزایای حاکمیت شرکتی...........................................................................................................20
2-6- اصول حاکمیت شرکتی............................................................................................................21
2-7- انواع شاخص های سنجش عملکرد........................................................................................23
2-8- انواع سیستم های حاکمیت شرکتی..........................................................................................23
2-8-1- سیستم درون سازمانی.........................................................................................................24
2-8-2- سیستم برون سازمانی..........................................................................................................26
2-9- شیوه های حاکمیت شرکتی.....................................................................................................28
2-9-1- شفافیت...............................................................................................................................28
2-9-2- پاسخگویی..........................................................................................................................28
2-9-3- انصاف برخورد یکسان با سهامداران...................................................................................29
2-9-4- مسئولیت پذیری..................................................................................................................29
2-10- تمرکز مالکیت به عنوان یکی از مهم ترین مکانیزم های حاکمیت شرکتی............................29
2-11- نسبت سهامداران یا مالکان نهادی به عنوان یکی دیگر از مکانیزم های حاکمیت شرکتی......31
2-12- نسبت شرکت های خانوادگی................................................................................................32
2-13- اهمیت حا کمیت شرکتی در بازارهای مالی..........................................................................33
2-14- بازیگران عرصه حاکمیت شرکتی..........................................................................................34
2-14-1- هیئت مدیره ها..................................................................................................................34
2-14-2- مدیرعامل و تیم اجرایی شرکت........................................................................................35
2-14-3- سهامداران.........................................................................................................................35
2-14-4- مشتریان داخلی و خارجی شرکت....................................................................................35
2-14-5- قانون گذاران و سایر نهادهای مرتبط با کسب و کار شرکت............................................36
2-15- حاکمیت شرکتی در ایران......................................................................................................36
2-16- عدم تقارن اطلاعاتی و حاکمیت شرکتی...............................................................................37
2-17- مالکیت شرکت ها.................................................................................................................39
2-18- ترکیب مالکیت و حاکمیت شرکتی........................................................................................39
2-19- ترکیب مالکیت و سهامداری مدیران......................................................................................40
2-20- ساختار مالکیت......................................................................................................................40
2-21- مالکیت مدیریتی (خانوادگی)................................................................................................42
2-22- مالکیت نهادی.......................................................................................................................45
2-23- مالکیت شرکتی......................................................................................................................47
2-24- مفهوم به موقع بودن اطلاعات(سود).....................................................................................49
2- 25- بموقع بودن واهمیت آن.......................................................................................................50
2-26- ویژگیهای کیفی اطلاعات مالی..............................................................................................52
2-27- چارچوب تنظیمی برای گزارشگری به موقع در ایران...........................................................54
2-28- مفاهیم سود برای گزارشگری................................................................................................56
2-29- عوامل موثر بر رفتار گزارشگری به موقع............................................................................. 57
2-30- اندازه شرکت.........................................................................................................................57
2-31- اندازه شرکت و به موقع بودن سود.......................................................................................59

متن کامل در سایت امید فایل 

2-32- شاخص های اندازه گیری شرکت.........................................................................................59
2-32-1- میزان دارائیهای شرکت.....................................................................................................60
2-32-2- میزان فروش شرکت.........................................................................................................60
2-32-3- ارزش بازار شرکت...........................................................................................................60
2-32-4- تعداد پرسنل شرکت.........................................................................................................61
2-33- سودآوری(سود)....................................................................................................................62
2-33-1- نسبتهای سود آوری..........................................................................................................62
2-34- عمرشرکت............................................................................................................................63
2-35- بخش دوم: پیشینه تحقیق.......................................................................................................63
2-35-1- پیشینه داخلی....................................................................................................................63
2-35-2- پیشینه خارجی..................................................................................................................68
2-37- خلاصه فصل.........................................................................................................................74
فصل سوم: روش اجرای تحقیق
3-1- مقدمه.......................................................................................................................................76
3-2- روش کلی تحقیق....................................................................................................................76
3-3- جامعه آماری ونمونه آماری.....................................................................................................77
3-4- روش های گرد آوری داده ها .................................................................................................77
3-5- ابزار تحقیق و موارد استفاده...................................................................................................78
3-6- مدل تحقیق..............................................................................................................................78
3-6-1- دسته بندی متغیر ها.............................................................................................................79
3-6-2- نحوه اندازه گیری متغیر ها..................................................................................................79
3-6-2-1- متغیر مستقل...................................................................................................................79
3-6-2-1-1- مالکیت خانوادگی......................................................................................................79
3-6-2-1-2- مالکیت نهادی............................................................................................................79
3-6-2-1-3- مالکیت شرکتی..........................................................................................................80
3-6-2-2- متغیر وابسته....................................................................................................................80
3-6-2-2-1- به موقع بودن سود.....................................................................................................80
3-6-2-3- متغیر های کنترلی...........................................................................................................81
3-6-2-3-1- اندازه شرکت..............................................................................................................82
3-6-2-3-2- اهرم مالی...................................................................................................................82
3-6-2-3-3- نسبت ارزش بازار حقوق صاحبان سهام به ارزش دفتری..........................................82
3-6-3- مدل کلی تحقیق..................................................................................................................83
3-6-4- نحوه بدست آوردن رابطه بین متغیر ها...............................................................................84
3-7- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات..............................................................................................84
3-8- تحلیل ماهیت و ویژگی های متغیرهای تحقیق........................................................................85
3-9- آزمون های رگرسیون..............................................................................................................85
3-10- روش های آماری..................................................................................................................85
3-10-1- آمار توصیفی.....................................................................................................................85
3-10-2- آماراستنباطی.....................................................................................................................86
3-10-2-1- آزمون کلموگروف- اسمیرونوف..................................................................................87
3-10-2-2- آماره دوربین واتسون...................................................................................................87
3-10-2-3- آزمون دیکی فولر تعمیم یافته جهت مانایی متغیرها.....................................................88
3-10-2-4- بررسی ناهمسانی واریانس...........................................................................................88
3-10-2-5- آزمون F لیمر...............................................................................................................89
3-10-2-6- آزمون هاسمن..............................................................................................................89
3-10-2-7- آزمون عدم خود همبستگی باقیمانده ها.......................................................................90
3-10-2-8- ضریب همبستگی پیرسون............................................................................................90
3-10-2-9- ضریب تعیین................................................................................................................90
3-11- نرم افزار آماری......................................................................................................................91
3-12- خلاصه این فصل...................................................................................................................91
فصل چهارم: تجزیه وتحلیل داده ها
4-1- مقدمه.......................................................................................................................................93
4-2- آمار توصیفی............................................................................................................................93
4-3- تحلیل ماهیت و ویژگی های متغیرهای تحقیق........................................................................95
4-4- آزمون فرضیات........................................................................................................................95
4-5- مفروضات مدل رگرسیون........................................................................................................96
4-5-1- آزمون عدم خود همبستگی باقیمانده ها..............................................................................96
4-5-2- بررسی ناهمسانی واریانس..................................................................................................96
4-6- آزمون دیکی فولر تعمیم یافته جهت مانایی متغیرها................................................................97
4-7- تجزیه و تحلیل ونتایج فرضیه های پژوهش............................................................................98
4-7-1- تجزیه وتحلیل ونتایج فرضیه اول........................................................................................98
4-7-1-1- بررسی ناهمسانی واریانس.............................................................................................98
4-7-1-2- آزمون F لیمرو آزمون هاسمن....................................................................................... 99
4-7-2- تجزیه وتحلیل ونتایج فرضیه دوم.....................................................................................101
4-7-2-1- بررسی ناهمسانی واریانس...........................................................................................101
4-7-2-2- آزمون Fلیمر و آزمون هاسمن....................................................................................102
4-7-3- تجزیه وتحلیل ونتایج فرضیه سوم....................................................................................104
4-7-3-1- بررسی ناهمسانی واریانس...........................................................................................104
4-7-3-2- آزمون Fلیمر و آزمون هاسمن....................................................................................105
4-8- خلاصه فصل.........................................................................................................................108
فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادها
5-1- مقدمه.....................................................................................................................................110
5-2- تفسیر یافته های تحقیق.........................................................................................................110
5-2-1- نتیجه حاصل از آزمون فرضیه اول....................................................................................110
5-2-2- نتیجه حاصل از آزمون فرضیه دوم....................................................................................111
5-2-3- نتیجه حاصل از آزمون فرضیه سوم..................................................................................111
5-3- نتیجه گیری کلی....................................................................................................................112
5-4- پیشنهادها...............................................................................................................................113
5-4-1- پیشنهادهایی مبتنی بر یافته های پژوهش..........................................................................113
5-4-2- پیشنهاد برای پژوهش های آتی.........................................................................................114
5-5- محدودیت های پژوهش........................................................................................................115
5-6- خلاصه ی فصل....................................................................................................................116
فهرست منابع فارسی.......................................................................................................................117
منابع انگلیسی..................................................................................................................................119
پیوست ها وضمائم..........................................................................................................................122
چکیده انگلیسی...............................................................................................................................143
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول (3-1) شیوه اندازه گیری متغیرهای عملیاتی تحقیق وعلائم اختصاری آنها............................83
جدول (4-1) آمار توصیفی متغیرهای پژوهش..................................................................................94
جدول(4-2) نتایج آزمون مانایی متغیرها...........................................................................................97
جدول(4-3) نتایج آزمون ناهمسانی وایت.........................................................................................98
جدول(4-4) آزمون F لیمر................................................................................................................99
جدول (4-5) آزمون هاسمن...........................................................................................................100
جدول(4-6) نتایج تجزیه و تحلیل داده ها جهت آزمون فرضیه اول...............................................100
جدول(4-7) نتایج آزمون ناهمسانی وایت......................................................................................101
جدول (4-8) آزمون F لیمر............................................................................................................102
جدول (4-9) آزمون هاسمن...........................................................................................................102
جدول(4-10) نتایج تجزیه و تحلیل داده ها جهت آزمون فرضیه اصلی دوم..................................103
جدول(4-11) نتایج آزمون ناهمسانی وایت....................................................................................104
جدول(4-12)آزمون F لیمر............................................................................................................105
جدول(4-13) آزمون هاسمن..........................................................................................................105
جدول (4-14) نتایج تجزیه و تحلیل داده ها جهت آزمون فرضیه اصلی سوم................................106
جدول (4-15) خلاصه نتایج تحقیق...............................................................................................107
فهرست شکل ها و تصویر ها
عنوان صفحه
2-1- ویژگی های کیفی اطلاعات مالی.............................................................................................53
3-1- مدل مفهومی پژوهش..............................................................................................................78
چکیده
کیفیت سود از جنبه های مختلف شامل (داشتن ارزش پیش بینی، ارزش بازخورد، بی طرفی، به موقع بودن و بیان صادقانه) توسط پژوهشگران مورد ارزیابی و توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش، بررسی رابطه بین برخی ازسازوکارهای حاکمیت شرکتی و اعلام به موقع سوددر شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می پردازد. در این پژوهش ساختار مالکیت به سه طبقه مالکیت خانوادگی، مالکیت نهادی، مالکیت شرکتی طبقه بندی شده است. برای هر کدام از طبقات فرضیه تدوین و تأثیر آن بر به موقع بودن سود آزمون گردید. جامعه آماری این تحقیق شرکت های پذیرفته در بورس اوراق بهادار طی سال های 1386 الی 1391 و با حذف سیستماتیک و هدفمند 101 شرکت انتخاب گردیده است. در این تحقیق جهت پردازش اولیه داده ها از نرم افزار اکسل و برای تجزیه تحلیل داده ها از نر م افزارهای 8Eviews استفاده شده است. در این تحقیق از روش رگرسیون خطی مرکب به روش ترکیبی یاData panel جهت ارزیابی رابطه بین متغیرها استفاده می شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که بین مالکیت خانوادگی و مالکیت نهادی با به موقع بودن سود رابطه ی مثبت معنا داری وجود دارد و بین مالکیت شرکتی با به موقع بودن سود رابطه ی مثبت و عدم معناداری وجود دارد.
واژه های کلیدی
حاکمیت شرکتی، مالکیت خانوادگی، مالکیت نهادی، مالکیت شرکتی، به موقع بودن سود
فصل اول کلیات تحقیق
1-1- مقدمه
مقوله سود در مباحث حسابداری و مالی با توجه به بحث کیفی آن و همچنین به عنوان ابزاری برای تصمیم گیری از جایگاه ویژه ای برخوردار است همچنین با مروری بر تاریخچه و ادبیات کهن دانش حسابداری در می یابیم که کمتر مفهوم یا پدیده ای، همانند سود مورد بحث و منازعه فراگیر بین و تئوریسین ها متفکران حسابداری و طبقات مختلف حرفه حسابداری و مالی قرار گرفته است. بر اساس فرضیات و همچنین تحقیقات انجام شده مشاهده می شود که سود حسابداری بار و محتوای اطلاعاتی دارد. محاسبه سود حسابداری به عنوان معیاری برای ارزیابی شرکت ها ویا اطلاعاتی که در محاسبه آن لحاظ می شود، توسط حسابداران حرفه ای ومفسران مالی همواره مورد تأکید قرار داشته است همچنین با توجه به این که صورت های مالی اطلاعات مربوط و با ارزشی را برای گروه های برون سازمانی فراهم می کند، اتکای شدیدتری بر اعداد حسابداری به ویژه سود و به موقع بودن آن دارد. پس از رسوایی های انرون و ورلدکام در سال 2002، تاکنون تحقیقات زیادی در زمینه حاکمیت شرکتی و کیفیت سود انجام شده است روهایدا (2011) .بسیاری از محقیقن، ورشکستگی این شرکت های بزرگ ناشی از ضعیف بودن حاکمیت شرکتی در آنها می دانند. با وقوع این رویدادها شفافیت صورت های مالی مورد تردید قرار گرفت. دیفویند و همکاران (2000) بیان کردند که این رسوایی ها منجر به نقش حاکمیت شرکت شد. حاکمیت شرکتی در برگیرنده مجموعه روابط بین سهامداران، مدیران، و سایر افراد ذینفع است که متضمن نظام کنترلی به منظور رعایت حقوق سهامداران جزء و اجرای صحیح مصوبات مجمع و جلوگیری از سوء استفاده های احتمالی است. دی آنجلو (1981) و روداک و همکاران (2006) اعتقاد دارند که سیستم های مکانیزم حاکمیت شرکتی مناسب منجر به تقویت و مهارت مدیران و کمیته حسابرسی شده و نظارت مؤثر بر فعالیت های مدیران نموده و در نهایت منجر به بهبود کیفیت صورت های مالی افشاء شده می شود. مهمترین ویژگی های شرکت ها تفکیک مالکیت از مدیریت آنهاست. در طی سی سال گذشته موارد بسیاری از تضاد منافع بین گروه ها و چگونگی مواجه شرکت ها با این گونه تضاد ها از سوی اقتصاد دانان مطرح شده است. این موارد به طور کلی تحت عنوان تئوری نمایندگی در حسابداری مدیریت بیان می شود. تئوری نمایندگی به این موضوع اشاره دارد که بخشی از عملیات شرکت ها به روابط نمایندگی بین سها مداران و مدیران مربوط می شود. در واقع جدایی مالکیت سهام و کنترل مدیریت بر عملیات شرکت می تواند به تضاد منافع منجر شود و هزینه های نمایندگی ناشی از این تضاد منافع بین مدیران و سهامداران بوجود آید. بدون این مسئله نمایندگی، کیفیت گزارشگری هیچ مسئله خاصی نخوا هد داشت چون مدیران هیچ گونه انگیزه ای برای تحریف گزارشات مالی یا مخفی نگه داشتن اطلاعات ندارند. حاکمیت شرکتی یکی از سازوکارهای کاهش مسئله نمایندگی است. مکانیزم های حاکمیت شرکتی می تواند فرصت های مدیریت سود را کاهش و در نتیجه کیفیت سود را افزایش دهد. در تئوری نمایندگی هدف مالکان حداکثر سازی ثروت است. بنابراین به منظور دستیابی به این هدف بر کار نماینده نظارت و عملکرد او را ارزیابی می کنند. سود نیز یکی از اقلام مندرج در صورت های مالی است که به موقع بودن آن در تصمیم گیری استفاده کنندگان صورت های مالی تأثیر بسزایی دارد. و توجه بسیاری را به خود معطوف ساخته است. یکی از گروه های اصلی استفاده کنندگان از صورت های مالی سهامداران هستند. از این رو عموماً این تصور می شود که ساختار مالکیت شرکت ها به تغییر رفتار شرکت ها منجر می شود. این امر از فعالیت های نظارتی که سرمایه گذاران مختلف در این ساختار انجام می دهند، نشأت می گیرد جنکینز (2006).
1-2- بیان مسئله
سود حسابداری یکی از اقلام مهم صورت مالی است اطلاعات سود برای اینکه به تصمیم استفاده کنندگان مربوط باشد، باید در زمانی مؤثر واقع شود و در دسترس استفاده کنندگان قرار گیرد. به موقع بودن سود به عنوان یکی از ویژگی های کیفیت سود به شمار می رود. و به بهبود فرآیند تصمیم گیری استفاده گنندگان از گزارش های حسابداری منجر می گردد. سازوکار حاکمیت شرکتی بر کیفیت اطلاعات افشاء شده توسط شرکت ها، از جمله به موقع بودن سود اثر می گذارد. افشای اطلاعات مالی شفاف، مشکلات و مسائل نمایندگی را از طریق کاهش تقارن اطلاعاتی بین مدیریت وسهام داران به حداقل می رساند. در مقابل، افشای ضعیف اطلاعات مالی اغلب باعث گمراهی سهامداران و در نتیجه تأثیر نامطلوبی بر ثروت آنان می گردد. در تئوری نمایندگی هدف مالکان حداکثرسازی ثروت است، بنابراین، به منظور دستیابی به این هدف بر کار نماینده نظارت و عملکرد او را ارزیابی می کنند. سود خالص نیز یکی از اقلام مندرج در صورت های مالی است که در تصمیم گیری استفاده کنندگان صورت های مالی تأثیر بسزایی دارد و توجه زیادی را معطوف خود ساخته است. یکی ازگروه های اصلی استفاده کنندگان از صورت های مالی سهامداران هستند. از این رو عموماً این گونه تصور می شود که ساختار مالکیت شرکت ها ممکن است به تغییر رفتار شرکت ها منجر شود. این امر از فعالیت های نظارتی که سرمایه گذاران مختلف در این ساختار انجام می دهند، نشأت می گیرد. از حیث تئوری، نهادها ممکن است انگیزه هایی برای نظارت فعال، بر مدیریت داشته باشند در این صورت سؤال مطرح این است که: آیا متفاوت بودن ساختارمالکیت شرکت ها بر به برافشای به موقع اطلاعات مالی ازجمله سود تأثیر دارد. و نتیجه تحقیقات قبلی، حاکی از آن است که سازوکارهای حاکمیت شرکتی، نظیر ویژگی های هیأت مدیره، ساختارهای مالکیت و کیفیت حسابرسی، رویه های افشای اطلاعات مالی را تحت تأثیر قرار می دهد، کارامانو و وافیس (2005). بنابراین می توان گفت حاکمیت شرکتی عاملی است که می تواند باعث بهبود کیفیت اطلاعات ارائه شده توسط مدیریت می گردد. اگرافشای به موقع سود توسط مدیریت به عنوان ابزاری برای کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین مدیریت و سرمایه گذاران بالقوه تلقی گردد، افشای سود به موقع از اهمیت در خور توجهی برخوردار است. و یک فاکتور حیاتی به شمار می رود. بنابراین، ما در تحقیق حاضر به بررسی رابطه بین برخی ازسازوکارهای حاکمیت شرکتی و اعلام به موقع سود می پردازیم.
1-3- اهمیت وضرورت انجام تحقیق
امروزه به دلیل گسترش فعالیت های اقتصادی، توسعه بازارهای مالی و رونق سرمایه گذاری در بازار های سرمایه به خصوص بورس اوراق بهادار توسط اشخاص حقیقی و حقوقی، مهمترین ابزار جهت اتخاذ تصمیمات مالی، دسترسی به اطلاعات درست وبه موقع وتحلیل دقیق و واقع بینانه آن می باشد. که درنتیجه باعث کاهش عدم تقارن اطلاعاتی می شود. ورشکستگی اخیر شرکت ها بزرگ باعث شده است که جامعه به اهمیت شفافیت و پاسخگویی شرکت ها پی ببرد. از سوی دیگر مراجع قانون گذار حاکمیت شرکتی را به عنوان ابزاری سودمند برای بهبود کیفیت اطلاعات مالی افشاء شده توسط شرکت ها تلقی می کنند با این فرض به موقع بودن سود حاوی اطلاعاتی درباره زمانبندی، شکل وصحت آنها باشد مطالعه رابطه بین افشای به موقع سود و سازوکارهای حاکمیت شرکتی دارای اهمیت است، با عنایت به تلاش هایی که در کشور ما به منظور شناساندن ماهیت نظام حاکمیت شرکتی و اهمیت آن از بعد از نظارت بر شرکت صورت گرفته است، شناخت اثر بخشی سازوکارهای حاکمیت شرکت در ایران و نقش آنها در افزایش به موقع افشاء کردن سود ارائه شده توسط مدیریت از اهداف خاص تحقیق حاضر به شمار می رود. نتایج این تحقیق مورد علاقه قانون گذاران بازار سرمایه خواهد بود زیرا این نتایج با سازوکارهای حاکمیت شرکتی که کیفیت افشای اطلاعات مالی و در نتیجه دقت در به موقع بودن سود را متأثر می سازد، سر و کار دارد. علاوه بر این، نتایج مورد علاقه سرمایه گذاران و تحلیل گیران مالی خواهد بود؛ از این نظر که این نتایج مبنایی را به منظور ارزیابی کمیت و کیفیت اطلاعات مندرج در افشای به موقع سود فراهم خواهد کرد. از سوی دیگر، نتایج این تحقیق شناخت ما را از رابطه بین افشای مالی و ساختار مالکیت به عنوان یکی از سازوکارهای حاکمیت شرکتی افزایش دهد و نیز شواهد بیشتری را در رابطه با نقش سازوکارهای حاکمیت شرکتی در کاهش تضاد منافع بین مدیریت و سهامداران فراهم خواهد نمود. فرصت های مربوط به تجارت و معاملات داخلی مختل می کند و کاهش هزینه های کل را دنبال دارد، ارائه به موقع در نهایت می تواند بازه ی زمانی عظیم مربوط به درآمددهی کاهش دهد. در عوض اعتبار مدیر یت و کاهش هزینه های مربوط به سهام را در پی دارد.
1-4- اهداف تحقیق
هدف از تحقیق حاضر بررسی رابطه بین حاکمیت شرکتی و مالکیت شرکتی و به موقع بودن سود در بورس اوراق بهادار تهران است. بدیهی است انجام چنین مطالعاتی، مشروط به بهبود فرآیند تصمیم گیری استفاده گنندگان از گزارش های حسابداری منجر می گردد. سازوکار حاکمیت شرکتی بر کیفیت اطلاعات افشاء شده توسط شرکت ها، از جمله به موقع بودن سود اثر می گذارد. افشای اطلاعات مالی شفاف، مشکلات و مسائل نمایندگی را از طریق کاهش تقارن اطلاعاتی بین مدیریت و سهام داران به حداقل می رساند. و باعث بهبود کیفیت اطلاعات ارائه شده توسط مدیریت می گردد. این تحقیق در صدد یافتن پاسخی برای این سؤال است که آیا حاکمیت شرکت با نوع مالکیت شرکت ارتباط دارد؟ آیا به موقع بودن سود به نوع مالکیت شرکت بستگی دارد؟ از آن جایی که در این مطالعه، شواهدی در خصوص مالکیت شرکتی و همچنین به موقع بودن سود ارایه خواهد شد، اهداف تحقیق را می توان به صورت زیر بیان کرد:
بررسی رابطه بین مالکیت خانوادگی و به موقع بودن سود
بررسی رابطه بین مالکیت نهادی و به موقع بودن سود
بررسی رابطه بین مالکیت شرکتی و به موقع بودن سود
1- 5- فرضیه های تحقیق ومبانی نظری آنها
وقتی عدم تقارن اطلاعاتی در رابطه با سهام یک شرکت افزایش می یابد، ارزش ذاتی آن با قیمت در بازار سرمایه متفاوت خواهد بود. بنابراین، وجود عدم تقارن اطلاعاتی دربازارسرمایه، سرمایه افراد عادی را در این بازار، به مخاطره می اندازد. همچنین اگر اطلاعات مربوط به سود به موقع باشند، منجر به کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و در نتیجه واقعی شدن بازده مورد انتظار سرمایه گذاران می گردد. شرکت هایی که سود به موقع تری دارند، بدلیل کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین مدیران و سرمایه گذاران قیمت سهام آنها سقوط کمتری خواهد داشت. مک کوناگی و همکاران (2001) با استفاده از تئوری نمایندگی نشان دادند که در شرکت های خانوادگی، ارزش بازار سرمایه نسبت به ارزش دفتری، بیشتر از شرکت های غیر خانوادگی است. افزون بر آن نسبت های عملیاتی در شرکت های خانوادگی نسبت به شرکت های غیرخانوادگی، مساعدتر است. همچنین شرکت های خانوادگی، نسبت به شرکت های غیرخانوادگی دارای کارایی بالاتر، ریسک کمتر و ارزش بیشتری هستند. اندرسون و همکاران (2003) نیز به این نتیجه رسیدند که مالکیت خانوادگی باعث کاهش هزینه های نمایندگی برای هزینه های بدهی می شود.
فرضیه اول : بین مالکیت خانوادگی و به موقع بودن سود ارتباط معنا داری وجود دارد.
نتایج تحقیق نویسی و نایکر (2006) نشان می دهند که حضور سرمایه گذاران نهادی تأثیر مثبت بر کل ارزش شرکت خواهد داشت. تاسیا و گو در تحقیقی، ارتباط بین مالکیت نهادی و عملکرد شرکت را مورد بررسی قرار دادند. مالکیت نهادی برابر درصد سهام نگهداری شده توسط شرکت های دولتی از کل سهام سرمایه می باشد. آنها نشان دادند که سرمایه گذاران نهادی ممکن است به سرمایه گذاران کمک کنند تا مسائل نمایندگی حاصله از تفکیک مدیریت و مالکیت را کاهش دهند. هارتزل و همکاران (2005) در تحقیق خود شواهدی یافتند که بر اساس آن شرکت های نظارت شونده به وسیله مالکان نهادی از توانایی محدود کردن رفتار مدیران برخوردار هستند به علاوه مالکان نهادی فرصت، منابع و توانایی نظارت، نظم دادن و تأثیر بر مدیران را در اختیار دارند. نظارت بر شرکت ها از طریق مالکان نهادی می تواند مدیران را برای توجه بیشتر بر عملکرد شرکت و توجه کمتر به رفتار فرصت طلبانه یا خدمت به خود وادار کند. نوروش و همکاران (1384) با استفاده از دو نمونه متشکل از شرکت های با درجه پایین مالکیت نهادی و درجه بالای از مالکیت نهادی، به بررسی نقش مالکان نهادی سهام در کاهش عدم تقارن اطلاعاتی در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. نتایج آنان نشان داد که شرکت های دارای مالکیت نهادی بیشتر، اطلاعات افزونتری در رابطه با سودهای آتی گزارش می کنند. تسای و گو ارتباط بین مالکیت نهادی و عملکرد شرکت در صنعت کازینو برای سال های 1999 تا 2003 را مورد پژوهش قرار دادند. مالکیت نهادی برابر درصد سهام نگهداری شده توسط شرکت های دولتی از کل سهام سرمایه می باشد و این شرکت ها شامل شرکت های بیمه، مؤسسات مالی، بانک ها، شرکت های دولتی و دیگر اجزای دولت می باشند. آنها نشان دادند که سرمایه گذاری نهادی در کازینوها ممکن است به سرمایه گذاران این صنعت کمک کند تا مسائل نمایندگی حاصله از تفکیک مدیریت و مالکیت را کاهش دهند.
فرضیه دوم : بین مالکیت نهادی و به موقع بودن سود ارتباط معنا داری وجود دارد.
رحمان سرشت و مظلومی (1384)، " رابطه عملکرد مدیریتی سرمایه گذاران شرکتی با سهم مالکیت این مؤسسات در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران " را مورد مطالعه قرار دادند. که گروه های مختلف مالک (حقیقی و حقوقی) به یک میزان از قدرت و هم سویی در اثر گذاری بر نقش سرمایه گذاران شرکتی در کاهش تقارن اطلاعاتی در بورس اوراق بهادار تهران را مورد بررسی قرار دادند. در این پژوهش، شرکت های سرمایه گذاری و سایر مؤسسات تجاری به عنوان سرمایه گذاران شرکتی تعریف شدند. یافته های این تحقیق نشان داد که شرکت های با درصد بالای سهامداران شرکتی، نسبت به شرکت های با درصد پایین سرمایه گذاران شرکتی، اطلاعات بیشتری در رابطه با سودهای آتی را گزارش کرده اند و در نتیجه عدم تقارن اطلاعاتی بیشتری در شرکت های با مالکیت شرکتی کمتر مشاهده شده است. وانگ (2010) در تحقیقی به بررسی رابطه بین به موقع بودن سود و افزایش سرمایه از طریق صدور سهام جدید پرداخت. تحقیق او بر مبنای این تئوری بود که هنگام عرضه سهام قیمت سهام افت خواهد کرد و یکی از دلایل این کاهش قیمت عدم تقارن اطلاعاتی بین مدیران و سرمایه گذاران بیان شد. او به این نتیجه رسید که در شرکت هایی که سود به موقع تری دارند به دلیل اینکه عدم تقارن اطلاعاتی کمتر است، قیمت سهام آن ها افت کمتری خواهد داشت.
فرضیه سوم : بین مالکیت شرکتی و به موقع بودن سود ارتباط معنا داری وجود دارد.
1-6- قلمرو تحقیق
هر تحقیق باید دارای قلمرو و دامنه مشخصی باشد، تا محقق بتواند در تمام مراحل تحقیق بر موضوع تحقیق تسلط کافی داشته باشد و بتواند نتایج حاصل از نمونه را به جامعه تعمیم دهد.
1-6-1- قلمروزمانی
قلمرو زمانی این تحقیق از سال 1386 تا سال 1391 به مدت 6 سال می باشد.
1-6-2- قلمرومکانی
قلمرو مکانی این تحقیق شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد.
1-6-3- قلمرو موضوعی
قلمرو موضوعی این تحقیق بررسی رابطه بین حاکمیت شرکتی و مالکیت شرکتی و به موقع بودن سود می باشد.
1-7- تعریف اصطلاحات و واژه ها
1-7-1- مالکیت خانوادگی
یکی از ارکان مهم حاکمیت شرکتی، هیأت مدیره شرکت است. هیأت مدیره، با استفاده از قدرت قانونی خود از طریق استخدام، اخراج و جبران گروههای مدیریت سازمان، مقدمات کنترل مدیریت را فراهم میسازد. هدف استقرار هیأت مدیره حفاظت از منافع سهامداران است. بنابراین، هیأت مزبور مسئول تدوین و تصویب اهداف و برنامههای شرکت و نیز مسئول ارزیابی خط مشیهای اتخاذ شده از سوی مدیریت در راستای رسیدن به این اهداف است. شرکتهای خانوادگی را از جنبههای گوناگونی میتوان تعریف کرد: 1) عضویت اعضای خانواده هیئت مدیره 2) درصد مالکیت سهم توسط اعضای خانواده 3) کنترل یا نفوذ قابل ملاحظه خانواده در شرکت (نمازی و محمدی، 1389). همچنین در تعریف کومار (2003)، مالکیت خانوادگی بیانگر درصد سهام نگهداری شده توسط اعضای خانوادهی هیئت مدیره است.
1-7-2- مالکیت نهادی
سرمایهگذاران نهادی شامل سهام در دست سرمایهگذاران بزرگ نظیر بانکها، شرکتهای بیمه، صندوقهای بازنشستگی، شرکتهای سرمایهگذاری و سایر مؤسسههایی هستند که به خرید و فروش حجم بالایی از اوراق بهادار می پردازند و با استفاده از میزان بالای حق رأی در مجامع شرکت ها به صورت مستقیم بر تصمیمات مدیریتی شرکت های سرمایه پذیر مؤثر هستند. به عبارت دیگر، بوشیدر سال 1998، مالکیت نهادی را اینطور تعریف میکند که در بین سرمایهگذاران، سرمایه گذارانی وجود دارند که به عنوان یک نهاد مالی یا اعتباری به سرمایهگذاری میپردازند. این نهاد یا شرکتها عبارتند از: شرکتهای سرمایهگذاری، بانک ها و شرکت های بیمه و غیره. درصد سهام متعلق به این موسسات در هر شرکت به عنوان درصد مالکیت مالکان نهادی در نظر گرفته می شود (بوشی، 1998).
1-7-3- مالکیت شرکتی
در کشور ما نیز در سالیان اخیر با گسترش روند واگذاری سهام شرکتها در اختیار دولت روبرو بودهایم. در فرآیند این انتقال مالکیت، شاهد حضور مؤسسههایی هستیم که با عنوان سرمایهگذاران شرکتی شناخته شده و در قالب مالکان و صاحبان سهام جدید سهم بیشتری از ارزش ویژه شرکت های در حال انتقال را به خود اختصاص میدهند. هدف این گروه از سازمانها که در نقش سرمایه گذار ظاهر میشوند قاعدتاً علاوه بر کسب سود، توان بخشی قوام مالی خود برای پاسخگویی به تعهدات آتی است که در قبال مالکان و سایر ذینفعان سازمانهای خود پذیرفتهاند. گروه دیگر را مؤسسههایی تشکیل میدهند که اصالتاً شرکتهای سرمایهگذاری هستند و از سرمایهگذاریها هدف بیشینه کردن سود را برای مؤسسه متبوع خود تعقیب میکنند. تعداد این گروه از سازمانها نیز رو به تزاید بوده است.
بنابراین، مالکیت شرکتی برابر درصد سهام نگهداری شده توسط اجزای شرکتهای سهامی از کل سهام سرمایه میباشد و شامل انواع شرکتهای سهامی میباشد (نمازی و محمدی، 1389).
طبق تعریف حسینی و آخوندی (1391)، وقتی مالکیت در گروه نهادی و مدیریت نباشد یعنی اشخاص حقوقی که مستقل از شرکت هستند مالکیت را دارا باشند این نوع مالکیت، مالکیت شرکتی نامیده میشود.
1-7-4- به موقع بودن سود
اطلاعات سود برای اینکه به تصمیم استفاده کنندگان مربوط باشد، باید در زمانی مؤثر واقع شود و در دسترس استفاده کنندگان قرار گیرد. به عبارت دیگر اطلاعات باید به موقع باشد. اگر اطلاعات مربوط به سود به موقع باشند، به توانایی سود جاری در انتقال اطلاعات جاری مربوط می باشد. به موقع بودن سود اشاره به این دارد که سود قادر است اطلاعات را به شکل کارامدتر منتقل کند وانگ، (2010). از این رو، اقلام سودها حاوی اطلاعات مفید و کیفی بیشتر برای سرمایه گذاران برون سازمانی هستند و باعث کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین مدیران و سرمایه گذاران خواهد شد بازده مورد انتظارسرمایه گذاران نیز واقعی خواهد بود. هر چه اطلاعات در فواصل زمانی کوتاه تری گزارش شوند به دلیل بالا بودن سطح اطلاعات در دسترس سرمایه گذاران، ریسک اطلاعاتی شرکت پایین خواهد بود. همین نکته باعث کاهش ریسک کلی سرمایه گذاری در شرکت و کاهش بازده مورد انتظار سرمایه گذاران خواهد شد. به موقع بودن سود به عنوان یک ویژگی کیفی مبتنی بر این ایده است که سود حسابداری در صدد اندازه گیری سود اقتصادی است که به عنوان تغییر در ارزش بازار سهام تعریف شود.
1- 8- ساختارپژوهش
در این فصل، پس از ارائه مقدمه ای کوتاه در رابطه با موضوع تحقیق به معرفی کلیات پژوهش در قالب بیان مسأله، اهمیت و ضرورت انجام پژوهش و بیان اهداف پرداخته شد و در ادامه به تشریح فرضیات تحقیق پرداختیم. در پایان فصل به تعریف واژگان کلیدی و متغییرهای اصلی تحقیق پرداخته شد. در فصل دوم به ارائه مبانی نظری، ادبیات موضوع و مطالعات داخلی و خارجی صورت گرفته در حوزه موضوع تحقیق پرداخته خواهد شد. در فصل سوم، روش انجام تحقیق تشریح شده و جامعه آماری، نمونه آماری و روش نمونه گیری استفاده شده ارائه خواهد شد. همچنین در این فصل فرضیه های تحقیق بیان شده و متغییرهای تحقیق و شیوه محاسبه آنها برآورد خواهد شد و روش گرد آوری اطلاعات و روش های آماری استفاده شده به طور مسبوط تشریح خواهد شد. در فصل چهارم مدل های تحقیق مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و فرضیه های تحقیق آزمون خواهد شد و سرانجام در فصل پنجم، نتایج حاصل از آزمون فرضیه ها و تجزیه و تحلیل های انجام شده بیان گردیده و توصیه برای تحقیقات آتی داده خواهد شد.
فصل دوم
مبانی نظری و ادبیات تحقیق
2-1- مقدمه
امروزه به دلیل گسترش فعالیت های اقتصادی، توسعه بازارهای مالی و رونق سرمایه گذاری در بازارهای سرمایه به خصوص بورس اوراق بهادار توسط اشخاص حقیقی و حقوقی، مهمترین ابزار جهت اتخاذ تصمیمات مالی، دسترسی به اطلاعات درست و به موقع و تحلیل دقیق و واقع بینانه آن می باشد. حاکمیت شرکتی مجموعه ابزارهای هدایت و کنترل است که با استفاده از قوانین، مقررات، ساختارها، فرایندها، فرهنگ ها و سیستم ها موجب دستیابی به هدف های پاسخگویی، شفافیت، عدالت و رعایت حقوق ذینفعان می شود (حساس یگانه، 1385). ویژگی کیفی کیفیت گزارشگری به میزان بیان و آشکار سازی و ضعیت اقتصادی یک شرکت به وسیله گزارشات مالی و عملکرد آن در طول دوره مالی به شیوه صحیح و صادقانه اشاره دارد. برای مدیران هیچ انگیزه ای برای ارائه غیر واقعی وضعیت شرکت برای سهامداران وجود نخواهد داشت اگر انگیزه های آنها بطور کامل در راستای منافع سهامداران باشد یا اگر هیچ تضاد منافع بین آنها وجود نداشته باشد سی وار ماکریشنان و یو ( 2008 ) صورت های مالی اساسی مهمترین منابع اطلاعاتی استفاده کنندگان به شمارمی آید و سهامداران که مهمترین گروه از استفاده کنندگان از صورت های مالی هستند تصمیمات مربوط به امور سرمایه گذاریشان را عمدتاً بر اساس سود حسابداری اتخاذ می نمایند، لذا کیفیت سود از اهمیت ویژه ای نزد استفاده کنندگان برخوردار است بسیاری از سازمان ها از تلفیق مکانیسم های انگیزشی و نظارتی از جمله طرح های انگیزشی (تشویقی) عملکرد مشروط، سیستم های نظارت رسمی و غیر رسمی، نظارت توسط هیأت مدیره و تائید حسابرس مستقل برای حل مشکلات نمایندگی استفاده می کنند. تا آنجا که این مکانیسمها در همسو کردن انگیزه ها موفق باشد، ما انتظار داریم که کیفیت گزارشگری مالی بهبود یابد. سود حسابداری و اجزای مربوط به آن از مهمترین منابع اطلاعاتی استفاده کنندگان به شمار می آید و سهامداران که مهمترین گروه از استفاده کنندگان ازصورت های مالی هستند تصمیمات مربوط به امورسرمایه گذاری شان را عمدتاً بر اساس سود حسابداری اتخاذ می نمایند و همچنین نقش محوری و کلیدی در اندازه گیری عملکرد واحد تجاری ایفا می کند، لذا به موقع بودن سود و کیفیت آن از اهمیت ویژه ای نزد استفاده کنندگان برخوردار است. هر چه حاکمیت شرکتی مؤثرتر باشد باعث کاهش مشکل نمایندگی و عدم تقارن اطلاعاتی شود، از دیدگاه یک سهامدارعملکرد شرکت بهتر خواهد بود و کیفیت سود چیزی کمتر از یک امر مسأله ساز خواهدبود. به هر حال شناسایی سازوکارهایی که بتواند موجب افزایش ویژگی کیفی کیفیت سود و کاهش تضاد منافع موجود بین ذینفعان و همچنین کاهش عدم تقارن اطلاعاتی شود از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این اهداف می تواند بوسیله یک حاکمیت شرکتی مطلوب برآورده شود.
2-2- مبانی نظری ومفهوم حاکمیت شرکتی
بررسی ادبیات موجود نشان می دهد، هیچ تعریف مورد توافق در مورد حاکمیت شرکتی وجود ندارد.
براساس کشوری که در نظر می گیریم، تفاوت های چشمگیری در تعریف وجود دارد. حتی در آمریکا یا انگلیس نیز رسیدن به یک تعریف واحد، کار آسانی نیست. تعاریف موجود از حاکمیت شرکتی در یک طیف قرار می گیرند که دیدگاه های محدود در یک سو و دیدگاه های گسترده در سوی دیگر طیف قرار می گیرند. در دیدگاه های محدود، حاکمیت شرکتی به رابطه ی شرکت و سهامداران محدود می شود. سیستم حاکمیت شرکتی را می توان مجموعه قوانین، مقررات، نهادها و روش هایی تعریف کرد که تعیین می کنند شرکت ها چگونه و به نفع چه کسانی اداره می شوند.
در گزارش کادبری در انگلستان آمده است که سیستم اداره و کنترل شرکت ها، با تمرکز اصلی برنقش و مسئولیت مدیران عالی شرکت بنا شده است اصول بنیادی حاکمیت شرکتی بر آن است که جو شفافیت، راستی، و پاسخ گویی را در مدیریت سازمان تقویت کند.
در گزارش کاردون در بلژیک، در سال (1992) این تعریف در مورد حاکمیت شرکت آمده است:
" حاکمیت شرکتی مجموعه ای از قواعد ناظر بر هدایت و کنترل شرکت است".
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در سال1999، حاکمیت شرکتی را چنین بیان می کند:
"حاکمیت شرکتی، سیستمی است که به وسیله ی آن شرکت های تجاری کنترل و هدایت می شوند. ساختار حاکمیت شرکتی تقسیم حقوق و مسئولیت ها را در بین اعضای هیأت مدیره، مدیران، سهامداران و سایر ذینفعان مشخص می شود".
هاپب و همکاران (1998): "حاکمیت شرکتی به تشریح سازماندهی داخلی و ساختار قدرت شرکت، نحوه ایفای وظایف هیئت مدیره، ساختار مالکیت شرکت و روابط متقابل میان سهامداران و سایر ذینفعان، بخصوص نیروی کار شرکت و اعتباردهندگان به آن می پردازد".
مسن (2004): "حاکمیت شرکتی، حوزه ای در اقتصاد می باشد که وظیفه آن بررسی این است که چطور از طریق سازکارهای تشویقی مانند قراردادها، طرح های سازمانی و قوانین می توان مدیریت شرکت را ترغیب کرد تا برای بهبود عملکرد و دست یابی به نرخ بازده رقابتی برای مالکان شرکت تلاش لازم را مبذول دارد".
ولف سون رییس پیشین بانک جهانی (2000): "حاکمیت شرکتی در صدد ارتقای انصاف، شفافیت و پاسخگویی در شرکت است. همچنین در زمینه اهمیت حاکمیت شرکت می گوید: "حاکمیت شرکت ها برای رشد اقتصاد جهانی از حاکمیت کشورها دارای اهمیت بیشتری است".
کلیسنس و همکاران (2002): "چارچوب حاکمیت مناسب باعث منفعت شرکت ها در این موارد خواهد شد: دسترسی بهتر به منابع تأمین مالی، هزینه سرمایه کمتر، عملکرد بهتر و رفتار مناسب تر در جهت خواسته های ذینفعان".
فدراسیون بین المللی حسابداران (IFAC) در سال2004: "حاکمیت شرکتی (حاکمیت واحدتجاری) عبارت است از تعدادی مسئولیت های و شیوه های بکار برده شده توسط هیأت مدیره و مدیران موظف با هدف مشخص کردن مسیر استراتژیک که تضمین کننده دستیابی به هدف ها، کنترل ریسک ها و مصرف سالانه منابع است".
حساس یگانه (1385) در مقاله حاکمیت شرکتی در ایران با بررسی تعریف ها و مفاهیم حاکمیت شرکتی و مرور دیدگاه های صاحب نظران، چنین بیان می کند که: "حاکمیت شرکتی قوانین، مقررات، ساختارها، فرایندها، فرهنگ ها و سیستم هایی است که موجب دستیابی به هدف های پاسخگویی، شفافیت، عدالت و رعایت حقوق ذینفعان می شود".
حاکمیت شرکتی، سیستمی است که بوسیله آن شرکت های تجاری کنترل و هدایت می شوند. ساختار حاکمیت شرکتی تقسیم حقوق و مسئولیت ها را در بین اعضای هیئت مدیره، مدیران، سهامداران و سایر ذینفعان مشخص می کند. همچنین قوانین و رویه های تصمیم گیری در خصوص امور شرکت را با صراحت بیان می کند. حاکمیت شرکتی، مجموعه روابطی بین سهامداران، مدیران و حسابرسان شرکت است که متضمن برقراری نظام کنترلی به منظور رعایت حقوق سهامداران جزء واجرای درست مصوبات مجمع و جلوگیری از سوء استفاده های احتمالی می باشد. این قانون برمبنای نظام پاسخگویی و مسئولیت اجتماعی استوار بوده و شامل مجموعه ای از وظایف و مسئولیت هایی است که باید توسط ارکان شرکت صورت گیرد تا موجب پاسخگویی و شفافیت گردد (جلالی، 1387).
2-3- چارچوب نظری حاکمیت شرکتی
چند چارچوب نظری متفاوت برای توضیح و تحلیل حاکمیت شرکتی مطرح شده است، هریک از آنها با استفاده از واژه های متفاوت و به صورت متفاوت به موضوع حاکمیت شرکتی پرداخته اند، که همه آنها ناشی از زمینه های علمی خاص است که به موضوع حاکمیت شرکتی می نگرد. به عنوان نمونه تئوری نمایندگی ناشی از زمینه های اقتصادی و مالی است و تئوری هزینه معاملات ناشی از اقتصاد و تئوری سازمانی است و تئوری ذینفعان ناشی از یک دیدگاه اجتماعی در موضوع حاکمیت شرکتی می باشد. گرچه تفاوت چشم گیری بین چهار چوب های نظری مختلف ناظربرمفهوم مالکیت شرکتی ارائه می گردد (حساس یگانه، 1385).
2-3-1- نظریه نمایندگی
آغاز مالکیت شرکتی از طریق مالکیت سهام تأثیر چشم گیری بر روش کنترل شرکت ها داشت و بدین ترتیب، مالکان اداره شرکت ها را به مدیران تفویض کردند. جدایی مالکیت از مدیریت (کنترل) منجر به یک مشکل سازمانی مشهور به نام مسئله نمایندگی شد. جنسن و مک لینگ در سال 1976 مبانی نظری مطرح نمودند. آنها مدیران شرکت را به عنوان کارگزاران، سهامداران را به عنوان کارگمار تعریف کردند و عنوان کردند که کارگزاران لزوماً به نفع کارگمار تصمیم گیری نمی کنند. یکی از فرضیه اصلی نظریه نمایندگی این است که کارگمار و کار گزاران تضاد منافع دارند. بنابراین، یک سؤال مهم این است که: سهامداران چگونه می توانند مدیریت شرکت را کنترل کنند؟
یک فرض اساسی و مهم دیگر در نظریه نمایندگی این است که تأیید کارهای کارگزاران برای کار گمار بسیار مشکل و پرهزینه است. به چند روش می توان منافع سهامداران و مدیران را هماهنگ کرد، یکی از با اهمیت ترین و در عین حال مؤثرترین روش ها، حسابرسی مستقل است. هزینه های نمایندگی ناشی از تلاش های سهامداران برای کنترل مدیران است که اغلب دارای هزینه سنگینی است. مجموع هزینه های نمایندگی را می توان به صورت زیر خلاصه کرد:
مجموع هزینه های مربوط به کنترل کارگزار، هزینه های الزام کارگزار و هرگونه زیان باقی مانده است (هیل وجونز، 1992).
2-3-2- نظریه هزینه معاملات
این تئوری که اولین بارتوسط سیرت و مارچ در سال1963به نام نظریه رفتاری شرکت مطرح شده، یکی از مبانی اقتصاد صنعتی و تئوری مالی گردیده است. در این نظریه شرکت نه تنها به عنوان یک واحد اقتصادی عمومی (سهامی عام)، بلکه به عنوان یک سازمان متشکل از افراد با دیدگاه ها و اهداف مختلف است. نظریه هزینه معاملات بر اساس این واقعیت است که شرکت ها آنقدر بزرگ شده اند که در تخصص منابع جانشین بازار می شوند. در واقع شرکت ها آنقدر بزرگ و پیچیده اند که با توجه به نوسانات قیمت در بازار، تولید را هدایت کرده و بازار معاملات را متعادل می کنند. در درون شرکت ها، برخی از معاملات حذف می شوند و مدیران شرکت، تولید را هماهنگ می کند (کواس، 1937). واضح است داخلی کردن معاملات، به نفع شرکت ها می باشد.
تئوری اقتصادی سنتی، تمام کارگزاران اقتصادی را منطقی و افزایش سود را هدف اولیه تجارت می دانند. برعکس، تئوری اقتصادی هزینه معاملات، رفتار انسان را به نحوی واقع بینانه تری در نظر می گیرد. در این الگو؛ مدیران و دیگر کارگزارن اقتصادی، منطق محدود را به کار می برند. اقتصاد هزینه معاملات، همچنین فرض اساسی، ((فرصت طلبی)) راعیان می سازد. فرصت طلبی به صورت تمایل کار گزار در بکارگیری تمام روش های موجود برای افزایش منابع شخصی تعریف شده است ( کروزیر، 1964). با فرض مشکلات منطقی محدود و فرصت طلبی، مدیران معاملات را برای حداکثر کردن منفعت شخصی خود ساماندهی می کنند. چنین رفتار فرصت طلبانه ای می توانند نتایج مطلوبی برای شرکت و سهامداران به بارآورد، در نتیجه این عملکرد نیاز به کنترل دارد. در اینجا، شباهت هایی بین تئوری نمایندگی و تئوری هزینه معاملات مشاهده می شود، چون هر دو تئوری یک منطق را برای کنترل مدیران ارائه می دهند (حساس یگانه،1384).
2-3-3- تئوری ذینفعان
تئوری ذینفعان به تدریج از دهه1970توسعه یافت. یکی از اولین توضیحات در مورد این تئوری در رشته مدیریت توسط فری من در سال 1984 ارائه شد. نظریه ذینفعان، ترکیبی از نظریه های سازمانی اجتماعی است. اساس نظریه ذینفعان این است که شرکت ها بسیار بزرگ شده اند و تأثیر آنها بر جامعه آنچنان عمیق است که باید به جز سهامداران به بخش های بسیار بیشتری از جامعه توجه کرده و پاسخ گو باشند نه تنها ذینفعان تحت تأثیر شرکت ها هستند، بلکه آنها نیز بر شرکت ها تأثیر می گذارند. آنها در شرکت ها به جای سهامداری منافع هستند. ذینفعان شامل سهامداران، کارکنان، فروشندگان، مشتریان، بستانکاران، شرکت های مجاور و عموم مردم می باشند. در این دیدگاه ((اخلاقیات ناب)) فرض می شود که شرکت ها باید به صورتی اخلاقی عمل کنند و منافع ذینفعان را در نظر بگیرند. این موضوع بسیار گیراوجالب است. کویم وجونز (1995) می گویند، مدیران شرکت قوانین خاصی ندارند که به آنها اجازه دهد تا تعهدات اخلاقی خود را به عنوان انسان نادیده بگیرند. و این رفتار چه سودمند باشد یا خیرباید از آن پیروی کرد. آنها بحث های تحلیلی مستدلی ارائه دادند که تئوری نمایندگی در صورتی مؤثر و قابل استفاده می شود که از چهار اصل اخلاقی پیروی گردد:
1- اجتناب از لطمه زدن به دیگران 2- احترام به ارای دیگران 3- اجتناب از دروغ گویی 4- پذیرش توافق ها در واقع آنها مدعی شدند که مدل «کار گمار» و «کارگزار» در صورتی صدق می کند که در ساختار این چهار اصل اخلاقی گنجانده شود (حساس یگانه، 1385).
2-4- اهداف حاکمیت شرکتی
هدف حاکمیت شرکتی نه تنها حمایت از منافع سهامدار است بلکه در ارتقای مدیریت مؤثر هم نقش دارد. برای ارتقای مدیریت مؤثر، رهبران یک شرکت، بایستی اطلاعات و هوش لازم برای تصمیم گیری راجع به تقاضای سهام داران و دیگر نهادها را داشته باشند (نبوی چاشمی،1389). مرکزمؤسسه های خصوصی بین المللی، بعضی از اهداف اصلی حاکمیت شرکتی مناسب را به صورت زیر فهرست کرده است (نبوی چاشمی، 1389):
1) کاهش ریسک، 2) برانگیختن عملکرد، 3) بهبود دسترسی به بازارهای سرمایه، 4) ارتقای قابلیت عرضه ی کالاها و خدمات و 5) افشا و پاسخگویی اجتماعی.
اصول سازمان و توسعهی همکاری، اهدافی را برای چارچوب حاکمیت شرکتی بیان کرده است از جمله:
1) محافظت از حقوق سهامداران، 2) اطمینان از رفتار عادلانه برای همهی سهامداران، 3) شناسایی حقوق ذینفعان و ارتقای مفهوم تابعیت خوب شرکت، 4) اطمینان از افشای به موقع و صحیح اطلاعات شرکت از جمله موقعیت مالی، عملکرد، مالکیت و 5) راهنمایی استراتژیک شرکت، نظارت مؤثر مدیریت به وسیلهی هیأت مدیره و پاسخگویی هیأت مدیره در مقابل شرکت و سهامداران.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *