–127

پایان نامه کارشناسی ارشد
موضوع:رابطه بین باورهای امید و خوش بینی با انگیزش پیشرفت تحصیلی در دانش آموزان پنجم ابتدایی ناحیه 2 اراک سال تحصیلی 94-93
استاد راهنما:
دکتر محمد عسگری
استاد مشاور:
دکتر حسن دیناروند
پژوهشگر:
معصومه معصومی
شهریور ماه 1395

تحمیدیه:
الْحَمْدُ لِلَّهِ الْأَوَّلِ بِلَا أَوَّلٍ کَانَ قَبْلَهُ، وَ الْآخِرِ بِلَا آخِرٍ یَکُونُ بَعْدَهُ
ستایش مخصوص خداوندى است ‌که‌ اول است، بدون اینکه اولى قبل ‌از‌ ‌او‌ وجود داشته باشد ‌و‌ آخر ‌و‌ پایان است، بدون اینکه ‌پس‌ ‌از‌ ‌او‌ آخرى باشد.
تقدیر و تشکر:
من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق
مطابق سنت حسنه سپاسگذاری دانشجو از استاد، وظیفه خود می دانم که از زحمات و راهنمایی های فراوان جناب دکتر محمد عسگری استاد راهنما و جناب دکتر حسن دیناروند مشاورم تشکر و قدردانی نموده و از خداوند منان آرزوی سلامتی این دو بزرگوار و موفیقیت روز افزون آنان را در امر تعلیم و تربیت آرزومندم.
تقدیم به:
تقدیم به مادرم
که از نگاهش صلابت
از رفتارشمحبت
و از صبرش ایستادگی را آموختم
و به:
پدرم، اسطوره زندگیم، پناه خستگیم و امید بودنم
خداوندا به ما توفیق تلاش در شکست، صبر در نومیدی، رفتن بی همراه، جهاد بی سلاح، کار بی پاداش، فداکاری در سکوت، دین بی دنیا، مذهب بی عوام، عظمت بی نام، خدمت بی نان، ایمان بی ریا، خوبی بی نمود، گستاخی بی خامی، مناعت بی غرور، عشق بی هوس، تنهایی در انبوه جمعیت و دوست داشتن بی آنکه دوست بداند، را عنایت فرما.
فهرست مطالب
عنوان شماره صفحه
TOC o “1-3” h z u چکیده PAGEREF _Toc429299517 h 1فصل اول PAGEREF _Toc429299518 h 2کلیات تحقیق PAGEREF _Toc429299519 h 21-1 مقدمه PAGEREF _Toc429299520 h 31-2 . بیان مسأله PAGEREF _Toc429299521 h 41-3 . اهمیت و ضرورت انجام تحقیق PAGEREF _Toc429299522 h 61-4 . اهداف مشخص تحقیق PAGEREF _Toc429299523 h 71-4-1. هدف اصلی PAGEREF _Toc429299524 h 71-4-2. اهداف فرعی PAGEREF _Toc429299525 h 71-5 . فرضیه های تحقیق: PAGEREF _Toc429299526 h 8ی- فرضیه‏های تحقیق: PAGEREF _Toc429299527 h 8فرضیه های کلی: PAGEREF _Toc429299528 h 81-6. متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc429299529 h 81-6-1. – تعریف مفهومی و عملیاتی متغیر ها PAGEREF _Toc429299530 h 8تعریف عملیاتی PAGEREF _Toc429299531 h 10فصل دوم PAGEREF _Toc429299532 h 112-1 . مقدمه PAGEREF _Toc429299533 h 122-2 . تعاریف انگیزش و انگیزه PAGEREF _Toc429299534 h 132-3. تفاوت هدف و انگیزه PAGEREF _Toc429299535 h 162-4. تعریف انگیزهی تحصیلی PAGEREF _Toc429299536 h 162-5. دیدگاه های مختلف درباره ی انگیزه ی تحصیلی PAGEREF _Toc429299537 h 172-6. عوامل مؤثر در انگیزه ی تحصیلی PAGEREF _Toc429299538 h 182-7 انگیزش پیشرفت: PAGEREF _Toc429299539 h 192-8 پیشرفت تحصیلی PAGEREF _Toc429299540 h 292-9 تعریف مفهوم (امید ) PAGEREF _Toc429299541 h 31امید و ارتباط آن با گذشته و آینده PAGEREF _Toc429299542 h 32بررسی امید از نظر استاد مطهری: PAGEREF _Toc429299543 h 32تفاوت امید و طول امال: PAGEREF _Toc429299544 h 332 – 10 خوشبینی PAGEREF _Toc429299545 h 35خوش‌بینی چیست؟ PAGEREF _Toc429299546 h 36شیوه تفکـــر خوش‌بینانه PAGEREF _Toc429299547 h 36خوش‌بینی یا ساده‌لوحی PAGEREF _Toc429299548 h 39پیامدهـــای خوش‌بینی PAGEREF _Toc429299549 h 41خاســـتگاه خوش‌بینی PAGEREF _Toc429299550 h 42خوش‌بینی و سلامت PAGEREF _Toc429299551 h 44خوش‌بینی در نظام آموزشی PAGEREF _Toc429299552 h 45پیشینه تحقیق: PAGEREF _Toc429299553 h 47جمع بندی: PAGEREF _Toc429299554 h 55فصل سوم PAGEREF _Toc429299555 h 573-1 مقدمه PAGEREF _Toc429299556 h 583-2 روش تحقیق PAGEREF _Toc429299557 h 583-3. جامعه ی آماری PAGEREF _Toc429299558 h 593-4. نمونه گیری PAGEREF _Toc429299559 h 593-5. ابزار گردآوری دادهها PAGEREF _Toc429299560 h 59پرسشنامه امید میلر PAGEREF _Toc429299561 h 60پرسشنامه خوش بینی (جهت گیری زندگی) PAGEREF _Toc429299562 h 61پرسشنامه انگیزه پیشرفت هرمنس (AMT) PAGEREF _Toc429299563 h 613-6. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات PAGEREF _Toc429299564 h 623-7 روش جمع آوری اطلاعات PAGEREF _Toc429299565 h 64فصل چهارم PAGEREF _Toc429299566 h 654 – 1 مقدمه PAGEREF _Toc429299567 h 664-2 نتایج توصیفی داده های تحقیق PAGEREF _Toc429299568 h 674-2-1 بررسی نرمال بودن PAGEREF _Toc429299569 h 674-2-2 یافته های توصیفی: PAGEREF _Toc429299570 h 684-3 یافته های استنباطی مربوط به فرضیه های پژوهش PAGEREF _Toc429299571 h 69فصل پنجم PAGEREF _Toc429299572 h 755 -1 مقدمه: PAGEREF _Toc429299573 h 765 – 2 بحث ونتیجه گیری: PAGEREF _Toc429299574 h 765 – 3 محدودیت های تحقیق: PAGEREF _Toc429299575 h 835 – 4 پیشنهادهای تحقیق: PAGEREF _Toc429299576 h 84منابع PAGEREF _Toc429299577 h 86

چکیدههدف پژوهش حاضر تعیین رابطه بین امید و خوش بینی بر انگیزش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پنجم ابتدایی ناحیه دو شهر اراک بوده و بدین منظور با استفاده از روش نمونه گیری بصورت تصادفی از بین مدارس ابتدایی ناحیه دو شهر اراک شش مدرسه که (3 پسرانه و 3 دخترانه) که از هر مدرسه ده دانش آموزبه صورت تصادفی و با میل و رضایت خودش انتخاب شده که تعداد 30 پسر و 30 دختر جمعا 60 نفر بودند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های هرمنس برای انگیزش پیشرفت وپرسشنامه امید میلر و همچنین پرسشنامه جهت گیری شییر و کارور استفاده شده است .
تحلیل داده ها با استفاده ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه استفاده شده است که بین انگیزش پیشرفت آزمودنی های و امید و خوش بینی رابطه بسزایی وجود دارد و بین باورهای امید وخوش بینی دانش آموزان کلاس پنجم ابتدایی ناحیه 2 اراک رابطه معنادار وجود دارد. همچنین نتایج نشان داد عامل جنسیت نیز بر پیشرفت تحصیلی و انگیزش پیشرفت آزمودنی ها تاثیر دارد یعنی بین باورهای امید، خوش بینی و انگیزه پیشرفت دانش آموزان دختر و پسر پنجم ابتدایی ناحیه 2 اراک تفاوت معنی دار وجود دارد. علاوه بر این نتایج نشان داد بین تعامل جنسیت و باورهای انگیزشی بر پیشرفت تحصیلی تاثیر دارد.
واژه های کلیدی: انگیزش پیشرفت، پیشرفت تحصیلی، خواستگاه پیشرفت، امید به آینده ، خوش بینی
فصل اولکلیات تحقیق
1-1 مقدمهانگیزش پدیده ای است ذاتی که تحت تاثیر چهار عامل یعنی موقعیت(محیط و محرکهای بیرونی) مزاج (حالت و وضعیت درونی ارگانیزم ) هدف (هدف رفتار، منظور، منظور و گرایش ) ابزار (ابزار دستیابی به هدف ) قرار داردانسان ها برای دستیابی به اهداف، نیازها و غرایز خود انگیزش لازم را کسب می نمایند. در خصوص جویندگان علم و دانش، دانش آموزان، انگیزش پیشرفت تحصیلی، از اهمیت خاصی برخوردار است. با این انگیزه، افراد تحرک لازم را برای به پایان رساندن موفقیت آمیزیک تکلیف، رسیدن به هدف با دستیابی به درجه یعنی از شایستگی کارخود دنبال می کنند تا بالاخره بتوانند موفقیت لازم در امر یادگیری و پیشرفت تحصیلی را کسب نمایند (1) بنابر این میتوان گفت انگیزش، دلایل رفتار افراد را نشان میدهد و مشخص می کند که چرا آنها به روشی خاص عمل می کنند. رفتار دارای انگیزه، رفتاری با انرژی، جهت دار و دنباله دار است (2)از دیدگاه آموزشی، انگیزه، ساختار چند وجهی است که با یادگیری و پیشرفت تحصیلی مرتبط است . (3)
پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در مقاطع مختلف رشد جسمی، روانی و اجتماعی نیازمند دارا بودن نگرش مثبت و انگیزه های قوی است. این تصور وجود دارد که هر دانش آموزی باتوجه به شخصیت خود و تمایلات و علاقه مندی و خصوصیاتش، دارای برخی نگرش ها می باشد در صورتی که نگرش تحصیلی از دیدگاه علم روان شناسی، اجتماعی و جامعه شناسی علاوه برفردی بودنش دارای بعد اجتماعی گسترده از جمله محیط، اطرافیان، پدر و مادر و معلم سایر افراد گروه هایی که دانش آموز با آن ها به نحوی برخورد دارند که در ایجاد و پرورش و تحکیم نگرش های مثبت یا منفی به رشته تحصیلی وی موثرند. اﻣﺮوزه ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ داﻧﺶآﻣﻮزان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺷﺎﺧﺺ ﻣﻬﻢ ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ ﻧﻈﺎمﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ، ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ﻫﻤﻮاره ﺑﺮایﻣﻌﻠﻤﺎن، داﻧﺶآﻣﻮزان، واﻟﺪﻳﻦ، ﻧﻈﺮﻳﻪﭘﺮدازان و ﻣﺤﻘﻘﺎن ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ ﻧﻴﺰ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ ﺑﻮده اﺳﺖ.
برای مثال، ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ﻳﺎد ﮔﻴﺮﻧﺪﮔﺎن ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻣﻼکﻫﺎی ارزﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﻌﻠﻤﺎن ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮد. ﺑﺮای داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻧﻴﺰ ﻣﻌﺪل ﺗﺤﺼﻴﻠﻲﻣﻌﺮف ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲﻫﺎیﻋﻠﻤﻲ آﻧﻬﺎﺑﺮای ورود ﺑﻪ دﻧﻴﺎیﻛﺎر و اﺷﺘﻐﺎل و ﻣﻘﺎﻃﻊ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ﺑﺎﻻﺗﺮ اﺳﺖ. ﺷﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻫﻤﻴﻦ اﻫﻤﻴﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﭘﺮدازان ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ ﺑﺴﻴﺎری از ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎیﺧﻮد را ﺑﺮﺷﻨﺎﺧﺖﻋﻮاﻣﻞﻣﺆﺛﺮﺑﺮﭘﻴﺸﺮﻓﺖﺗﺤﺼﻴﻠﻲﻣﺘﻤﺮﻛﺰﻛﺮده اﻧﺪ. از ﺟﻤﻠﻪﻋﻮاﻣﻞﻣﺆﺛﺮﺑﺮﭘﻴﺸﺮﻓﺖﺗﺤﺼﻴﻠﻲﻣﻲﺗﻮان از ﻋﻮاﻣل نگرش میتوانیاد کرد .
امید و خوش بینی کودکان و نوجوانان در الگوگیری از پدر و مادر رشد می کند . اگر پدر و مادر و معلمین، دانش آموزان را در مقابل خوش بینی و داشتن امید تشویق کنند، آن ها در بزرگسالی افراد خوش بینی خواهند بود. مطالعات نشان داده است افرادئ که امید و خوش بینی دارند در مقایسه با افراد نا امید و بدبین در مقابله با فشار و استرس های زندگی کم تر دچار ضعف سلامتی جسمی یا افسردگی می شوند و به خوبی میتوانند با این فشارها رو به رو شده و مقاومت کنند رشد خوش بینی و داشتن امید در دانش آموزان باعث پیشرفت تحصیلی و ارتقاء آن ها در دروس شده و همچنین درنوجوانی رسیدن به تحصیلات دانشگاهی و پیشرفت شغلی را با خود به همراه دارد (مقاله مثبت نگری ترجمه آزاده افروز )
1-2 . بیان مسألهاز آنجایی که انگیزش، موتور حرکت دهنده انسان است، شناسایی زیر شاخه های آن یه خصوص در حیطه های تحصیلی و آموزشگاهی به منظور رشد و پیشرفت جامعه مهم و ارزشمند میباشد. تحصیلات نقش اسای در رشد و توسعه همه جانبه یک کشور بازی می کند و یکی از عوامل مهم در آموزش بررسی فرایندهای انگیزشی- روانشناختی موثر بر محیط های آموزشی است. یک بخش پیجیده از روان و رفتار انسان است که تعیین می کند افراد برای گذران زمان خود چه چیزهایی انتخاب می کند. (آکو مولایف، 2013 ).
انگیزش همچنین به فعالیت های فیزیکی و فکری نیازمند است، فعالیت فیزیکیشامل تلاش، استمرار و اعمال آشکار دیگر فعالیت ذهنی،اعمال شناختی مانند برنامه ریزی، تمرین کردن، سازماندهی،کنترل کردن،تصمیم گیری، حل مسئله و ارزیابی پیشرفت را شامل می شود. (بکیرکولاری،2011 ).
به دلیل تاثیر انگیزش تحصیلی بر موفقیت دانش آموزان در گذشته و دهه های اخیر، روانشناسان در در بررسی و شناسایی عوامل موثر در انگیزش تحصیلی بوده اند. رفتارگرایان ضمن نفی ضمنی انگیزش معتقدند یادگیری،فرایندهای مرتبط با انگیزش به وسیله پاداش ها و مشوق ها هدایت می شوند. (ابوترابی، 2011)
از نظر روانشناسان انسان گرا انگیزش نقش قابل ملاحظه ای در توضیح دادن نیاز ها و نگرش هایی که می تواند به وسیلهی محیط حمایتیا جلوگیری شود بازی می کند (. امیری-ک2011).
علاوه بر مبنای نظرییاد شده نتایج پژوهش های مختلفی نشان داده که شخصیت،خانواده،مدرسه و متغییر های اجتماعی با انگیزش تحصیلی رابطه دارند. در همین راستا نتایج تحقیقی بحرانی و لطیفیان نشان داد که انگیزش درونی رابطه ای مثبت با صفات شخصیتی (وظیفه شناسی،تجربه پذیری و توافق پذیری) دارد. (بحرانی –م،لطیفیانم،2010).
همچنین طاهری و فیاضی به بررسی انگیزش تحصیلی با توجه به جنسیت و زمینه خانوادگی پرداختندو به این نتیجه دست یافتند که دختران از انگیزش بالاتری نسبت به پسران برخوردارند و تحصیلات پدرومادر اثر مثبتی بر انگیزش تحصیلی فرزندان آنها می گذارد. نتایج تحقیق روشنی میلانی و همکاران نیز نشان داد که داشتن امید به آینده و عزت نفس، درآمدخانواده از جمله عوامل موثر در انگیزه تحصیلی است در حالی که جنسیت تاثیر معناداری در انگیزه تحصیلی نداشت. (روشنی میلانی، 2011)
با مرور به بررسی تحقیقات گذشته می توان گفت از عواملی که نقش قابل توجهی در انگیزش تحصیلی دارد و در آن کم توجه شده است امید(hope)و خوش بینی(optimism)است. امید و خوش بینی دو صفت شخصیتی شامل شناخت هایی هستند که باعث می شوند شخص انتظار داشته باشد نتایج مورد نظرش به احتمال زیاد در آینده رخ می دهند. (روحی –حسینی،2008 )
این شناخت ها رفتارهای جهت گیری هدف را تحت تاثیر قرار می دهند و بر روان شناختی که شامل هیجانات مثبت و منفی هستند اثر می گذارند. (راند کی ال، مارتین ای دی، 2011 ).
خوش بینی سبب افزایش امید و پیشرفت در امر تحصیل می شود. امیدی که تحصیل بدون آن تقریبا غیر ممکن است. اسنایدر(snyder)بنیان گذار نظریه امید و درمان مبتنی بر آن عقیده داردکه برای ایجاد امید وجود دو نوع تفکر الزامی است: تفکر راهبردی(مسیر)و تفکر عامل. تفکر راهبردییا مسیر جزء شناختی امید است و نشان دهندهی ظرفیت و توان فرد برای خلق مسیر و تفکر عامل جزء انگیزشی امید است که خود را برای استفاده از این مسیر ها بر می انگیزانند. (بیجاری . 2007). بنابراین پژوهش حاضر به جهت یافتن ارتباط موثر بین باورهای امید و خوش بینی با انگیزش پیشرفت تحصیلی در دانش آموزان پنجم ابتدایی می پردازد
1-3 . اهمیت و ضرورت انجام تحقیقشایان ذکر است که امید و خوش بینی هم از لحاظ نظری و هم به لحاظ تجربی به هم مرتبط هستند. نظریه پردازان امید و خوش بینی هر دو بر اهمیت انتظار پیامدهای مثبت تاکید می کنند. امید به دو بخش تفکر عامل و راهبردی تقسیم می شود و ساختار خوش بینی تا حدودی شبیه به تفکر عامل است و مدل یک بعدی از امید است. علی رغم این تفاوت های مفهومی محققان دریافتند که همبستگی قوی بین امید و خوش بینی وجود دارد. (اسنایدر- سی آر، 2000)
پژوهش در محیط های تحصیلی به طور کلی هر دو نظریه را تاکید کرده است. امید بالاتر عملکرد تحصیلی بهتر رادر میان دانش آموزان ابتدایی و دبیرستانی، دانشجویان دانشگاه حتی زمانی که توانایی درونی افراد کنترل می شوند، پیش بینی می کند. به طور مشابه خوش بینی با عملکرد بهتر در جهت گیری هدف مرتبط است. بنابراین با توجه به نقش باورهای امید و خوش بینی در پیامدهای روانی و تربیتی مانند انگیزش و همچنینبا توجه به کمبود پژوهش در زمینه ارتباط امید و خوش بینی با انگیزش تحصیلی، انجام تحقیقات بیشتر در این زمینه ضروری به نظر می رسد. بنابراین هدف این پژوهش بررسی نقش مولفه های امید و خوش بینی بر انگیزش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان بود.
1-4 . اهداف مشخص تحقیق1-4-1. هدف اصلی- تعیین رابطه باورهای امید و خوش بینی با انگیزش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پایه پنجم ابتدایی ناحیه 2 شهر اراک.
1-4-2. اهداف فرعی- تعیین رابطه باورهای امید و خوش بینی دانش آموزان پنجم ابتدایی ناحیه2 اراک.
– تعیین رابطه باورهای امید و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پنجم ابتدایی ناحیه 2 اراک.
– تعیین رابطه خوش بینی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پنجم ابتدایی ناحیه2 اراک.
– تعیین تفاوت باورهای امید و خوش بینی در بین دانش آموزان دختر و پسر پنجم ابتدایی ناحیه 2 اراک.
1-5 . فرضیه های تحقیق:آیا بین باورهای امید و خوش بینی با انگیزش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رابطه وجود دارد ؟
ی- فرضیه‏های تحقیق:فرضیه های کلی: – بین باورهای امید و خوش بینی با اانگیزش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پنجم رابطه وجود دارد.
فرضیه های جزئی:
بین باور های امید و خوش بینی دانش آموزان پنجم ابتدایی رابطه وجود دارد.
بین خوش بینی و پیشرفت تحصیلی در دانش آموزان رابطه وجود دارد.
بین باورهای امید پیشرفت تحصیلی در دانش آموزان رابطه وجود دارد.
1-6. متغیرهای تحقیق امید
خوش بینی
انگیزش پیشرفت تحصیلی
1-6-1. – تعریف مفهومی و عملیاتی متغیر هاامید (Hope)
امید را که سازه ای بسیار نزدیک به خوش بینی است استاد ریک اسنایدر بعنوان سازه ای شامل 3 مولفه مفهوم سازی کرده است:
1. هدف ارزشمندی که فرد به سمت آن برانگیخته می شود.
2. ادراک توانایی طراحی گذرگاههایی به سوی هدفهای مطلوب به رغم موانع موجود (تفکر گذرگاه)
3. انگیزش برای استفاده از این گذرگاهها و اعتقاد به توانایی خود برای پیگیری اهداف (تفکر عامل)
هر سه این عوامل یعنی ارزشمندی هدف، تفکر در مورد توانایی شخصی و گذرگاههای ممکن به سمت هدفها تحت تاثیر تجارب گذشته فرد به موقعیت فعلی آورده می شود.
– امید: داشتن آرزوی بعضی چیز های، همراه با اعتماد و انتظار برای بر آورده شدن آن
خوش بینی Optimism))
تعریف: از سازه خوش بینی 2 تعریف ارایه شده است:
1. خوش بینی توسط شییر و کارور بعنوان یک صفت شخصیتی گسترده مطرح شده است؛ خوش بینی سرشتییا گرایش و انتظارات خوش بینانهیعنی انتظار کلی مبنی بر اینکه در آینده بیشتر اتفاقهای خوب اتفاق می افتد تا رویدادهای بد. شییر و کارور برای ارزیابی خوش بینی سرشتی ” آزمون جهت گیری زندگی ” (Life Orientation Test) را تدوین کرده اند.
2. خوش بینی توسط سلیگمن به عنوان یک سبک تبیینی ساختار یافته تعریف شده است. سبک تبیینی خوش بینانهیعنی نسبت دادن رویدادهایا تجربه های منفی به عوامل و علل ” بیرونی، گذرا و خاص ”
– خوش بینی: انتظار کلی است که همه ی چیزها در زندگی به خوبی پیش می رود. از نقطه هوشیاری عاطفی، خوش بینی گرایشی است که فرد را به هنگام رودر رو شدن با مشکلات و سختی ها،از فرو غلتیدن در نومیدی، یاس و افسردگی بر حذر می دارد.
– پیشرفت تحصیلی: میزان دستیابی دانش آموزان به اهداف آموزشی از پیش تعیین شده که از آنان انتظار می رود در فرایند کوشش هاییادگیری خود به آنها برسند. (سیف،1387)
پیشرفت تحصیلی: پیشرفت تحصیلی،معلوماتیا مهارت های اکتسابی عمومی وخصوصی در موضوع های درسی است که معمولابه وسیله ی آزمایش های ایا نشانه ها هر دو که معلمان برای دانش آموزان وضع می کنند، اندازه گیری می شود. (شعاری نژاد،1375)
پیشرفت تحصیلی راتوانایی آمو خته شده یا اکتسابی حاصل از دروس ارائه شده یا به عبارت دیگر،توانایی آموخته شده یا اکتسابی فرد در موضوعات آموزشگاهی می دانند که به وسیلهیآزمون های استاندارد شده، انداز ه گیری می شود. (سیف،1384)
– انگیزش پیشرفت: به مفهوم تمایل فرد برای رسیدن به هدف، بر اساس مجموعه ای از استاندارد های تعریف شده.
تعریف عملیاتیامید و خوش بینی آن مفهومی است که با پرسشنامه سنجیده میشود
در این پژوهش از پرسشنامه امید میلر و پرسشنامه خوش بینی (جهت گیری زندگی ) شییر و کارور برای ارزیابی خوش بینی سرشتی به کار برده شده است
– امید و خوش بینی: خوش بینی سبب افزایش امید و پیشرفت در امر تحصیل می شود. امیدی که تحصیل بدون آن تقریبا غیر ممکن است.
– پیشرفت تحصیلی: اگر موفقیت تحصیلی معادل با پیشرفت مد نظر باشد به معنی موفقیت دانش آموزان در گذراندن دروس پایه تحصیلی و یا موفقیت در امر یادگیری مطالب درسی می باشد.
– انگیزش پیشرفت:در این پژوهش نمره هایی که آزمودنیها از پرسشنامه انگیزش پیشرفت هرمنس اخذ میکند
فصل دومادبیات و پیشینه تحقیق
2-1 مقدمهدر پیشرفت تحصیلی و داشتن انگیزش به پیشرفت در دانش آموزان موارد بسیار زیادی می تواند موثر باشد، یکی از عوامل موثر در امر تحصیل و علاقه به ادامه آن و پیشرفت میتواند امید و خوش بینی باشد
چرا که طی تحقیقات به عمل آمده در این راستا ثابت شده است که بین امید و خوش بینی و مثبت نگری با سلامت جسمانی و روانی رابطه تنگاتنگی وجود دارد . یعنی افراد امیدوارو خوش بین که از جملات مثبت استفاده میکنند در زندگی تحصیلی، شغلیو خانوادگی خویش موفق تر و همچنین از سلامت جسمانی و روانی خوبی برخوردار هستند . در چهار دهه ی قبل روانشناسی بوده است که خوش بینی را یک ضعف و کمبود روانی به حساب می اورند، اما در حال حاضر بر عکس معتقدند امید و خوش بینی نشانه ای از سلامت روانی، پختگی و نیرومندی به حساب می آید ( روان شناسی مثبت، ترجمه پاشا شریفی 1385 )
تحقیقاتی که در جهان شده نشان داده است که افراد سالم خود را خوش بین می بینند . خوش بینی واقعی این است که فرد خویشتن را بشناسد، در مورد خود و جهان پیرامونش کنجکاو بوده در دنیای خویش فعال باشد و به زندگی خود شکل ببخشد . خوش بینی در کودکان و نوجوانان با الگو گیری از پدر و مادر رشد میکند . اگر پدر و مادر و معلمین، دانش آموز را در مقابل خوش بینی تشویق کنند آنها در بزرگسالی افراد خوش بینی خواهند بود . امید نیز اصطلاحی است که بسیار نزدیک به خوش بینی است . امید به داشتن هدف در زندگی مربوط است . امید از همان کودکی در انسان رشد میکند و کودکانی که امیدوارند، معمولا والدینی دارند که به عنوان سرمشق های خوب، به صورت امیدوارانه در زندگی عمل کرده اند . ( مقاله مثبت نگری ترجمه آزاده افروز، 1386 )
2-2 . تعاریف انگیزش و انگیزه
مهترین و وسیعترین مطالعات مفاهیم روانشناختی است. کاربرد تئوری انگیزش شاید یکی از متداول انگیزش در سایر رشته‌ها از قبیل یادگیری، شخصیت، رفتار کارکنان و رضایت شغلی ترکیب شده است. در یک چنین شرایط و موقعیتی، انگیزش در ورای تئوری بصورت یک منبع مدیریتی مفید و قابل استفاده‌ای برای شکل دادن رفتار به وجود می آید.
چهارچوب تئوری انگیزش بر فهم و پیشگویی زیربنای عقلانی رفتار انسانی متمرکز شده ‌است، کارکرد جنبه‌ای از انگیزش بر مداخله ی فعال به منظور اصلاح کردن و تغییر دادن و توسعه دادن پاسخ های رفتاری مطلوب تأکید می کند (سینگر، 1990).
اصطلاح «انگیزش»، عبارت است از تمام عوامل روانی (آگاهانه و ناآگاهانه)، آماده کننده انسان به منظور تحقق بخشیدن به بعضی از اعمال، گرایشها و اهداف.
«انگیزه» عاملی است درونی که رفتار شخص را برمیانگیزد و جهت میدهد و آن را هماهنگ میسازد. انگیزه را بطور مستقیم نمیتوان مشاهده کرد ولی وجود آن را از روی رفتار شخص می توان استنباط کرد. عامل به وجود آورنده ی انگیزش را انگیزه می نامند. در اثر یادگیری انسان آمادگی خاصی برای انجام رفتارهایی معین را می یابد که به آن انگیزش گفته می شود. بنابراین، مهم ترین عامل در پیدایش انگیزه، وجود انگیزه است. پیدایش انگیزه نیز ارتباط بسیار نزدیک با ویژگی های طبیعی و اکتسابی وجود دارد (محى الدین بناب، 1374).
انگیزه‌ها را گاهی به عنوان نیازها، تمایلات، سائق ها یا محرکات درونی تعریف می کنند. انگیزه‌ها معمولاً معطوف به هدف می باشند و این انگیزه‌ها ممکن است آگاهانه، یا ناخودآگاهانه باشند، در این رابطه، زیگموند فروید یکی از اولین کسانی بود که اهمیت انگیزش ناخودآگاه را تشخیص داد (هرسی و بلانچارد، ترجمهی علاقه بند، 1374).
یک تعریف جامع از انگیزش همچون بسیاری از مفاهیم روانشناختی متشکل می باشد، همچنان که اتکینسون می نویسد: «مشکل تعریف انگیزش از اینجاست که این اصطلاح در روانشناسی معاصر، منشأ ثابتی ندارد».
استیرزو پورتر به چند تعریف که توسط عدهای از نظریه پردازان انگیزش عنوان شده، اشاره می کند (هوی و مسیکل، ترجمه ی میر محمد عباس زاده، 1383).
ویکتور و روم (1964) نظریه پرداز دیگر، انگیزش را فرآیندی تصور می کند که گزینش هایی را که توسط انسان یا موجودات زنده دیگر صورت می پذیرد تحت نفوذ قرار می دهد (محى الدین بناب،1374).
کمپل و پریچارد (1976) که هردو از نظریه پردازان بنام در انگیزش هستند عقیده دارند که انگیزش به مجموعه روابط متغیر، مستقل یا غیرمستقلی که راستا وسعت و پایداری رفتار را تبیین می نمایند مربوط است، به این شرط که تأثیرهای استعداد مهارت و درک وظیفه ی مورد نظر و همچنین محدودیت هایی که بر محیط حاکم هستند ثابت نگه داشته شوند.
وین ماندی و همکارانش انگیزش را عبارت از اشتیاق و علاقه نسبت به انجام فعالیت هایی (هم جهتی) می دانند که برای نیل به هدف-های (هدف) سیستم مورد نظر لازم است (هوی و میسکل، ترجمه ی میر محمد عباس زاده، 1383).
ببریل، مان و اتساینر (1964) معتقدند که انگیزش حالت درونی فرد است و رفتاری را در روی موجود می آورد تا رسیدن به هدف شخص ممکن گردد (محى الدین بناب، 1374).
مطابق تعریف میچل و لارسون (1987) فرآیند روانشناختی مورد توجه قرار گرفته است. بنابر تعریف آنان «انگیزش، فرآیند روانشناختی است و برانگیختگی، هدایت و تداوم اعمال ارادی فرد را که هدفدار هستند، موجب می گردد.
در یک سطح کلی تر، انگیزش به فراگردی اشاره می کند که حاکم بر انتخاب های فرد از بین اشکال مختلف فعالیت های اختیاری است (محى الدین بناب، 1374).
در تعریف انگیزش، توجه به سه مؤلفه یا جزء بسیار مهم است:
جزء اول مربوط به انرژی یا نیرودهی به رفتار است که رفتار انسان را فعال میکند. علایم یا نشانه های محیطی، خاطره ها و نیز پاسخ-های عاطفی که افراد را برای رفتار معینی هدایت می نمایند در این جزء قرار میگیرند.
جزء دوم مربوط به هدف است که رفتار فرد را هدایت نموده و یا به آن جهت می دهد به قوللاولویکی از خصوصیات رفتار انگیخته هدفدار بودن است (هوی و میسکل، ترجمه ی میرمحمد عباس زاده، 1383).
جزء سوم به بقاء و دوام رفتار توجه دارد و تداوم آن را موجب می گردد و رفتار وقتی تداوم پیدا می کند که عوامل محیطی، جهت و شدت سائق ها و نیروهای فرد را تقویت کند. از ترکیب این اجزای سهگانه می توان به یک تعریف کلی دست یافت. فرآیند انگیزش به نیروهای پیچیده، نیازها، شرایط تنشزای مکانیسمهای دیگر اطلاق می گردد که فعالیت فرد را برای تحقیق هدف دهی آغاز کرده و به آن تداوم می بخشد. در تعریف دیگر، انگیزش را فرآیندی روانشناختی چند سویه ای می دانند که انرژی رفتارهای افراد را نسبت به یک غایت یا هدف مطلوب جهت می دهد و یا انگیزش، یک فرآیند پیچیده ای است که از نیازهای فرهنگی، اجتماعی، روانشناختی و فیزیکی ترکیب شده است که بطور فردی و مؤثر بر یکدیگر، به منظور سازمان دادن رفتار انسانی عمل می کند (سینگر، 1990).
2-3. تفاوت هدف و انگیزه
گاهی هدفها را با انگیزه ها اشتباه میگیرند. هدفها نتایج مطلوبی هستند که رفتار در جهت آن ها هدایت می شوند. تحقق یافتن هدف ها، مستلزم رفتار هدایت شده است. اما آن چنانکه گفته شده انگیزه ها به یک وضع درونی اشاره می کنند که رفتار را در جهت هدف ها، فعال و هدایت می کنند. تشخیص انگیزهها از هدف ها مفید است. اولاً یک هدف واحد می تواند انگیزه های متنوعی را ارضاء کند (سینگر، 1990).
مثلاً دستیابی به تحصیلات عالی دانشگاهی می تواند انگیزه های متنوعی را ارضاء نماید و دیگر اینکه یک انگیزه ی واحد می تواند رفتار را در جهت هدف های متنوعی فعال و هدایت کند. به عنوان مثال: برخی از افراد که واجد انگیزه ی قوی موفقیت هستند. ممکن است نیاز به موفقیت را با کار و فعالیت بیشتر ارضاء کنند. در حالی که دیگران، همین انگیزه را از طریق کار با کیفیت بهتر برآورده سازند. بنابراین، هدف ها و انگیزه ها مفاهیمی مربوط ولی متفاوت هستند و هر دو در رفتار افراد منعکس می شوند. علاوه بر این، هدف ها بیرون فرد قرار دارند که گاهی از آن ها به عنوان پاداش های «مورد انتظار» که انگیزه ها را به سوی خود معطوف می سازند، یاد می کنند. روانشناسان غالباً این هدف ها را داعیه یا مرگ می نامند (هرسی و بلانچارد، 1995).
2-4. تعریف انگیزهی تحصیلیمنظور از انگیزهی تحصیلی و عدم انگیزه در کسب و یادگیری، مجموعه مطالبی است که تحت عنوان درس در طول سال تحصیلی به دانش آموزان ارائه می شود. انگیزه ی تحصیلی یعنی انجام دادن یک عمل برای به دست آوردن نتیجه ی مطلوب . برتری در یک مهارت، یا گروهی از معلومات می‌باشد (شعاری نژاد، 1364).
انگیزهی تحصیلی بر مقدار یادگیری آموزشگاهی فرد به صورتی که توسط آزمون های مختلف درسی مانند حساب، دیکته، تاریخ، جغرافی و. . . سنجیده می شود اشاره می‌کند (سیف، 1373).
به طور کلی، انگیزه ی تحصیلی به موفقیت فراگیر در امور تحصیلی اشاره دارد که بر اساسِ آزمون هاقابل سنجش باشد (نامدار، 1383).
آنچه مسلم است ارزشیابی انگیزه ی تحصیلی یکی از مهمترین فعالیتهای فرآیند آموزش است.
2-5. دیدگاه های مختلف درباره ی انگیزه ی تحصیلی«مک اینرنی و سین کلر، 1992» در بررسی ابعاد انگیزه ی پیشرفت تحصیلی، اشاره کرده‌اند. علاوه بر عوامل بیرونی ماندن تشویق والدین و تأثیر همسالان، عوامل درونی شخص نیز مانند «تمایل بر عوامل بیرونی مانند «تمایل به انگیزه»، «رقابت » و «اتکا به خود » نقش مهمی را در تأثیرگذاری بر عملکرد دانشآموزاندرزمینهی یادگیری و تعلم دارند (شعاری نژاد، 1364).
نظریهی شناختی اجتماعی تأکید بیشتری بر عقاید دانش آموزاندرموردتوانمندی ها و برداشت های شان ازعوامل زمینه ایدرموقعیت انگیزه دارد. نظریه ی هدف انگیزه، نظریه ای است که بیشترین توجه اشرا به طورمستقیم بربرداشت های دانش آموزان، در مورد دلایلی که برای اشتغال به «تکلیف تحصیلی » دارند، گذاشته است. این نظریه معتقد است که اگر دانش آموزان نسبت به نتیجه ی مثبت، تلاش خود را در ارتباط با انجام تکالیف مدرسه، تعیین کنند برای موفقیت خود در امور تحصیلی بیشتر تلاش می کنند،درنتیجه،انگیزه ی تحصیلی بیشتری نصیب آنان خواهد شد. انگیزه های اجتماعی، تعیین کننده های مهمی برای رفتار افراد می باشند (سینگر، 1990).
برای مثال: کسب تأثیر از دیگران، افزایش عزت نفس یا موفقیت در گروه، پسر یا دختر خوب بودن (نامدار، 1383).
2-6. عوامل مؤثر در انگیزه ی تحصیلیاصولاً عوامل مختلفی در انگیزه ی تحصیلی دانش آموزان مؤثر هستند از جمله:
یکی از عوامل مهم و مؤثر در فرآیند آموزشی، هدف است. اگر بخواهیم بازده و نتایج هدفهای تعلیم و تربیت به طور رضایت بخش حاصل شوند، هدف ها باید کاملاً گویا باشند.
عامل مهم دیگر در فرآیند تحصیل و آموزشی، آمادگی است. برای اینکه یادگیرنده در تجربه های آموزشی و تحصیلی خود شرکت فعال و موفقیت آمیز داشته باشد، باید از آمادگی های بدنی و روانی خاص برخوردار باشد. انگیزش که در حقیقت علاقه به یادگیری و ترکیبی از چه چیزی آموختن و چرا آموختن است بدین معنا که چه چیز بیاموزیم، تا آموختن آن برای ما سودمند مطلوب باشد. عامل مؤثر دیگر در انگیزه ی تحصیلی، فعالیت است. فعالیت های مختلف مثل تمرکز، سازماندهی، پاسخ، فهم و درک، تمرین و تکرار و واکنش نسبت به ناکامی تأثیر بسزایی در موفقیت تحصیلی افراد دارند. از دیگر عوامل مؤثر بر انگیزه ی تحصیلی، معلم است. نقش معلم در کلاس بسیار مهم است، زیرا نقش معلم در ایجاد یک محیط روانی در کلاس از اهمیت فراوانی برخوردار است. تعامل اجتماعی شاگردان نیز از عوامل مهم و تأثیرگذار در انگیزه ی تحصیلی افراد است (پارسا، 1374).
(فورد، 1991) معتقد است ارزشی که منابع تأیید اجتماعی برای عملکرد تحصیلی قائل است، بر انگیزش و عملکرد تحصیلی دانش آموزان بسیار مؤثر است. انگیزه در جنبه های فردی و تحصیلی زندگی جوانان، مستلزم این امر است که آن ها چگونه خودشان را درک می کنند، این موضوع نیز خود تحت تأثیر نوع ارتباط شان با دیگران و نوع ارتباط دیگران با ایشان است (سینگر، 1990).
انتخاب های تحصیلی نیز عامل مهمی در انگیزه ی تحصیلی افراد است. از آنجایی که انتخاب ها و تصمیم های تحصیلی و شغلی از مهمترین نیازهای رشدی نوجوانان است به همین جهت دانش آموزانی که در تصمیم گیری تحصیلی خود قوی تر عمل کنند در مدرسه، عملکرد بهتری را از خود نشان می دهند. انواع مهارتهای زندگی، شامل مهارت های ارتباطی، مهارت های مطالعه و تحصیل، کنترل اضطراب امتحان، مهارت های رشد شغلی و مهارت های کنترل استرس به طور مستقیم و غیر مستقیم باعث انگیزه ی تحصیلی دانش آموزان می شود (مورگان و کنیگ، 1984).
هدف برنامه های مرتبط با افزایش مهارت های زندگی، افزایش کفایت و شایستگی تحصیلی و اجتماعی است، از جمله مهارت هایی مثل مهارت کاهش اضطراب امتحان، کاهش اضطراب اجتماعی، مهارت تصمیم گیری برای رشد استدلال شناختی، و مهارت کاهش افکار اضطرابی رنج آور برای رشد فرآیند خود نظم دهی در بهبود عکملکرد تحصیلی دانش آموزان بسیار مؤثر هستند (شی یر و بوتیوین، 1998).
2-7 انگیزش پیشرفت:
یکی از مهمترین انگیزه های تعیین کننده رفتار انسانی « انگیزه پیشرفتیا نیاز به پیشرفت است». موری (1983) انگیزه پیشرفت را چنین تعریف می کند: «کار مشکلی را با موفقیت دادن، تسلط یافتن، دستکاری کردن و انتظام بخشیدن به اشیاء آدمها و افکار، اعمال حداکثر سرعت و استقلال عمل در چنین فعالیت ها، گذاشتن از موانع دست یافتن به درجات ممتاز در فعالیتها، سرآمد بودن، رقابت کردن و پیشی جستن از دیگران و بالابردن و عزت نفس از طریق موفقیت آمیز استعدادها». پژوهش های انجام شده نشان داده اندکهافراددارای انگیزه پیشرفت زیاد در انجام کارها از جمله یادگیری برافرادی که ازاین انگیزه بی بهره اندپیشی می گیرند بنا به نظرات کینسون اشخاصی که دارای انگیزه پیشرفت زیاد هستند در تکالیفی که دارای درجه استواری متوسط هستند توفیق زیادی به دست می آوردندیعنی تکالیفی که این افراد در آن حداکثر جدیت را نشان می دهند تکالیفی هستند که انجام دادن آنها مستلزم قدری تقبل خطر است.
چرا بعضی از دانشجویان مشتاقانه به دانشگاه روی می آورند و در مطالعه کردن از خود سخت کوشی نشان می دهند حال آنکه بعضی دیگر از مطالعه اجتناب میورزند؟ چرا بعضی از دانشجویان از تحصیل در دانشگاه و خارج از آن لذت می برند و به پیشرفتشان افتخار می کنند، حال آنکه بعضی دیگر نسبت به یادگیری دلواپس و ناشادند؟ این ها پرسش های انگیزشی هستند و براییادگیری تحصیلی دانشجویان اشارات مبهمی در بردارند انگیزش با یادگیری ارتباط دارد زیرایادگیری فرایندی متعالیست که مستلزم کوشش عمدی و آگاهانه است، حتی اگر دانشجویانی که از تواناییبالا برخوردارند، هنگام یادگیری توجه کافی نداشته باشند و کوشش از خود نشان ندهند قادر به یادگیری نخواهند بود برایاینکه دانشجویان بتوانند از برنامه های درسی دانشگاه حداکثر بهره را ببرند باید اساتید زمینه ای فراهم آورند که در آن دانشجویان به درگیری در فعالیتیادگیری برانگیخته شوند (محمدپور، 1387).
انگیزه پیشرفت مهمترین انگیزه در روانشناسی تربیتی است و تحقیقاتی هم که پیرامون این سازه صورت می گیرد تلاشی است در جهت بهبود پیشرفت تحصیلی دانشجویان و مهمترین کاربردها را در امر آموزش و پرورش دارد (موسوی راد،1382). البته گاهی افراد در امر جستجوی فعالیت مثبت و پیشرفت در کار موفق شده و زمانی نیز شکست می خورند زمانی که دانشجویان تصور می کنند در یک تلاش موفق بوده اند آنها تشویق به یادگیری در آینده می شوند و برعکس زمانی که دانشجویان دریک دروان با شکست مواجه شده انگیزه آنها برای ادامه تلاش با مشکل روبرو می شود.
بحث انگیزه پیشرفت برای اولین بار و به صورت علمی تحت عنوان نیاز توسط موری مطرح شد (بهرامی، 1383) . او برای انسان چندین نیاز مطرح کرد که برخی زیستی و برخی روانی هستند. انگیزش پیشرفتیک نیاز اجتماعی است و عبارت است از غلبه کردن بر موانع، رسیدن به استاندارد های عالی، رقابت با دیگران و پیشی گرفتن از آنها (دارابی،1380).
پژوهش های انجام شده در زمینه انگیزه نشان داده اند که افراد از لحاظ این نیاز تفاوت های زیادی با یکدیگر دارند. بعضی از افراد دارای انگیزش سطح بالایی هستند و در رقابت با دیگران در کارهای خود برای کسب موفقیت به سختی می کوشند بعضی دیگر انگیزش چندانی به پیشرفت وموفقیت ندارند و از ترس شکست آماده خطر کردن برای موفقیت نیستند( به نقل از سیف، 1385).
انگیزه پیشرفتیک ویژگی شخصیتی است که افراد ازجهت آنها با هم متفاوتند و براساس آن می توان رفتارهای خاصی را پیش بینی کرد. انگیزه پیشرفت، گرایشی است برای پیشی گرفتن بر دیگران جهت پیشرفت با توجه به ملاک های مشخص و تلاش برای کسب موفقیت ( شکر کن و باقری،1373). روانشناسان انگیزه پیشرفت و موفقیت را جزء انگیزه های اکتسابی آدمی دانسته اند. (مک کللند و همکاران (1961)
بیش از سایرین مفهوم انگیزه پیشرفت را مورد بررسی قرار داده اند. ازنظرآنهاانگیزش پیشرفت زمانی مطرح می شود که شخص درفعالیت خود معیار ممتازی را الگو قرار دهد و در پی موفقیت باشد. تحقیقات نشان می دهد که هر چه شدت انگیزش پیشرفت بیشتر باشد به همان اندازه موفقیت فرد افزایش خواهد یافت( امیر فشاری،1380).
همچنین انگیزه پیشرفت به عنوان یکی از پیش نیازهای اساسییادگیری در نظر گرفته می شود انگیزش پیشرفت تأثیر فراوانی بر عملکرد افراد دارد. به اعتقاد بسیاری از روانشناسان و مربیان همانند (بلوم و واینر (1972)
یکی از عوامل پیشرفت در کلاس درس عامل انگیزش است و اغلب مربیان به احتمال قوی با نظر بیوگلسکی موافقند که انگیزش عامل اساسی پیشرفت تحصیلی می باشد (امیر افشاری، 1380).
انگیزش پیشرفت بر پایه دستیابی به موفقیت و برآورده ساختن آرزوهایمان در زندگی استوار می باشد و انگیزش پیشرفت باعث تاثیر گذاری بر شیوه اجراییک تکلیف و نشان دادن تمایلات شایستگی می شود ( هاراکیویز، رون، کارترز، اتووالیوت ، 1997).
سائق های فیزیولوژیکی پایه، رفتار طبیعی ما را در محیط‌های گوناگون تحت تاثیر قرار می دهند. بسیاری از اهداف ما بر پایه مشوق ها استوار است و دامنه آن می تواند از گرسنگی تا نیاز به عشق و روابط جنسی پخته در نوسان باشد. دامنه انگیزش پیشرفت می تواند از نیازهای بیولوژیکی تا ارضای تمایلات خلاق و دستیابی به موفقیت در رقابت های مخاطره آمیز تغییر یابد. علاوه بر نقش انگیزش در یادگیری تحصیلی، انگیزش پیشرفت می تواند تاثیراتی برآیندهیک جامعه و رشد و توسعه یک کشور داشته باشد، (مک کللند 1965)
مشاهده کرد که 83 درصد فارغ التحصیلان دانشگاهی که نیاز به پیشرفت بالایی داشتند، پست هایی پذیرفته اند که با دشواری، تصمیم گیری و امکان موفقیت بزرگ همراه بوده است. آنها معتقدند که آینده در دست خود آنهاست و حتی کارگرانی هم نیاز به پیشرفت بالایی داشتند، درکارهای خود بیشتر احساس رضایت کردند ( به نقل از راتوس،1994).
نظریه انگیزش پیشرفت بر تحقیقات اولیه هوپ، سیرز، مک کلند، اتکینسون استوار است این نظریه بر نقش هدف در موفقیت و شکست دانش آموزان تأکید دارد. مطالعات اولیه هوپ (1930).
تجارب افراد را در زمینه موفقیت و شکست تشریح کرد. اومی گفت افراد پس از کسب موفقیت، سطح هدف خود را بالا می برند پس از شکست آن را پایین می آورند. هوپ تصور می کرد که تغییر در هدف، افراد را در برابر به اهداف شکست و یا امور بسیار آسانی که موجب احساس موفقیت نمی شود، محافظت می کنند.
مورفی (1947) انگیزش را نشانهای از این واقعیت می‌داند که بخشی از رفتار ارگانیزم به طبیعت و ساختار درونی آن بستگی دارد. روان شناسان، انگیزه پیشرفت تحصیلی و موفقیت را جزو انگیزه های اکتسابی آدمی دانسته اند. اتکینسون (1957) انگیزش پیشرفت را حاصل سه مؤلفه نیاز به پیشرفت، احتمال دست یابی به موفقیت و ارزش مشوق موفقیت می داند، نیاز به پیشرفت به معنای انفعالی است و تلاش نسبتاً ثابت فرد برای کسب موفقیت است که همان حالت احساس غرور و برای به اتمام رساندن کار است. احتمال موفقیتیعنی انتظار عملی که باعث دست یابی به هدف می شود و یک امر ذهنییا باور شخصی درباره شانس دست یابی به هدف است. ارزش مشوق موفقیت با احساس غرور در ارتباط با کار معین مشخص می شود، بدین معنا که کسب موفقیت در تکالیف دشوار نسبت به کسب موفقیت در تکالیف ساده احساس غرور پدید می آورد و در نهایت، با کاهش احتمال موفقیت، ارزش مشوق افزایش مییابد.
مک کلند و همکاران (1961) بیش از سایرین مفهوم انگیزش پیشرفت را مورد بررسی قرار داده اند. از نظر آنها انگیزش پیشرفت زمانی مطرح می شود که شخص در فعالیت خود معیار ممتازی را الگو قرار دهد و در پی موفقیت باشد. آنان نشان داده اند که انگیزه پیشرفت می تواند یادگیری را تسهیل کند. افرادی که انگیزه پیشرفت زیادی دارند با کوشش و جدیت بیشتری به تحصیل می پردازند. کاکس(1962) در مورد انگیزش پیشرفت وتأثیرآن برنمره های درس دانش‌آموزان مدارس تحقیقی انجام داد. نتایج این تحقیق نشان داد که همبستگی مثبت معنی دار میان نمره های انگیزه پیشرفت و نمره های درسی وجود دارد. باتل (1964 و 1965) معتقد است که انگیزش پیشرفت عبارت است از گرایش همه جانبه به ارزیابی عملکرد خود با توجه به عالی ترین معیارها، تلاش برای موفقیت در عملکرد و برخورداری از لذتی که با موفقیت در عملکرد همراه است. دانش آموزانازسطوحمتفاوتی از انگیزش پیشرفت تحصیلی برخوردارند، به همین علت در زندگی خود به شیوه های کاملاً متفاوتی رفتار می کند. به عنوان نمونه اشخاصی که از نظر نیاز به پیشرفت در سطح بالایی قرار دارند، نسبت به افرادی که نیاز به پیشرفت ضعیف تری دارند، بیشتر متمایل به تحصیلات دانشگاهی و کسب نمره بالاتر و فعالیت ما فوق برنامه هستند. (اتکینسون 1980، اسمیت 1969، ﺍﺳﭙﻨﺲﻭﻫﻠﻢرایش ١٩٨٣).
ﺍﻧﮕﻴﺰﺵ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﺣﻮﺯﻩ‌ﻫﺎﻱ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﺜﻞ ﺷﻐﻞ، ﻣﺪﺭﺳﻪ، ﻫﻨﺮﻫﺎﻱ ﺧﺎﻧﮕﻲ ﻳﺎ ﻣﺴﺎﺑﻘﺎﺕ ﻭﺭﺯﺷﻲ ﻭ ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﻲ ﻣﻲ‌ﺗﻮﺍﻥ ﻣﺸﺎﻫﺪﻩﻛﺮﺩ. ﺳﺎﺯهﺍﻧﮕﻴﺰﺵﭘﻴﺸﺮﻓﺖﺗﺤﺼﻴﻠﻲﺩﺭ مدرسه به رفتارهایی که به یادگیری و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ منجر می شود، اطلاق می گردد. هب (1966) معتقد است که مفهوم انگیزش عبارت از گرایش موجود زنده به ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ که از پایین ترین سطح خواب تا بالاترین سطح بیداری و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ موجود زنده متغیر است. به نظر آلپورت (1970) انگیزش عبارت است از وضعیت درونی ارگانیزم که رفتار و تفکر فرد از آن نشئت می گیرد. بلوم (1982) معتقد است که علاقه و انگیزش دانش آموزان در جریانیادگیری هم نقش علت را بازی می کند و هم معلول. بدین معنا که یادگیرنده علاقمند به موضوع در مقیاسیادگیرنده کم علاقه موفقیت بیشتری کسب می کند و این موفقیت بیشتر سطح علاقه و انگیزه آنها را نسبت به یک موضوع افزایش می‌دهد.
مطالعات دیگر واینر (1970) نشان داده اند که افراد دارای اﻧﮕﻴﺰشﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺑﺎﻻ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﻧﺎنﻛﻪ اﻧﮕﻴﺰش ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﭘﺎﻳﻴﻨﻲ دارا ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺣﺘﻲ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲﻛﻪ در اﻧﺠﺎم ﺗﻜﺎﻟﻴﻒ ﻧﺎ ﻣﻮﻓﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﭘﺎﻳﺪاری ﺑﻴﺸﺘﺮی دارﻧﺪ. واینر (1974) دریافته که یادگیرند گان برخوردار از انگیزش پیشرفت بالا در قیاس با یادگیرندتان دارای انگیزش پیشرفت پایین، از خود پشتکار و جدیت بیشتری در انجام و تکالیف بروز می دهند و در آزمونها و امتحانات عملکردی بهتری دارند( پیشینه،1386 )
همچنین برخی از شواهد جالب دیگر به این موضوع اشاره دارند که اﻧﮕﻴﺰشﭘﻴﺸﺮﻓﺖ می تواند ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اقتصادی و تکنولوژیکی را افزایش داده و موجب گسترش آنها شود. بلوم (1982) رابطه بین ویژگی‌های عاطفی و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ تحصیلی را 5/0 گزارش کرده است وجود این نوع رابطه بین متغیرهای اﻧﮕﻴﺰش و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ تحصیلی نشان دهنده تأثیر مثبت و مستقیم انگیزش بر یادگیری است. به این معنا که انگیزش زیاد به یادگیری زیاد و انگیزش کم به یادگیری کمتر منجر می شود. به اعتقاد بسیاری از روان شناسان و مربیان همانند بلوم و واینر (1972) یکی از عوامل اساسی پیشرفتدر کلاس درس عامل انگیزش است و اغلب مربیان به احتمال قوی با نظر بیوگلسکی موافقند که انگیزش، عامل اساس پیشرفت تحصیلی می باشد. با توجه به نقش حیاتی انگیزش پیشرفت درفراینده یادگیری و پیشرفت دانش آموزانلازماستتاحدامکانشرایط بهینه اجتماعی، فرهنگی، خانوادگی و روانی جهت افزایش این انگیزه، تقلیل عوامل کاهنده آن، و هدایت این انگیزه، فراهم گردد تا بتوان جامعه ای پویا و شاد را پرورش داده و از رقابت ها و استعدادهای افراد به نحو شایسته در خدمت هدف های جامعه مسئولیت پذیر و مدنی بهره جست. مک کللند معتقد است جوامعی که افراد آن فاقد انگیزه باشند، حتی با وجود امکانات عالی و شرایط مساعد طبیعی کمتر شانس توسعه و ترقی خواهند یافت. همچنین مک کللند با بررسی های بسیار دقیق متوجه شد که وضع اقلیمییک منطقه نمی تواند عامل مهمی در توسعه اقتصادی باشد وی سرانجام به این نتیجه رسید که رشد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگییک جامعه به انگیزه پیشرفت افراد بستگی دارد او معتقد است که در کشورهایی که والدین انگیزه پیشرفت را در دانشجویان خود پرورش داده اند در بزرگسالی این دانشجویان افراد توسعه جویی می شوند و به رشد اقتصادی خود کمک کرده اند(اسودی، 1379).
به نظر می رسد که بسیاری از دانش آموزانودانشجویان به دلیل داشتن افکار بدبینانه و منفی نسبت به مسائل اقتصادی و اجتماعی، نسبت به آینده خودشان نا امید هستند و خطر ابتلا به مسائل روانی مانند افسردگی بیش از بیش سلامت آن ها را تهدید می کند. جمعیت قابل توجهی از دانشجویان نسبت به مشکلاتشان نگاه مبالغه آمیز و آشفته کننده دارند و خودشان را به عنوان فردی که هیچ کنترلی بر محیط و یا بر رفتارهای مخرب خود ندارند می پندارند. لذا برای اینکه دانش آموزانودانشجویان از روحیه مثبت نگرانه درباره خود و دیگران و دنیا برخوردار شوند و خود را مفید و اثر بخش دانسته و بتوانند زندگی خود را با اندیشه ای روشن، دیدی واقع بینانه تر و با اطمینان سپری کنند، نیاز به مداخله و آموزش برای آنان بیش از هر زمان دیگری احساس می شود تا آن ها به امید و انگیزه بیشتری به تحصیل بپردازند.
انگیزش به دلیل تأثیرگذاری در زندگی روزمره ی ما از نقش حیاتی برخودار است. تمامی رفتار، اعمال، افکار و باورهای ما تحت تاثیر نیروی درونی انگیزش قرار دارد. افراد دارای نیاز پیشرفت زیاد به هیجان های گرایشی مثل امید، غرور، خشنودی پیش بینانه، پاسخ می دهند در حالی که افراد دارای نیاز پیشرفت کم بیشتر به هیجان های اجتنابی مثل اضطراب، حالت تداخلی، و ترس از شکست پاسخ می دهند. (ریو 2005 ترجمه سید محمدی 1385). به نظر آرموند (2003) انگیزش دارای تأثیراتی بر روی شیوه هاییادگیری دانش آموزان می باشد این تأثیرات عبارتند از: 1. هدایت رفتار به سمت اهداف خاص2. افزایش تلاش و انرژی 3. افزایش فعالیت و پافشاری در انجام آن 4. تقویت فرآیندهای شناختی 5. تعیین پیامدهای تقویت شده 6. بهبود عملکرد. لذا با توجه به نقش حیاتی انگیزش در یادگیری دانش آموزان این موضوع باید به صورت اصولی در نظام های تربیتی مورد توجه قرار گیرد.
انگیزش پیشرفت تحصیلی باعث تأثیر گذاری بر شیوۀ اجراییک تکلیف درسی و نشان دادن تمایلات در شایستگی می شود.
(هاراکیویز،بارون، کارترز، لتووالپوت 1997) سائق های فیزیولوژیکی پایه، رفتار طبیعی ما را در محیط‌های گوناگون تحت تأثیر قرار می دهند. بسیاری از اهداف ما بر پایه مشوق ها استوار است و دامنه آن می تواند از گرسنگی تا نیاز به عشق و روابط جنسی پخته در نوسان باشد. دامنه انگیزش پیشرفت تحصیلی می تواند از نیازهای بیولوژیکی تا ارضای تمایلات خلاق و دست یابی به موفقیت در رقابت های مخاطره آمیز تغییریابد. تحقیقات نشان می دهد که هر چه شدت انگیزش پیشرفت بیشتر باشد به همان اندازه موفقیت فرد افزایش خواهد یافت (به نقل از امیر افشاری1380).
لفرانسوا (1997) در کتاب روانشناسی برای آموزش معتقد است اگر دانش آموزانبهاین جهت هدایت شوند که موفقیت و شکست خود را به کوشش ها وتلاش های شخصی نسبت دهند می توان انگیزه موفقیت را در آن هاافزایش داد.
از نظر عابدی (1384) انگیزش پیشرفت تحصیلی تمایل فراگیر است به آن که کاری را در قلمرو خاصی به خوبی انجام دهد و عملکردش را به طور خود جوش ارزیابی کند. از این رو غالب رفتارهایی که انگیزش تحصیلی را نشان می‌دهند عبارتند از پافشاری برای انجام تکالیف دشوار، سخت کوشییا کوشش در جهت یادگیری در حد تسلط و انجام تکالیفی که به تلاش نیاز دارد. بنابراین انگیزش تحصیلییک حالت روان شناختی است و زمانی حاصل می شود که انسان خود را دارای کفایت لازم و خود کنترلی بداند. (به نقل از یوسفی و همکاران 1388).
انگیزش پیشرفتیکی از ملزومات یادگیری به حساب می آید و چیزی است که به رفتار شدت و جهت می بخشد و در حفظ و تداوم آن به یادگیرنده کمک می‌کند. این انگیزه افراد، تحرک لازم را برای به پایان رساندن موفقیت آمیزیک تکلیف، رسیدن به هدف، یا دستیابی به درجه معینی از شایستگی در کار خود دنبال می کنند تا بالاخره بتوانند موفقیت لازم را در امر یادگیری و پیشرفت تحصیلی کسب کنند. (محمدی، 2006، به نقل از یوسفی و همکاران، 1388).
انگیزش پیشرفت تحصیلی در مدرسه به رفتارهایی اطلاق می گردد که منجر به یادگیری و پیشرفت می شود. انگیزش پیشرفت و پیشرفت تحصیلی با عوامل بسیاری در ارتباط است که یکی از آن عوامل را می توان به باورهای انگیزش و راهبردهای یادگیری خود تنظیمی اشاره کرد. زیمرمن (1986).
یکی از نظریه پردازان نظریه شناختی اجتماعی، راهبردهاییادگیری خودتنظیمی را نوعی از یادگیری تعریف کرد که در آن یادگیرنده به جای آنکه برای کسب دانش و مهارت بر معلمان، والدین و یا دیگر متولیان آموزشی تکیه کنند، شخصاً کوشش‌های خود را شروع و هدایت می‌کنند و به عبارت دیگر وی خود متولی در یادگیری را به مشارکت فعال یادگیرنده از نظر رفتاری، انگیزشی، شناختی و فراشناختی در فرآیند یادگیری برای بیشینه نمودن یادگیری اطلاق نمود. علاوه بر این زیمرمن الگویی از چهارده راهبرد یادگیریﺧﻮدﺗﻨﻈﻴﻢﻛـﻪﻳﺎدﮔﻴﺮﻧﺪﮔﺎن در ﻳﺎدﮔﻴﺮی از آﻧﻬﺎ اﺳﺘﻔﺎده میﻧﻤﺎﻳﻨﺪ، اراﺋﻪﻧﻤﻮد. اﻳﻦ راﻫﺒﺮدﻫﺎﺷﺎﻣﻞﺧﻮدارزﺷﻴﺎﺑﻲ،ﺳﺎزﻣﺎن دادن و اﻧﺘﻘﺎل،ﻫﺪفﮔﺬاری و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ریزی، جست و جوی اطلاعات، ثبت و ضبط و پاداش برداری و خودکنترلی، سازماندهی محیط، مرور ذهنی و حفظ کردن، جست و جوی کمک از همسالان، جست و جوی کمک از مردم، جست و جوی کمک از بزرگسالان، مرور نکته ها، یادداشت ها و جزوات، مرور تکالیف درسی و امتحانات و بالاخره مرور کردن متن کتاب درسی است. نظریهیادگیری خودتنظیمییکی از نظریه هایی است که محققان و روان شناسان تربیتی در قالب آن به مطالعه می پردازند. براساس نظریهیادگیری خودتنظیمی، مولفه های شناخت، انگیزش و کنش در تحصیل بصورت یک مجموعه در هم تنیده و مربوط به هم در نظر گرفته می شوند. (شیرازی تهرانی 1381)
یادگیرندگان خود-گردان یادگیری را فرایند منظم و کنترل شدنی می دانند و در قبال پیشرفت شخصی خود، مسئولیت بیشتری می پذیرند، تکلیف های خود طراحی و بررسی می کنند. از فرایندهای تفکر خود آگاهی دارند و از راهبردهای شناختی برای کسب اهداف شان بهره می جویند. (کدیور،1388)
به باور زیمرمن(2001) یادگیرندگان مستقل نیاز به توجه کمتری از طرف معلمان دارند، آنها می دانند چگونه راهبردهاییادگیری را به کار گیرند. آنها از توانائی هایشان در حیطه های خاص، ادراکاتی دارند، و خود را متعهد و مستلزم به رسیدن به اهداف تحصیلی شان می دانند. این دانش آموزان اراده دارند و به همین دلیل می توان آنها را یاد گیرندگان خود تنظیم نامید: وی در تشریح بیشتر نظریه خود الگوی چرخه ای خود تنظیمی را ارائه می دهد و از آن طریق به نقش راهبردهاییادگیری و نقش خود نظارتی در خود تنظیمی تحصیلی تأکید می کند. آموزش خود نظارتی می تواند در بهبود انتخاب هدف سازگار و یادگیری خیلی مؤثر باشد. پیامد های خود نظارتی بر انتخاب هدف و انتخاب راهبرد مؤثر است.
2-8 پیشرفت تحصیلیپیشرفت تحصیلی دانش آموزان یکی از شاخص های مهم در ارزشیابی آموزش و پرورش است و تمام کوششها در این نظام درواقع تلاش برا یجامعه عمل پوشاندن بدینامر تلقی می شود. به طور اعم کل جامعه و به طور اخص نظام آموزش و پرورش نسبت به سرنوشت کودکان، رشد و تکامل موفقیت آمیز آنان جایگاه آنها در جامعه علاقه مند و نگران است و انتظار دارد دانش اموزان در جوانب گوناگون، اعم از ابعاد شناختی و کسب مهارت و تواناییها و نیز در ابعاد عاطفی و شخصیتی، آنچنان که باید پیشرفت و تعالی یابند(پورشافعی، 1370).
بدون شک در دنیای پیشرفته امروزییکی از علایم موفقیت فرد، پیشرفت تحصیلی می باشد که بدون آن توسعه و ترقی هیچ کشوری امکان پذیر نخواهد بود. ترقی هر کشوری رابطه مستقیم با پیشرفت علوم و دانش و تکنولوژی آن کشور دارد و پیشرفت علمی نیز حاصل نمی شود مگر اینکه افراد خلاق تربیت شده باشند، پیشرفت تحصیلی ضمن اینکه در توسعه و آبادانی کشور مؤثر است در سطوح عالی منجر به یافتن شغل و موقعیت مناسب و در نتیجه درآمد کافی می شود. دانش آموزان و دانشجویان که از موقعیتهای تحصیلی برخوردارند، خانواده و جامعه با دیدهی احترام به آنان می نگرند. در جامعه با روحیه و نشاط بیشتری حضور خواهند یافت و در کنار اینها از هزینه های گزافی که از افت تحصیلی برآموزش و پرورش تحمیل می شود، کاسته خواهند شد. دستیابی به بهره وری و بهبود کیفیت نظام آموزشی را می توان اثر گذار ترین عامل در توسعه کشور ها دانست. تجارب کشورهای پیشرفته ای چون ژاپن در زمینه توسعه همه جانبه نیز حکایت از سرمایه گذاری بر روی منابع آموزشی و انسانی دارد. در راستای دستیابی به این اهداف بهبود کیفیت موقعیت تحصیلی از جمله اهداف اساسی برنامه های آموزشی است. در حالی که امروزه افت تحصیلییکی از نگرانی های خانواده ها و دست اندرکاران تعلیم و تربیت است. از جمله موضوعات مورد علاقه صاحب نظران علوم تربیتییافتن شرایط و امکانات لازم و موثر در جهت تحصیلی موفق و پیشرفت تحصیلی است. اما عدم موفقیت در تحصیل زمینه ساز مشکلات فردی و اجتماعی و انحراف از دستیابی به اهداف سیستم آموزش است. محققین عوامل مختلفی را در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دخیل دانسته اند. اما با توجه به تفاوت های فرهنگی و تغییرات سریع عوامل در طول زمان نمی توان به عنوان یک قانون عمومی و کلی، علل خاصی را برای جوامع مطرح نمود. زیرا قوانین بافت فرهنگی و نسبت جامعه، نگرش مردم به تحصیلات، سطح درآمد والدین و غیره، همه از عواملی هستند که به طور اخص در یک جامعه بر شکست یا موفقیت تحصیلی تأثیر می گذارند. منابع موجود نشان می دهد که آموزش به طور کلی تحت تأثیر پنج عامل فراگیر آموزش گر، برنامه، تجهیزات و محیطآموزشی است که هر یک از عوامل مذکور دارای ویژگی هایی است که می توانند در پیشرفت تحصیلی و یادگیری تأثیرات متفاوتی داشته باشند(سیف، 1368، 549).
هر فرد جهت ورود به اجتماع و در نتیجه رویارویی با موقعیت های گوناگون و افراد مختلف (از نظر فرهنگی، اقتصادی) به پاره ای از ابزار مجهز شده است، این ابزارهای فردی را می توان ساختارهای روانی فرد دانست که می توانند او را در مقابله با رویدادهای زندگییاری رسانند، این ساختارهای روانیبه طور متقابل تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند خانواده، اجتماع، گروه همسالان و غیره قرار دارد از سویی آنان را تحت تأثیر قرار می دهد. به همین دلیل محققان همواره به تأثیرات این مولفه های روانی بر جنبه های گوناگون زندگی افراد توجه بسیاری کرده اند که از این میان به تأثیر این مؤلفه ها بر عملکرد شغلی، تحصیلی و اجتماعی اشاره کرد (ویلسون، روهلز، سیمپسون، 2007 به نقل از صاحب 1389).
در این میان پیشرفت تحصیلی بیشتر از سایر متغیرها مورد توجه روانشناسان قرار گرفته است. زیرا به نظر می رسد آنچه می تواند یک فرد، خانواده در نهایتیک کشور را در مسیر پیشرفت، بیش از همه یاری دهد، بهره مندی از افرادی است که نه تنها دارای سلامت روانی مناسبی هستند، بلکه در امر آموزش نیز تحصیلات خود را با موفقیت پشت سر گذاشته اند، آگاهی از جنبه های روانی دانش آموزان می تواند همانند یک ابزار کمک آموزشی قدرتمند عمل کند. برای نمونه فهمیدن این نکته که دانش آموز در شرایطی خاص چگونه رفتار می کند، می تواند منجر به افزایش تأثیرگذاری ابزارهای آموزشی و همچنین روش های آموزشی معلم و سیستم آموزشی و پرورش و در نهایت پیشرفت تحصیلی دانش آموزان گردد( ادری،2006، 71).
2-9 تعریف مفهوم (امید )یکی از موجبات سعادت و خوشی امیدواری است. اگر امید نباشد مثل این است که خانه وجود انسان چراغ ندارد و یا ماشینی که قهراً باید در حرکت باشد نور ندارد؛ مثل این است که حرارت و گرمی ندارد. سرد است، خرمی و نشاط ندارد. افسرده و پژمرده است. بلکه قوه و نیروی محرک ندارد. ساکن و بی حرکت است، یعنی تمام خواص موت و مردگی از بی حسی و بی نوری و سردی و افسردگی و سکون در اوست. در حیات آدمی برخلاف حیات حیوانی امید نقش بزرگی دارد. گمان نمی رود حیوان اهل امل و آرزو و امیدباشد. شعاع دید حیوان به گذشته و آینده چندان مربوط نیست. اهل زمان حال است. این آدمی است که در عین اینکه در زمان حال است با ماضی و زمان مستقبل کاملًا مربوط است. مظهر حیوانیت در انسان این است که رابطه خود را با ماضی و با مستقبل فراموش کند. عرفا اصطلاحی دارند راجع به وقت و حال ولی آن غیر از این است که آدمی رابطه خود را با گذشته و آینده قطع کند و به حد حیوانیت سقوط کند. تجلی پیام(استاد مطهری)ص:603
امید و ارتباط آن با گذشته و آینده
دین نیامده برای محدود کردن امید بلکه آمده برای توسعه امید و آرزو. دین آمده برای اینکه امل و آرزو را که عین حیات است وسعت ببخشد و همان چون عبور از امل های محدود است «قصر امل» نامیده شده است و از طرفی دین با امل های از نوع خیالات واهی مبارزه می کند. در قرآن «یرجوا الله و الیوم الاخر» آمده است، همچنین آمده است: «فمن کان یرجوا لقاء ربه فلیعمل عملًا صالحاً». و همچنین آمده است: «یرجون رحمته و یخافون عذابه». همچنین تعبیر «یا رجائی و املی» در بعضی دعاها آمده (ظاهراً دعای ابوحمزه). در دعای کمیلاست: «یا غایه امال العارفین». در خود قرآن است: «و ان الی ربک المنتهی». ایضا ظاهراً «یا غایه رجائی» نیز آمده است. از اینجا می توان فهمید که امید و امل مساوی با حیات است و دین توسعه می دهد حیات را که از توسعه آثار حیات فهمیده میشود، زیرا کنه حیات مجهول است:
«یا ایها الذین امنوا استجیبوا الله و للرسول اذا دعاکم لما یحییکم».
تجلی پیام (استاد مطهری)، ص: 605
بررسی امید از نظر استاد مطهری:استاد مطهری با مطالبی مقدماتی در زمینه تعریف مفهوم امید و تعیین حدود و قصور آن به طور تفصیلی به توضیح دیدگاه ها و فلسفه های بدبینانه نسبت به آینده بشریت می پردازد و بر این مطلب

این نوشته در مقالات ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *