متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید متن کامل پایان نامه را در سایت منبع 2 fuka.ir می توانید ببینید

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید

7-1- محدودیت های تحقیق.......................................................................................................................7
8-1-مرور پژوهشهای انجام شده.................................................................................................................7
1-8-1- پژوهشهای انجام گرفته در سطح ملی.............................................................................................7
2-1-8- پژوهشهای انجام گرفته در سطح بین المللی...................................................................................9
9-1- کلید واژه ها.......................................................................................................................................10
10-1- فرایند تحقیق...................................................................................................................................13
فصل دوم:مبانی وچارچوب نظری پژوهش..................................................................................................14
1-2- مقدمه.................................................................................................................................................15
2-2- تعاریف ومفاهیم گردشگری.............................................................................................................15
1-2-2- مفهوم گردشگری..........................................................................................................................15
2-2-2- تعریف گردشگر............................................................................................................................16
3-2-2- جاذبه های گردشگری.................................................................................................................17
4-2- 2- جاذبه های طبیعی........................................................................................................................17
5-2- 2- جاذبه های انسانی......................................................................................................................17
6-2-2- نوع منابع گردشگری...................................................................................................................19
7-2-2- اکوتوریسم...................................................................................................................................20
8-2- 2- تفاوت اکوتوریسم(طبیعت گردی) با طبیعت گذری و طبیعت نشینی.........................................21
9-2- 2- ویژگی های اکوتوریسم...............................................................................................................22
1-9-2- 2- جنبه های علمی اکوتوریسم..................................................................................................22
2-9-2- 2- جنبه های اجتماعی اکوتوریسم...............................................................................................22
3-9-2-2- جنبه های اقتصادی اکوتوریسم...............................................................................................22
10-2-2- اهداف اکوتوریسم.....................................................................................................................23
11-2-2- گونه شناسی اکوتوریسم............................................................................................................23
1-11-2- 2- توریسم اقلیمی....................................................................................................................25
2-11-2- 2- توریسم کوهستان وبرف شهرها............................................................................................25
3-11-2- 2- توریسم جنگل......................................................................................................................25
4-11-2- 2- توریسم آب های معدنی و آبهای گرم..................................................................................25
3-2- مفهوم توسعه وتوسعه پایدار..............................................................................................................26
4-2- اهداف توسعه پایدار..........................................................................................................................28
5-2- شاخصهای توسعه پایدار...................................................................................................................29
6-2- تعریف منطقه.....................................................................................................................................30
7-2- توسعه منطقه ای................................................................................................................................31
8-2- توسعه پایداروگردشگری...................................................................................................................31
1-8-2- گردشگری پایدار..........................................................................................................................31
2-8-2- اصول گردشگری پایدار................................................................................................................33
9-2- عوامل مؤثربرتوسعه گردشگری.........................................................................................................33
10-2- روشهای توسعه گردشگری.............................................................................................................34
11-2-اکوتوریسم و توسعه منطقه ای.........................................................................................................35
12- 2- تعریف برنامه ریزی.......................................................................................................................36
13-2- ویژگی های برنامه ریزی.................................................................................................................36
14-2- انواع برنامه ریزی...........................................................................................................................36
1-14- 2- برنامه ریزی گردشگری.............................................................................................................36
15-2- سطوح برنامه ریزی توسعه گردشگری............................................................................................37
1-15-2- سطح بین المللی برنامه ریزی گردشگری..................................................................................38
2-15-2- برنامه ریزی گردشگری درسطح ملی........................................................................................38
3-15-2- برنامه ریزی گردشگری در سطح منطقه ای...............................................................................38
4- 15-2- برنامه ریزی در سطح ناحیه ای.................................................................................................39
5- 15-2- برنامه ریزی درسطح پهنه توسعه و کاربری زمین......................................................................39
6-15-2- برنامه ریزی در سطح سایت.......................................................................................................39
7-15-2- طراحی تسهیلات........................................................................................................................39
16-2-اهمیت برنامه ریزی گردشگری........................................................................................................40
17-2- اهداف برنامه ریزی گردشگری ......................................................................................................42
18-2- فرایند تهیه برنامه های گردشگری...................................................................................................42
19-2- برنامه ریزی اکوتوریسم...................................................................................................................43
20-2- سابقه برنامه ریزی توسعه گردشگری درایران.................................................................................45
21-2- سازمانها ونهادهای متولی گردشگری درایران..................................................................................48
22-2- مفهوم راهبردیا استراتژی.................................................................................................................48
23-2- برنامه ریزی راهبردی/استراتژیک....................................................................................................49
24-2- تدوین راهبرد گردشگری................................................................................................................50
1-24-2- راهبردهای گردشگری................................................................................................................51
25-2- رویکردهای راهبردی......................................................................................................................53
1-25-2- نگرش تجویزی نسبت به راهبرد................................................................................................53
2-25-2- نگرش توصیفی نسبت به راهبرد................................................................................................53
26-2- رویکردهای برنامه ریزی توسعه گردشگری....................................................................................55
1-26-2- رویکردهای غیر یکپارچه............................................................................................................57
2-26-2- رویکردهای یکپارچه- منسجم...................................................................................................58
27-2- جمع بندی نظری/مدل مفهومی تحقیق..........................................................................................62
فصل سوم:روش شناسی پژوهش.................................................................................................................63
1-3- مقدمه.................................................................................................................................................64
2-3- مدلهای برنامه ریزی راهبردی توسعه گردشگری..............................................................................64
1-2-3- مدل برنامه ریزی راهبردی برایسون..............................................................................................64
2-2-3- مدل برنامه ریزی راهبردی دیوید..................................................................................................65
1-2-2-3- بررسی عوامل خارجی.............................................................................................................68
2-2-2-3- عوامل داخلی............................................................................................................................68
3-3- مراحل برنامه ریزی راهبردی.............................................................................................................69
3-3- الف: مرحله ورودی...........................................................................................................................70
3-3 – الف-1- ماتریس ارزیابی عوامل خارجی(EFE)..............................................................................71
3-3- الف-2- ماتریس ارزیابی عوامل داخلی( IEF)................................................................................72
3-3- ب: مرحله مقایسه..............................................................................................................................74
3-3-ب-1- ماتریس تهدیدات، فرصتها، نقاط قوت و نقاط ضعف(SWOT)...........................................74
3-3-ب-2- تجزیه وتحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصتها، تهدیدها وتدوین راهبردها.................................76
3-3- ب-3-ماتریس داخلی و خارجی(IE)...............................................................................................77
3-3-پ- مرحله تصمیم گیری..................................................................................................................78
3-3-پ-1- ماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمی(QSPM)...................................................................78
4-3- جامعه آماری و نمونه گیری.............................................................................................................81
5-3- روش نمونه گیری و حجم نمونه.....................................................................................................82
6-3- روش گردآوری داده ها و ابزارهای مورد استفاده برای آن...............................................................82
7-3- روش تجزیه و تحلیل داده ها............................................................................................................82
9-3- نوع تحقیق وشیوه انجام آن...............................................................................................................82
فصل چهارم:انجام تحقیق وتجزیه وتحلیل داده ها.......................................................................................86
1-4- مقدمه.................................................................................................................................................87
2-4- ویژگی های توصیفی منطقه مورد مطالعه...........................................................................................87
1-2-4- قلمرو ارسباران..............................................................................................................................87
2-2-4- شهرستان کلیبر..............................................................................................................................88
3-2-4- وضعیت تاریخی شهرستان کلیبر...................................................................................................89
4-2-4- تقسیمات سیاسی و جمعیت.........................................................................................................89
5-2-4- انواع جاذبه های گردشگری شهرستان کلیبر.................................................................................91
6-2-4- ویژگی هاوجاذبه های طبیعی شهرستان کلیبر...............................................................................94
7-2-4- منابع آب شهرستان کلیبر............................................................................................................100
8-2-4- توپو گرافی منطقه.......................................................................................................................101
9-2-4- کاربری اراضی شهرستان کلیبروفعالیتهای کشاورزی...................................................................103
10-2-4- میزان ورود گردشگر به استان و شهرستان کلیبر.......................................................................106
3-4- یافته های برنامه ریزی.....................................................................................................................106
1-3-4- مرحله ورودی: بررسی عوامل راهبردی مؤثربراکوتوریسم شهرستان کلیبر.................................107
1-1-3-4- مرحله ورودی: بررسی عوامل داخلی و عوامل خارجی مؤثربراکوتوریسم
شهرستان کلیبر...........................................................................................................................................107 2-1-3- 4-مرحله ورودی: تشکیل ماتریس داخلی(IFE)و ماتریس خارجی(EFE) با ضرایب و
رتبه بندی...................................................................................................................................................115
2-3- 4-مرحله مقایسه.............................................................................................................................121
3-3-4- مرحله تصمیم گیری...................................................................................................................129
1-3-3-4- مدل برنامه ریزی راهبردی کمی(QSPM) اکوتوریسم شهرستان کلیبر..................................129
4-4-پاسخ به سؤالات...............................................................................................................................145
فصل پنجم:نتیجه گیری وپیشنهادات..........................................................................................................147
1-5- مقدمه..............................................................................................................................................148
2-5- نتیجه تحقیق....................................................................................................................................148
3-5- پیشنهادات.......................................................................................................................................152
4-5- منابع ...............................................................................................................................................157
5-5- پیوست ها.......................................................................................................................................164
فهرست جداول وشکل ها صفحه
جدول 2-1: رتبه بندی معیار های موثر در انتخاب مقصد گردشگری.........................................................18
جدول شماره2-2: مشخصات اسناد برنامه ای مرتبط با صنعت گردشگری
دردوره زمانی قبل و بعد از انقلاب..............................................................................................................45
جدول2-3 :ویژگی های نگرش های تجویزی وتوصیفی نسبت به تدوین راهبردها...................................53
جدول3- 1:.چارچوب تحلیلی برای تدوین راهبرد.....................................................................................66
جدول3-2: مراحل برنامه ریزی راهبردی....................................................................................................69
جدول3-3: ماتریس ارزیابی عوامل خارجی(EFE).....................................................................................72
جدول 3-4: ماتریس ارزیابی عوامل عوامل کلیدی داخلی( IEF)...............................................................73
جدول3-5: ماتریس نقاط قوت، ضعف، فرصتها وتهدیدها(swot)............................................................75
جدول3-6: ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی..........................................................................................79
جدول 4-1:تقسیم بندی جاذبه های گردشگری شهرستان کلیبربراساس کارکردهای مختلف.....................91
جدول 4-2: نسبت پراکنش گونه های ارسباران..........................................................................................98
جدول 4-3: گونه های گیاهی و جانوری در معرض خطر انقراض یا تهدید شده......................................98
جدول4-4:اطلاعات مربوط به انواع کاربری اراضی شهرستان کلیبر.........................................................103
جدول4-5:اراضی کشاورزی شهرستان کلیبر.............................................................................................104
جدول4-6:دامداری وتولیدات دامی شهرستان کلیبر..................................................................................105
جدول4-7:مراحل برنامه ریزی راهبردی توسعه اکوتوریسم شهرستان کلیبر.............................................107
جدول 4-8:فهرست نقات قوت وضعف اکوتوریسم شهرستان.................................................................108
جدول 4-9:فهرست فرصتها وتهدیدهای اکوتوریسم شهرستان کلیبر........................................................110
جدول4-10:عوامل داخلی مؤثربرتوسعه اکوتوریسم شهرستان کلیبر.........................................................112
جدول4-11:عوامل خارجی مؤثربرتوسعه اکوتوریسم شهرستان کلیبر.......................................................114
جدول4-12:ماتریس داخلی اکوتوریسم شهرستان کلیبر(IFE)..................................................................116
جدول4-13:ماتریس خارجی اکوتوریسم شهرستان کلیبر(EFE)...............................................................118
جدول4-14:ترکیب عوامل داخلی و خارجی اکوتوریسم شهرستان کلیبر.................................................121
جدول4-15: ماتریس تهدیدات، فرصتها، نقاط قوت و نقاط ضعف(SWOT)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر.........................................................................................................................124
جدول4-16:ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر(عوامل داخلی) – محاسبات راهبردSO...........................................................130
جدول4-17:ماتریس برنامه ریزی راهبر دی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر(عوامل خارجی)- محاسبات راهبردSO..........................................................131
جدول4-18:الویت بندی راهبردهایSO منتج ازماتریس راهبردی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر.......................................................................................................................132
جدول4-19:ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر(عوامل داخلی) - محاسبات راهبردST............................................................133
جدول4-20:ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر(عوامل خارجی) – محاسبات راهبردST..........................................................134
جدول4-21:الویت بندی راهبردهایST منتج ازماتریس راهبردی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر.......................................................................................................................135
جدول4-22:ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر(عوامل داخلی) – محاسبات راهبردWO.........................................................136
جدول4-23:ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر(عوامل خارجی) – محاسبات راهبردWO.......................................................137
جدول4-24:الویت بندی راهبردهایWO منتج ازماتریس راهبردی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر.......................................................................................................................138
جدول4-25:ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر(عوامل داخلی) – محاسبات راهبردWT..........................................................139
جدول4-26:ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی(QSPM)

متن کامل در سایت امید فایل 

اکوتوریسم شهرستان کلیبر(عوامل خارجی) – محاسبات راهبردWT........................................................140
جدول4-27:الویت بندی راهبردهایWT منتج ازماتریس راهبردی کمی(QSPM)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر.......................................................................................................................141
جدول4-28:الویت بندی راهبردهای توسعه اکوتوریسم شهرستان کلیبر
براساس بالاترین امتیازدربین راهبردهای چهارگانه(so,st,wo,wt)........................................................142
جدول4-29: 10الویت اول راهبردهای توسعه اکوتوریسم شهرستان کلیبر
دربین راهبردهای چهارگانه(so,wo,st,wt)............................................................................................143
1-1-نمودار فرایند تحقیق...........................................................................................................................13
2-1: نموداراکوتوریسم به عنوان یک فرصت..............................................................................................21
نمودار2-2: ابعاد گردشگری پایدار و روابط متقابل بین آنها........................................................................32
نمودار2-3:نظام گردشگری قدیمی(سنتی)...................................................................................................34
نمودار2-4: نظام گردشگری پایدار..............................................................................................................35
نمودار 2-5:برنامه ریزی زمانی صنعت گردشگری......................................................................................43
نمودار2-6:عناصر اصلی راهبرد توسعه گردشگری......................................................................................51
نمودار2-7: سیر تکاملی برنامه ریزی گردشگری.........................................................................................56
نمودار3-1:فرآیند برنامه ریزی راهبردی توسعه گردشگری(مدل برایسون).................................................65
نمودار3-2: الگوی جامع مدیریت استراتژیک..............................................................................................67
نمودار3-3:فرایند برنامه ریزی راهبردی توسعه اکوتوریسم شهرستان کلیبر.................................................67
نمودار3-4:الگوی عوامل موثر برتدوین راهبردهای توسعه گردشگری........................................................71
نمودار3-5: ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی.................................................................................77
نمودار4-1: الگوی ارزیابی وانتخاب استراتژی (ماتریس عوامل داخلی وخارجیIE)
اکوتوریسم شهرستان کلیبر) ......................................................................................................................122
نقشه2-1: موقعیت جغرافیایی منطقه ارسباران.............................................................................................88
نقشه2-2: موقعیت جغرافیایی شهرستان کلیبر..............................................................................................89
فصل اول
1
کلیات پژوهش
1-1- مقدمه
گردشگری یک پدیده اجتماعی و فرهنگی است که بدلیل دارابودن اهمیت اقتصادی در شهرها ومناطق سرتاسر جهان گسترش یافته است(Stephen ، ص 3 ، 2010).امروزه گردشگری ومسافرت بصورت یکی از پایه های استوار نظام اقتصادجهانی درآمده است(نوابخشی، ص 15،1392).ودر حال حاضر گردشگری یکی از ارکان اصلی توسعه در جهان بشمار می آید.بسیاری از برنامه ریزان و سیاستگذاران توسعه نیز از صنعت گردشگری به عنوان یکی از عوامل تأثیر گذاربر توسعه پایداریاد می کنند.بدون شک برخورداری از منابع و جاذبه های موجود، در پیدایش و توسعه گردشگری نقش اساسی را ایفا می کنند. بکارگیری منابع، مستلزم نگاهی همه جانبه و علمی به این مقوله می باشد. مقاصد گردشگری نیازمند مدیریت و برنامه ریزی هستند. در صورتی که برنامه ریزی و مدیریت خردمندانه ای در بهره مندی از منابع و جاذبه های گردشگری وجود نداشته باشد، زمینه های بهره مندی از این منافع کاهش می یابد ودر برخی موارد اتلاف منابع می شود(داغستانی، 24، 1391) به همین دلیل ضروری است که پتانسیل های هر منطقه یا ناحیه یا یک نقطه جغرافیایی را شناخت و سپس برای توسعه و پایداری آن پتانسیل ها اقدام به برنامه ریزی علمی و دقیق کردمنطقه ارسباران وبویژه شهرستان کلیبرنیزدارای منابع طبیعی متنوع وبکر می باشندکه به منظور بهره برداری وحفاظت از آنها نیازمند برنامه ریزی وهدف گذاری هستند به نظرمی آید لازمه این برنامه ریزی، شناخت ویژگی های منطقه ونقاط قوت وضعف آن وتهدیدها وفرصتهای پیش روی آن می باشد، که این امربه پیمودن گامهای برنامه ریزی وتوسعه گردشگری دراین منطقه کمک می کند.
2-1- بیان مسئله
(مرا از این فضاهای طبیعت آزار دهنده نجات بده و به مراکز خرید بزرگ ببر)(تیموتی،ص 17، 1388) این جمله نشاندهنده این است که صرف وجود زیبایی ها ومنابع وطبیعت نمی تواندجذابیت وبرتری وتوسعه ایجاد کند بلکه نیازمند برنامه ریزی وزمانبندی دقیق وعلمی ومنطقی است تا بتواند به یک فرصت ومحرک توسعه مبدل شود چه بسا که درصورت بی توجهی ممکن است حتی یک جنگل عظیم مورد سوء استفاده افراد سودجو قرار گرفته وزودتر از حالت طبیعی اش دچار زوال شود.
بنابرین گردشگری نیز همچون سایرپدید ه های اجتماعی نیاز به برنامه ریزی و مدیریت دارد حتی اگر یک مکان، زیبا و متنوع باشد ممکن است بدون مدیریت وبرنامه ریزی نتواند برای گردشگر جذاب باشد(تیموتی ، ص 196، 1388). داشتن منابع وطبیعت زیبا ومتنوع خوب است ومی تواندمنافع عظیمی برای صنعت گردشگری بدنبال داشته باشد. بررسی ها نشان می دهد گردشگری بزرگترین فعالیت اقتصادی جهان می باشدبزرگتر از صنایع دفاع، تولیدات صنعتی، نفت و کشاورزی(معصومی، ص 14، 1387). وحتی گردشگری به اندازه صنعت مهم بوده ودرسبد صادراتی کشورهای کمتر توسعه یافته به مراتب از جایگاه مهمتری نسبت به دیگر فعالیتهای اقتصادی همچون معدن برخوردار است. بطوری که سهم قاره آفریقا که سرشارازمعادن باارزش می باشد، از گردشگری جهانی به مراتب بیشتر از سهم متوسط جهانی است و سود آوری گردشگری بیشتر از معادن می باشد(میجل، ص 30، 1391)ودر مواردی کارشناسان اقتصاد منطقه ای، گردشگری را بعنوان تنها عامل استقرار منابع وتوسعه مناطق کمتر توسعه یافته معرفی نموده اند(معصومی، 11، 1387).اماگردشگری با همه این ویژگی ها ومنافعی که برای جامعه بدنبال دارد ممکن است درصورت بی توجهی وعدم برنامه ریزی به ازبین رفتن این جاذبه ها ومنابع منجر شود.وحتی ممکن است جاذبه های گردشگری به خودی خود نتواند جذاب باشد وعلاقمندان وگردشگران را به سمت خود جذب کند بلکه نیازمند توجه وتحقیق ومطالعه وبرنامه ریزی است تابصورت پایدار هم گردشگران رابه سمت خود جذب کندوهم منابع گردشگری را حفظ کند. اکوتوریسم(طبیعت گردی) یکی از انواع گردشگری است که این پتانسیل را داردتا ازطریق نظارت، اقدامات محلی واشتغال، مبادله فرهنگی،آموزش زیست محیطی، توجیه منطقه حفاظت شده و تجلیل از بازدیدکنندگان ، تهدیدات زیست محیطی را کاهش دهدوموجب پایداری محیط طبیعی و گردشگری شود وچنانچه پیش بینی شده است که این نوع گردشگری تا سال 2020 بیشترین گردشگران را در برخواهد داشت. در حال حاضراغلب کشورهای جهان دررقابتی تنگاتنگ و نزدیک، درپی بهره گیری ازتوانمندیهای کشورخود هستندتا بتوانند سهم بیشتری از درامد ناشی از صنعت گردشگری را به خود اختصاص دهند و با ساده ترین شکل ممکن به اشتغال زایی بپردازند. در این میان کشور ما ازلحاظ تعداد جاذبه های گردشگری جزء کشورهای اول پرجاذبه گردشگری درجهان است و ازلحاظ تنوع زیستی و تنوع جاذبه های طبیعی رتبه پنجم را درجهان دارا می باشد. ولی متاسفانه بدلیل برخی مشکلات هرگزجایگاه شایسته خود را درعرصه بین المللی گردشگری نیافته است.بطوری که در جدول رتبه بندی سالهای گذشته ازنظرپذیرش گردشگران و اخذ درامد همواره رتبه ای بالای 60راداشته و ازنظرهزینه گردشگری نیزرتبه ای بعداز40رادارابوده است(.معصومی،ص 1385،12). شهرستان کلیبربه دلیل موقعیت خاص جغرافیایی ، قرارگرفتن در دل کوههای قره داغ و به علت شرایط آب و هوایی و اقلیمی متنوع، وگونه های گیاهی و جانوری و نیز دارابودن جنگلهای ارسباران و منطقه حفاظت شده ارسباران و نیز وجود رودخانه ها ی فراوان که در راس آن رودخانه مرزی ارس قرار دارد و نیز آبهای سردوگرم درمانی ونیزبدلیل همسایگی با کشورهای آذربایجان و ارمنستان وهمچنین همسایگی بادوقطب صنعتی دشت مغان ومنطقه آزاد ارس وهمچنین وجود سد بزرگ مرزی صلح و دوستی که بین سه کشور منعقد شده است وازطرف دیگر باوجود آثارتاریخی وداشتن پیشینه فرهنگی غنی ازتوان و قابلیت های بالایی جهت توسعه گردشگری و اکوتوریسم برخوردار است که می تواند به عنوان قطب گردشگری درفعالیتهای اکوتوریستی کشورمطرح شود با وجود اینکه محدوده مطالعاتی مورد نظرازنظر منابع اصلی برخوردار ازمنابع وجاذبه های غنی است اما مطالعات وتحقیقات دیگرمحققان(همچون پایان نامه ناموری چایکندی) وآمار های رسمی نشان می دهد که هنوز این منطقه نتوانسته است گردشگران بویژه گردشگران طبیعت گردی را به سمت خود جذب کند واین برای یک منطقه ای که استعداد ها وشرایط تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری را دارد، یک مسئله می باشدکه به نظرمی رسددراین حالت برنامه ریزی بتواند با هدایت منابع پشتیبان ورشد وتوسعه این منابع گامی درجهت جذب گردشگربصورت پایداربه این منطقه مؤثرواقع شود.لازمه رسیدن به این هدف تدوین برنامه ها و استراژیهاوراهبردهای علمی و منطقی است بطورکلی برنامه ریزی یک فرایند مداوم بوده وباید متناسب با تغییر شرایط، قابلیت انعطاف داشته باشدودرعین حال به اهداف اساسی توسعه دست یابد ازاین روبرنامه ریزی راهبردی به دنبال تناسب مطلوب بین سیستم و محیط آن است و تمرکزآن بیشتردرموردشناسایی و حل مسائل فوری است. رویکردبرنامه ریزی راهبردی بطورمعمول بیشتربدنبال تغییرسریع شرایط مقصد گردشگری درآینده است. با توجه به مشاهدات چندساله ومطالعات محقق ودیگر محققان که در این زمینه صورت گرفته است وبا استناد به آمارواسناد های مربوط به گردشگری در شهرستان کلیبر می توان گفت که بطور مشخص مسئله ما این است که شهرستان کلیبر با وجود استعداد ها وپتانسیل های گردشگری بویژه طبیعت گردی هنوز نتوانسته است به یک مقصد گردشگری تبدیل شود وهیچ برنامه وراهبردی به منظور بهره گیری ازپتانسیلهای طبیعی و تاریخی موجود در شهرستان جهت جذب گردشگربه این منطقه وجود ندارد از این رو تحقیق حاضربا تاکیدبربرنامه ریزی راهبردی ورویکرد پایداری، درصددتدوین راهبردهای اجرایی و مؤثربه منظورتوسعه اکوتوریسم درشهرستان کلیبروتبدیل آن به یک مقصد گردشگری واکوتوریستی می باشد.
3-1- اهمیت وضرورت تحقیق
چه در کشور های توسعه یافته وچه کشور های درحال توسعه گردشگری ازلحاظ اقتصادی یکی از سریعترین بخش در حال رشدویکی ازبزرگترین منبع سرمایه گذاری و اشتغال زایی می باشد.وطبق آمار سازمان گردشگری تعداد گردشگران بین المللی از 25 میلیون در سال 1950 به 846میلیون نفر در سال 2006 رسیده است وپیش بینی شده است که این تعداد در سال 2020به 6/1میلیارد نفربرسد.(stephen، ص 3، 2010).گردشگری یکی ازسریعترین صنعت های درحال رشد جهان ومنبع اصلی تبادل درآمد خارجی واشتغال برای برخی ازکشورهای درحال توسعه بوده وبه طورفزاینده برمحیط طبیعی متمرکز است(سینها، ص209، 1390).طبق پیش بینی یونسکو تا پایان سال 2020میلادی اکوتوریسم با بالاترین رشد درمقام اول ازبخشهای مختلف گردشگری قرارخواهد گرفت(فروهرمقدم، ص13، 1391).اهمیت و عظمت گردشگری به ایجاد فرصتهای شغلی و درآمد محدود نمی گردد. در صورت برنامه ریزی و توسعه از پیش اندیشیده شده، گردشگری قادر است منافع مستقیم و غیر مستقیم اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، محیطی و سیاسی را ایجاد و سهم قابل توجهی را درتوسعه ایفا نماید(معصومی، ص 26، 1379).همه گردشگران نیازمند تسهیلات وخدمات و صرف هزینه در منطقه مقصد هستند بنابرین باید برای آنان برنامه ریزی شود(ضرغام، ص 16، 1389).به منظور استفاده از توانهای محیطی و ظرفیتهای بلا استفاده از مناطق گردشگری لازم است با ایجاد زیرساختهای مناسب، ایجاد انگیزه برای بازدید از منطقه، تعیین الویتهای توسعه، محرکهای لازم جهت ایجاد انگیزه بازدید از مقصد را فراهم آورد. چنین اقداماتی بدون توجه به ابعاد گوناگون جاذبه های بالفعل و بالقوه و تدوین برنامه های مبتنی بر الویتهای توسعه میسر نخواهد بود. با توجه به نقش وکارکردهایی که جاذبه ها در توسعه گردشگری مقاصد برعهده دارند نحوه برنامه ریزی، مدیریت و توسعه آنها از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. عدم برنامه ریزی جهت بهره برداری مستمر از منابع طبیعی، اقتصادی، فرهنگی، امکانات و تسهیلات با عث ازدست رفتن این پتانسیل ها و حتی باعث صدمات جبران نا پذیری به این صنعت و جامعه میزبان خواهد شد(داغستانی، ص25، 1391). به همین دلیل است که در فرایند های برنامه ریزی توسعه گردشگری ملاحضه می گردد که از شناسایی جاذبه ها، تجزیه و تحلیل، تدوین سیاستها و راهبردها و ارائه راهکارهای توسعه جاذبه های گردشگری به تفضیل سخن گفته شده و به منظور دست یافتن به توسعه پایدار و همه جانبه از منابع و جاذبه ها به عنوان اساس آن یاد شده است.بطور مشخص گردشگری جدا از آثار مخربی که ممکن است داشته باشد، توسعه ورونق ورشد اقتصادی واجتماعی را به همراه دارد بنابرین اهمیت موضوع از این جهت است که ما برای اینکه بتوانیم از بار مثبت گردشگر یعنی رشد وتوسعه جامعه وجلوگیری از بار منفی گردشگری همچون تخریب منابع جذب کننده گردشگربهره بگیریم نیاز به مطالعه وبرنامه ریزی درچارچوب برنامه ریزی راهبردی برای این منطقه هستیم واز طرف دیگر اهمیت این موضوع از آنجاست که مطالعات نشان می دهد که گردشگری یک موضوع مهم و اساسی است بخصوص برای جوامع ومناطق ونواحی که دارای قابلیتها وجاذبه ها وتوانهای جذب گردشگری در آن موجود باشد ومنطقه ارسباران و بویژه شهرستان کلیبر که بیش از 70 درصد این منطقه را تشکیل می دهددارای منابع طبیعی زیباومتنوع می باشد که نیازمند توجه وبرنامه ریزی به منظور هدایت گردشگران به آنجاوتوسعه گردشکری درآن و استفاده و بهره برداری از این منابع با هدف پایداری آنها می باشد تابلکه ازطریق این پتانسیل بتوان به رونق وتوسعه این منطقه کمک کرد. همچنانکه مطالعات دیگرجوامع ومناطق جذب گردشگر نشان می دهد اگربتوان از پتانسیل هاوفرصت های موجود در منطقه کلیبر براساس یک چارچوب وبرنامه مشخص استفاده کرد می توان به توسعه ورونق گردشگری و بویژه طبیعت گردی درآن امیدوار بود.توسعه گردشگری می تواند به روند رشد وتوسعه این منطقه نیزکمک قابل توجهی کند.
4-1- اهداف تحقیق
هدف اصلی این تحقیق بررسی قابلیتها و محدودیتهای اکوتوریستی شهرستان کلیبردرچارچوب رویکرد توسعه پایداروارائه راهبردهایی به منظور توسعه گردشگری واکوتوریسم شهرستان کلیبرباتوجه به پتانسیل های آن می باشد
1-4-1- اهداف فرعی:
1- شناسایی و معرفی توانمندیها و پتانسیل های اکو توریستی شهرستان کلیبر
2- شناسایی فرصتها،تهدیدات، نقاط قوت ونقاط ضعف شهرستان دربخش های مرتبط با گردشگری و اکوتوریسم
3- تدوین راهبردهای توسعه گردشگری پایدارومعرفی راهکارهای متناسب باقابلیتهای اکوتوریستی شهرستان کلیبر

5-1- سؤالات تحقیق
1- شهرستان کلیبر ازچه قابلیتها وجاذبه های اکوتوریستی برخوردار است؟
2- آیا امکانات وزیرساختهای موجود در شهرستان برای توسعه اکوتوریسم منطقه مناسب است؟
3- فرصتها وتهدیدات، نقاط قوت وضعف شهرستان کلیبر برای تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری کدامند؟
4- چگونه می توان از قابلیتهای اکوتوریستی شهرستان کلیبردرجهت توسعه پایدارمنطقه استفاده کرد؟
5- با توجه به پتانسیل های گردشگری شهرستان چه راهبردهایی مناسبی برای توسعه گردشگری شهرستان کلیبر می توان ارائه داد؟
6-1- قلمرو زمانی ومکانی
موضوع تحقیق مربوط به شهرستان کلیبرمی باشدکه در استان آذربایجان شرقی قرار دارد.شهرستان کلیبردرشمال شرقی این استان قرارگرفته است وبه لحاظ منابع و جاذبه های طبیعی،انسانی مستعد تبدیل به یک مقصد گردشگری واکوتوریستی پایدار است ولازمه این کاربرنامه ریزی و تدوین راهبردهایی درجهت تسریع این روند است.لذا این تحقیق با این هدف درشش ماه اول وسه ماه سوم سال 1393انجام شده است.
7-1- محدودیت های تحقیق
- کمبود منابع اطلاعاتی علمی مربوط به وضعیت اکوتوریسم در منطقه مورد مطالعه
- عدم همکاری مسئولان سازمان گردشگری استان آذربایجان شرقی درارائه داده های گردشگری مربوط به منطقه
- نبود انگیزه ورغبت دربین مسئولان در جهت همکاری با محقق
- نبود اطلاعات شفاف درارتباط با گردشگران ورودی به منطقه
- ضعف آگاهی برخی مسئولان در ارتباط با گردشگری
- غافل بودن متولیان گردشگری نسبت به مسئولیتی که درقبال گردشگری دارند
- متولیان گردشگری تنها سازمان گردشگری را مسئول گردشگری می دانند
8-1- مرورپژوهش های انجام شده
1-8-1- پژوهش های انجام گرفته درسطح ملی
- کتاب مدیریت گردشگری اثرکاظمی است که درسال 1382منتشرشده است. دراین کتاب توجه به اصول توسعه پایداردربرنامه ریزی گردشگری ضروری دانسته شده است وبه این نکته تأکید شده است که بدون درنظرگرفتن ملاحضات زیست محیطی ، فرهنگی ، اقتصادی واجتماعی نمی توان به توسعه پایدار گردشگری دست یافت.
- کتاب گردشگری در ایران؛ عملکردها و چالشها، اثردکتروحید سینایی است. در این کتاب برنامه های توسعه گردشگری به منظورتحقق گفتگوی بین المللی، اشتغال زایی برای جوانان و بیکاران، کمک به کاهش جریان مهاجرت روستاییان به شهرها، افزایش سطح رفاه اجتماعی ودستیابی به توسعه پایدارگردشگری ازنظرفرهنگی- اجتماعی و زیست محیطی تدوین شده است. اهداف اصلی برنامه های توسعه گردشگری بدین شرح می باشد: تدوین راهبرد بازاریابی و توسعه پایدار گردشگری و جریان مستمر برنامه ریزی گردشگری، تدوین راهبرد توسعه منابع انسانی، ارتقای توانایی های بخش دولتی درمدیریت صنعت گردشگری
- پایان نامه حمید باقر رستگاری کارشناسی ارشد(1389) با عنوان برنامه ریزی راهبردی توسعه جزیره هندورابی به عنوان یک مقصد گردشگری:دراین پژوهش این دوفرضیه ذکرشده است: ا- گردشگری بهترین گزینه برای بهره گیری از منابع قابل تحریک جزیره هندورابی است 2- گردشگری پایدار طبیعت محور ویژگی های محیطی منطقه را حفظ کرده و سطح اقتصادی ساکنین را ارتقاء می دهد.به منظور آزمون این دو فرضیه از تحلیل(swot)استفاده شده است و در پایان بر اساس نتایج پژوهش، چشم انداز جزیره هندورابی، اهداف غایی و مأموریتهای توسعه عمومی آن و راهبردهای مختلف ارائه شده است.
- پایان نامه احسان اظهری کارشناسی ارشد(1388) با عنوان برنامه ریزی راهبردی توسعه پایدار گردشگری(ناحیه ساحلی دریاچه ارومیه): این پایان نامه با درک وضع موجود پدیده گردشگری درناحیه ساحلی دریاچه ارومیه، برآن است که براساس پارادایم توسعه پایدار، وبا استفاده از ابزار رهیافت اختیارراهبردی، ضمن شناخت و تحلیل مشکلات و تهدیدات موجود دردریاچه وبرنامه ریزی گردشگری ناحیه ساحلی دریاچه، توسعه پایدارگردشگری در ناحیه ساحلی را به گونه ای فراهم آورد که ضمن تأمین بیشترین منافع برای جوامع محلی در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیربنایی، کمترین آسیب را به محیط زیست دریاچه و ظرفیتها ومنابع طبیعی آن وارد نماید. پس فرض اساسی برای تولید برنامه راهبردی درپایان نامه این است که توسعه پایدار گردشگری توسعه همه جانبه است و با توجه به همه ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی ومحیط زیستی و... است که افت دریکی از ابعاد بر دیگر بخشها تأثیر گذاربوده و درنهایت وضعیت گردشگری درکل ناحیه ساحلی را تحت تأثیر قرار می دهد.
- پایان نامه فرهاد مرادی کارشناسی ارشد(1391)با عنوان برنامه ریزی راهبردی توسعه صنعت گردشگری منطقه آزادکیش:این تحقیق با تأکیدبررویکردبرنامه ریزی راهبردی، درصددتدوین راهبردهای اجرایی و مؤثربه منظورتوسعه صنعت گردشگری منطقه آزادکیش می باشد.دراین تحقیق درگام نخست با استفاده تکنیک تحلیل محتوا وتحلیل(swot)، داده ها واطلاعات تحلیل شده وسپس با استفاده ازماتریس داخلی وخارجی(IE)جهت شناسایی اثرات موردانتظارمنطقه وماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمی(QSPM)راهبردهای توسعه صنعت گردشگری منطقه آزاد کیش طبقه بندی والویت بندی شده است. نتایج حاصل ازبررسی و محاسبات نشان داده است که منطقه آزاد کیش دربخش گردشگری درمحیط خارجی با فرصت ودرمحیط داخلی با قوت روبرو است.بنابرین قابلیت بسیاربالایی راجهت توسعه و ارتقای ظرفیت های گردشگری خود برای تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری توسعه یافته دارد.
-پایان نامه کارشناسی ارشدناصرکرمی(1374)با عنوان بررسی توانمندیهای طبیعی حوزه های اکوتوریستی تهران:دراین پایان نامه ابتدامسائل اکوتوریسم درایران و چندکشورجهان بررسی شده وسپس مؤلف به بررسی قابلیتهای اکوتوریستی منطقه موردمطالعه پرداخته وراه کارهای لازم را ارائه نموده اند.
- مقاله آقایان منوچهرفرج زاده اصل ورفیق کریم پناه(1385)باعنوان تحلیل پهنه های مناسب توسعه اکوتوریسم دراستان کردستان با استفاده ازسیستم اطلاعات جغرافیایی : دراین مقاله به منظور بررسی امکانات واستعدادهای محیط طبیعی کردستان ازنرم افزارGIS استفاده شده است.
- پایان نامه کارشناسی ارشد سحرنعمت الهی صفائیان(1389) با عنوان برنامه ریزی راهبردی قابلیت های گردشگری منطقه غرب مشهد:دراین پژوهش با استفاده ازروش برنامه ریزی راهبردی به ارائه راه کارهای توسعه گردشگری درمنطقه وارزیابی وتحلیل نقاط قوت وضعف موجود پرداخته شده است.
- پایان نامه کارشناسی ارشد لیلامولوی فرد(1392)تحت عنوان بررسی راهبردی قابلیت های گردشگری روستای کندوان منطقه تبریزمی باشد.دراین تحقیق با استفاده ازتکنیک مصاحبه، مطالعات میدانی و تعیین نقاط قوت، ضعف، فرصت هاوتهدیدها به شیوه swot، به ارائه راهبرد درجهت توسعه گردشگری درروستای کندوان تبریزپرداخته شده است
2-8-1- پژوهش های انجام گرفته درسطح بین المللی
- رایت(1995)، به ارزیابی تأثیرات گردشگری با استفاده از تجربیات اکوتوریستها پرداخته است. این پژوهش که براساس گزارش توریستها درمناطق طبیعی صورت گرفته نشان می دهد که فعالیتهای اکو توریستی، می تواند سهم مهمی از فعالیتهای گردشگری را به خود اختصاص دهد و منابع سرشاری را عاید منطقه مورد نظر نماید.
- دریک تحقیق با عنوان بررسی مدیریت استراتژیک اکوتوریسم درپارک ملی پنانگ واقع درمالزی که توسط آقای هانگ وجان درسال 2010با هدف ارائه استراتژی هایی برای مدیریت این پارک به عنوان یک مقصد اکوتوریستی انجام پذیرفت ، نتایج تحقیق حاکی ازآن بود که نقاط قوت این منطقه پدیده ها و ویژگی های منحصر به فرد داردونقاط ضعف پارک پنانگ دربرگیرنده محیط حساس وشکننده وعدم سیستم مدیریت زیست محیطی می باشد.همچنین درآمدزایی و آموزش محیطی به عنوان فرصتها ومسائلی همچون کمبود زمین ودخالتهای سیاسی تهدیدات اساسی شناخته شدند.دراین تحقیق برای رسیدن به هدف مذکورازماتریس swotبه منظور تدوین استراتژیها وازتکنیک AHPبرای الویت بندی استراتژیها استفاده شد.همچنین اطلاعات اولیه جهت تحلیل swot ازمشاهدات تجربی ومنابع ثانویه بدست آمده بودوبرای تحلیل ازمؤلفه های اجتماعی – فرهنگی، اقتصادی و محیطی استفاده شده بود.
- درسال 2010آنالیسک به ارائه مدلی درزمینه مدیریت اثربخش جاذبه ها پرداخته است.هدف وی ازاین تحقیق ارائه مدلی بود که عوامل تأثیرگذاربرمدیریت جاذبه ها را درسه مقوله ی عوامل تعیین کننده، سنجه های اثربخش(که توسط ذینفعان تعیین شده بود) و ابزارمدیریتی، به تحریر درآورد.نتایج یافته ها نشان داد که مشکلات اساسی دربخش اداره جاذبه ها به حفاظت وایجاد تعادل دربازدید ازجاذبه ها، بخش عرضه و تقاضای جاذبه هاوماهیت منحصربه فرد جاذبه ها مرتبط می گردد.
- راهبرد توسعه گردشگری اوگاندا: این طرح درسال 1990با افق 12ساله تهیه شدکه شامل تهیه یک طرح گردشگری ملی وآموزش دادن به کارکنان دولتی درمدیریت گردشگری بود.هدف کلی ازتوسعه گردشگری دربرنامه ریزی جامع گردشگری اوگاندا عبارت است از:توسعه بخش گردشگری ازاقتصادتا حداکثرممکن، سازگارباحفظ ارزشهای زیست محیطی و فرهنگی، به عنوان وسیله ای برای تولید ثروت، درامدزایی و اشتغال.
- برنامه ریزی گردشگری درکشوربوتان: راهبردتوسعه صنعت گردشگری اعلام شده دراین طرح، متمرکزکردن توسعه برمحور مراکز خدمات گردشگری، درنواحی مستعد اصلی است که با مسیرهای تورهای سیاحتی به یکدیگرمتصل شده اند.این طرح سیاست جدی دولت رابرای کنترل صنعت گردشگری نشان می دهد تاهرگونه اثرنامطلوب برمحیط فرهنگی ومحیط زیست را به حداقل برساند.
9-1- کلید واژه ها
- برنامه ریزی راهبردی یا استراتژیک
در این خصوص نیز اتفاق آراء وجود ندارد. برنامه ریزی راهبردی گونه ای ازبرنامه ریزی است که دران هدف تعریف و تدوین راهبرد هاست.برنامه ریزی راهبردی شیوه ای است نظام یافته جهت اخذ تصمیمات و اجرای فعالیت ها در خصوص شکل دهی و رهنمود یک سیستم ، کارکرد وعلل آن.سیستم می تواند یک شهر، منطقه، استان یا ایالت و یا یک کارکرد و بخش مثل حمل و نقل و یا آموزش باشد.گردشگری نیز به عنوان یک کارکرددر گستره شهری و منطقه محسوب می گردد.
به عقیده فریدمن در این نوع برنامه ریزی(برنامه ریزی راهبردی)عمل و برنامه ریزی با یکدیگر ادغام شده اند در این شیوه حداقل سه مرحله به مراحل سنتی برنامه ریزی یعنی شناخت-تحلیل-طرح افزوده شده که عبارتند از:تعریف اهداف کلی و عملیاتی، ارزیابی پیشنهادات و راه حل ها و اجرا و بازنگری.
برنامه ریزی استراتژیک فرایندی است در جهت تجهیز منابع سازمانی و وحدت بخشیدن به تلاشهای آنها، برای نیل به اهداف و رسالتهای بلند مدت، با توجه به امکانات و محدودیتهای درونی و بیرونی.(رعنایی، ص 57، 1389).
- اکوتوریسم
سبالیوس لاسکورین به عنوان نخستین کسی است که واژه اکوتوریسم را بکار برده است.براساس تعریف او، اکوتوریسم مسافرتی است که به منظورمطالعه، تحسین، ستایش و کسب لذت از سیمای طبیعی و مشاهده گیاهان و جانوران وآشنایی با ویژگی های فرهنگی جوامع محلی درگذشت و حال صورت می گیرد. اکوتوریسم هر نوع توریستی است که با طبیعت مرتبط باشد بطوری که انگیزه اصلی در این نوع گردشگری، بهره بردن از جذابیت های طبیعی یک منطقه، شامل ویژگی های فیزیکی و فرهنگ بومی است و گردشگر پس از مشاهده جذابیت ها، بدون اینکه خللی وارد یا آنرا تخریب کند محل را ترک می کند.
- ماتریس (SWOT)تهدیدات، فرصتها، نقاط قوت و نقاط ضعف.
این ماتریس یکی از ابزارهای بسیارمهم در فرایند تدوین راهبرد است که بوسیله آن اطلاعات مقایسه می شود.به علاوه، می توان با استفاده از این ماتریس چهار نوع راهبرد ارائه داد.
برای ساختن یک ماتریس تهدیدات، فرصتها، نقاط ضعف، نقاط قوت باید 8مرحله را طی کرد:
1- تهیه فهرستی از فرصتهای عمده ای که درمحیط خارجی وجود دارد 2- تهیه فهرستی ازتهدیدات عمده موجود درمحیط خارجی 3- تهیه فهرستی از نقاط قوت داخلی وعمده 4- تهیه فهرستی ازنقاط عمده ضعف داخلی 5- مقایسه نقاط قوت داخلی وفرصتهای خارجی که حاصل آن راهبردهای SO است دراین مورد سیستم با استفاده ازنقاط قوت داخلی در صدد بهره برداری ازفرصتهای خارجی برمی آید معمولا برای رسیدن به چنین موقعیتی از راهبردهای ، WT،ST ، WO استفاده می شود تابدانجا برسند که بتوانند از استراتژیهای SOاستفاده نمایند.هنگامی که یک سیستم دارای نقاط ضعف عمده باشد، تلاش می شود این نقاط ضعف از بین برود یا به نقاط قوت تبدیل شود.وقتی که سیستم با تهدیدات عمده مواجه می شود، تلاش می کند خود را از دست آن برهاند و وضع را به گونه ای درآورد که بتواند بیشترین توجه خود را به بهره برداراز فرصتها معطوف نماید. 6- مقایسه ضعف داخلی با فرصتهای موجود در خارج ازسیستم به منظور ارائه راهبردهای WO. هدف راهبردهای WO این است که سیستم با بهره برداری از فرصتهای موجود در محیط خارجی بکوشد نقاط ضعف داخلی را بهبود بخشدگاهی در خارج از سیستم فرصتهای بسیارمناسبی وجود دارد، ولی سیستم به سبب داشتن ضعف داخلی نمی تواند از این فرصتها بهره برداری نماید.7- مقایسه نقاط قوت داخلی با تهدیدات خارجی جهت تدوین راهبردهای ST، این راهبردها ازقوتهای موجود برای ساختن فرصتهای بلند مدت درسایرموارد استفاده می کنند.8- مقایسه نقاط ضعف داخلی با عوامل تهدید کننده خارجی به منظورتدوین راهبردهای WT، هدف این راهبردها برطرف کردن ضعف داخلی وتخفیف اثرات ناشی از تهدیدهای خارجی است.
- ماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمی(QSPM):
با استفاده از این روش، می توان به صورت عینی راهبردهای گوناگونی که در زمره بهترین راهبردها هستند مشخص نمود جدول(3).ازدیدگاه نظری، با استفاده از ماتریس کمی می توان جذابیت نسبی راهبردهای مختلف را مشخص نمود. یعنی تعیین میزانی که می توان از عوامل سرنوشت ساز داخلی و خارجی بصورت موفقیت آمیز استفاده کرد.با تعیین اثرات تجمعی هریک از عوامل سرنوشت ساز داخلی و خارجی، می توان جذابیت نسبی هریک ازراهبردها را درمجموعه راهبردهای قابل(اجرا)تعیین کرد.همانند سایر روشهای تحلیلی که برای تدوین راهبردها بکار می برند برای ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی باید از قضاوت شهودی خوبی استفاده کرد(اظهری، ص52، بهمن1388)
- شهرستان کلیبر:
کلیبرباوسعتی معادل67/3597کیلومتر،91/7در صد از کل مساحت استان را به خود اختصاص داده است واز این لحاظ رتبه دوم را بین شهرستان ها دارا می باشد. این شهرستان در شمال شرقی استان قرار گرفته است. از شمال از طریق رود ارس به جمهوری آذز بایجان به طول 115 کیلومتر واز شرق به استان اردبیل از جنوب به شهرستان اهرورزقان واز غرب از طریق اشتوبین چای به شهرستان جلفا محدود می شود(شهرداری کلیبر،3،1384).مرکزسیاسی شهرستان کلیبر شهر کلیبر می باشد که در فاصله 165کیلومتری شمال شرقی شهرتبریز قراردارد وازاین نظرپس از شهرستانه میانه دورافتاده ترین شهرستان استان به مرکز استان محسوب می گردد.منطقه کلیبر بدلیل موقعیت جغرافیایی آن برخوردار از مواهب و منابع سرشار طبیعی، معادن بسیار غنی و ویژگی های منحصربه فرد زیست محیطی و نیزدارا بودن پیشینه فرهنگی و آثار تاریخی فراوان دارای ظرفیتهای بالقوه و توانمندی بالایی برای توسعه می باشد.این منطقه توانهای بالقوه زیادی برای جذب گردشگر دارد که از نظرطبیعی یکی از زیباترین نقاط آذربایجان شرقی محسوب می -14605063754000شودودر حقیقت می توان گفت که کلیبر عروس آذربایجان است. (ناموری،ص87، 1386).
10-1- فرایند تحقیق
1 انتخاب موصوع
برنامه ریزی راهبردی توسعه اکوتوریسم منطقه ارسباران
2 بیان مسئله
- تبدیل نشدن شهرستان کلیبر به یک مقصد گردشگری واکوتوریستی
- نبود برنامه ای درجهت جذب اکوتوریسم
- کمبود وضعف زیرساختها
-5689600444500
3 مفاهیم گردشگری
-گردشگر
- جاذبه های گردشگری
-اکوتوریسم
-برنامه ریزی و...

4 مبانی نظری تحقیق ومشخص کردن مدل مفهومی
-رویکردهای غیرمنسجم
-رویکردهای منسجم
-برنامه ریزی راهبردی
- گردشگری پایدار
5 روش تحقیق
-برداشت های میدانی
- مطالعات اسنادی
-مصاحبه باز
-مدلهایQSPM وSWOT
6 ویژگی های منطقه مورد مطالعه
-وضعیت تاریخی
- سیاسی وجمعیتی
-جاذبه های گردشگری
-کاربری اراضی
7 تحلیلSWOT
-نقاط قوت،ضعف،فرصتها وتهدیدهای اکوتوریسم کلیبر
-ماتریس های ارزیابی داخلی وخارجی
8 تدوین راهبردهای چهارگانه
راهبردهای
SO
ST
WO
WT
9 الویت بندی راهبردها
راهبردهای SO
-63436515875000
10 نتیجه گیری وپیشنهادات
فصل دوم
2
مبانی ومدل مفهومی پژوهش
1-2- مقدمه
سازمان جهانی گردشگری توسعه گردشگری را عامل مؤثری در مقابله با فقر و ایجادبستر های مناسب به منظور افزایش درآمداقشار مختلف، کاهش بیماری، رونق اقتصادی و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی مردم بویژه در کشور های کمتر توسعه یافته می داند(اعرابی، ص26،1385).توسعه نیز همچون دیگر مفاهیم از قبیل گردشگری، برنامه ریزی، استراتژی و.. تاکنون مفهوم مختلفی را بخود گرفته است وهرکس ازجنبه های مختلف به تعریف آن پرداخته است. اما این تعاریف هرچند ممکن است با همدیگرمتفاوت باشند ولی همه آنها دارای یک هدف مشخص می باشند و آن تسهیل فرایند کار تحقیق و جلوگیری از سردرگمی محقق می باشد. اما چیزی که مشخص است وپذیرفته شده است این است که هرتحقیقی برای اینکه از پایه علمی قوی برخوردار باشد و به نوعی قابل اعتماد باشد نیاز دارد که در چارچوب تعاریف و رویکرد ها و دیدگاههای مطرح شده به بررسی عنوان خود بپردازد.چراکه نظریه درواقع چراغ راهنمایی است برای محقق که بتواند مسیرتحقیق را بدرستی طی کرده و به اهداف مشخص شده نایل شود.بطور کلی هر نوع نظام تهیه و اجرای طرح های توسعه در گستره شهری و منطقه ای دارای چهار رکن: نظریه های ورویکردهای برنامه ریزی ، رویه ها وروشهای تدوین، ابزارهای اجرایی و روشهای کنترل وارزیابی برنامه ها است که در این میان مبانی برنامه ریزی نقش محوری به عهده دارد چراکه الگوهای تهیه برنامه های توسعه و نحوه اجرای آنهابطور منطقی و طبیعی از آنها نشأت می گیرند. براین اساس رویکردها و نظریه های برنامه ریزی بعنوان فلسفه، الفبا و چارچوب فکری هستند که فعالیت برنامه ریزی را پشتیبانی می کنند(معصومی،ص21، 1388) .لذا داشتن مبانی قوی می تواند به اعتبارعلمی تحقیق کمک قابل توجهی بکند.
2-2- تعاریف ومفاهیم گردشگری
1-2-2- مفهوم گردشگری
بحث گردشگری یا tourism از کلمه tourبه معنای گشتن اخذ شده که ریشه در لغت لاتین turns به معنای دور زدن، رفت و برگشت بین مبدا و مقصد وچرخش دارد که از یونانی به اسپانیایی و فرانسه و درنهایت به انگلیسی راه یافته است .در فرهنگ وبستر گردشگری به معنی سفری که در آن مسافرت به مقصدی انجام می گیرد وسپس بازگشت به محل سکونت را در بر دارد، می باشد.درفرهنگ لغت لانگمن گردشگری به معنای مسافرت و تفریح برای سرگرمی معنا شده است(پاپلی یزدی ودیگران،ص 19،1388).
واژه گردشگری نخستین بار در سال 1811در مجله انگلیسی به نام اسپورتینگ مگزین آمده است که در آن زمان این لغت به معنای مسافرت به منظور تماشای آثار تاریخی و بازدید از مناظر طبیعی برای لذت بردن بکار می رفت(محلاتی، ص 7، 1380)
از نظرآرتور بورمن گردشگری مجموع مسافرتهایی را در برمی گیرد که به منظور استراحت و تفریح وتجارت یا دیگر فعالیتهای شغلی و یا اینکه به منظور شرکت در مراسم خاص انجام می گیرد و غیبت شخص گردشگر از محل سکونت دائم خود در طی این مسافرت موقتی وگذرا می باشد.بدیهی است کسانی که اقدام به مسافرتهای شغلی منظمی بین محل کار و زندگی خود می کنند، مشمول این تعریف نمی شوند(رضوانی، ص 18،1377)
در تعریف سازمان گردشگری، گردشگری عبارت است از فعالیت فردی که برای استراحت، تفریح، دیدار دوستان وخویشاوندان، تجارت وامور حرفه ای، درمان بیماری، انگیزه های مذهبی و مانند اینها به خارج از محیط معمولی زندگی خویش سفر می کنند و حداقل یک شب و حداکثر برای یک سال بطور متوالی در آنجا به سرمی برند(افقه و همکاران،ص221، 1380).
در یک تعریف دیگرگردشگری را می توان پدیده ها و روابط حاصل از تعامل گردشگران، عرضه کنندگان و فروشندگان محصول گردشگری، دولتها و جوامع میزبان در فرایند جذب و پذیرایی از این گردشگران وسایر بازدیدکنندگان تعریف کرد(MCIntosh,R.w and Goeldner,E.R,p4,1990).هرچند تعریف واحدی از گردشگری که مورد توافق همه صاحبنظران باشد وجود ندارد امابه نظرداشتن نگاه همه جانبه به تعاریف گوناگون ارائه شده توسط صاحبنظران مختلف می تواند مسیر محقق را در بررسی ماهیت گردشگری یک مکان گردشگری روشن تر کند.
2-2-2- تعریف گردشگر
تاکنون تعاریف زیادی در مورد گردشگری وگردشگر ارائه شده است که هرکدام از جنبه های مختلف به این تعاریف پرداخته اند اما دراینجا به تعریفی اشاره می کنیم که بیشتر مورد قبول ومورد استفاده تحقیقات و مطالعات در زمینه گردشگری است.در سال 1964 درکنفرانس بین المللی ترانسپورت و گردشگری سازمان ملل که در رم تشکیل شده بود گردشگر اینگونه تعریف شده است. ((گردشگر یا بازدید کننده موقت کسی است که به منظورتفریح، معامله تجارت، ورزش، زیارت، بازدید از نقاط دیدنی و ...به کشورهای غیر از کشور خود سفر می کنند، مشروط بر اینکه حداقل مدت اقامت او از 24 ساعت کمتر و از 6ماه بیشتر نبوده و شغل و پیشه هم مدنظر نباشد))(دیبایی، ص14، 1371).
تعریف بالا نمی تواند تعریف کاملی باشد چرا که این تعریف شامل گردشگری داخلی یک کشور یا منطقه را شامل نمی شودیعنی تنها شامل گردشگران خارج از کشوراست.براین اساس در حال حاظر سازمان جهانی گردشگری، گردشگر را اینگونه تعریف کرده است:گردشگر کسی است که به سرزمین یا کشوری غیر از جایی که اقامت دائمی دارد، سفر کند و حداقل یک شب و حداکثریک سال در آنجا می ماند ودلیل عمده مسافرتش اشتغال بکاری به منظور دریافت دستمزد نیست(محلاتی،ص60 ، 1380).
3-2-2- جاذبه های گردشگری
عوامل، پدیده، فعالیتها و تجاربی هستند که رغبت سفر از محل دائمی زندگی و بازدید از آنها را درافراد بوجود می آورندومعمولا از امکانات و تسهیلات اقامتی و پذیرایی مناسب برخوردارند(ضرغام، 1381).درواقع یکی از عوامل و مهمترین عواملی که باعث می شود گردشگریا گردشگران به سفربه یک منطقه با هدف گردشگری انگیزه پیدا کنند به وجود کمی وکیفی جاذبه های موجود در آن بستگی دارد. منابع و جاذبه های گردشگری را می توان به دو گروه جاذبه های طبیعی و جاذبه های انسانی تفکیک کرد.
4-2-2- جاذبه های طبیعی
جاذبه ها و چشم اندازهای طبیعی، عبارت از مجموع ویژگی هایی است که انسان با چشم قادر به مشاهده یا با دیگر حواس قادر به درک آن است.ویژگی اصلی این دسته از منابع تفرجگاهی، چشم انداز های بدیعی است، که سبب آرامش روحی انسان و احساس رضایت می شود.عوامل طبیعی همچون ساخت توپوگرافیک، شرایط اقلیمی، وضعیت منابع آب، پوشش گیاهی و حیات وحش از مهمترین عواملی است که به چشم انداز های طبیعی، شکل مجزا و مختص به خود می بخشد.کوه وکوهستان، دره، دشت، غار، رودخانه، چشمه، آبشار، دریا و ساحل، دریاچه و تالاب، پوشش گیاهی و حیات وحش در زمره جاذبه های طبیعی منابع تفرجگاهی محسوب می شوند.
5-2-2- جاذبه های انسانی
جلوه های تاریخی، قومی و فرهنگی جوامع انسانی از جذابیت های منابع تفرجی محسوب می شوند، که در کنار جذابیت های طبیعی می توانند فعالیت های تفرجی در اوقات فراغت را تکمیل کنند.این دسته از منابع تفرجگاهی شامل بناهای تاریخی مانند قلعه ها، برج ها،پل ها، کاخ ها، میادین، بازارها،حمام ها، مقبره ها، سنگ نوشته ها و تپه های باستانی، بناهای مذهبی همچون آرامگاهها، امامزاده ها، تکایا، مساجد، معابد و زیارتگاه های مختلف است.آداب و رسوم فرهنگی و سنن مردم مختلف شامل آداب زیارتها و سوگواری ها، شیوه برپا کردن مراسم شادباش اعیاد و عروسی، موسیقی ها و حرکات موزون دسته جمعی، در کنار مجموعه ای از هنرهای بومی ازطبخ انواع غذا، پیش غذا و شیرینی و چاشنی تا انواع صنایع دستی و پوشاک رامی توان در ردیف جلوه های زندگی انسانی برشمرد، که واجد ارزش گردشگری بویژه برای گردشگران فرهنگی است، که گاه در تفرجگاه های طبیعی نیز قابل دستیابی است.(رضوانی، ص 20، 1387).
جدول 2-1: رتبه بندی معیار های موثر در انتخاب مقصد گردشگری
رتبه عوامل انگیزشی رتبه عوامل سلامتی بخش
1 امنیت و آرامش 1 محیط غیرآلوده
2 چشم انداز 2 استقلال و عدم وابستگی
3 مهمان نوازی 3 آب و هوا
4 بهداشت 4 امکانات اقامت
5 غذای خوب 5 قیمت
6 تاریخ و فرهنگ محلی 6 سهولت جهت یابی و تشخیص موقعیت
7 معماری 7 دسترسی
8 شیوه سنتی زندگی 8 اطلاعات گردشگری
9 تجربه جدید 9 خدمات حرفه ای
منبع:kastenbolz,E,2002(به نقل از رضوانی،ص 66، 1387).
شناسایی و معرفی این منابع و درنظر گرفتن معیارهای بالا گام مؤثریست درجهت برنامه ریزی و گردشگری یک منطقه وهمچنین ایجاد نظم و تعادل وارتباط سازنده بین آنها می تواند موجبات رشد و توسعه گردشگری آن منطقه را به همرا داشته باشد.
6-2- 2- نوع منابع گردشگری
بنابر عقیده پک ولپی طبیعت گردشگری در هر جامعه ای ،متأثر ازعوامل پیچیده ودرهم بافته سیاسی واقتصادی وهمچنین ویژگی های جغرافیایی وطبیعی واجتماعی است که دیگران را مجذوب خود می کند(مایکل هال ودیگران، 1382: 11)
هرمکانی برای اینکه یه یک نقطه یا به یک مکان گردشگری تبدیل شود بدون تردید بایستی دارای یک سری ویژگی هایی باشد که بتواند نسبت به خود جذابیت ایجاد کند وبدون وجود این منابع توسعه گردشگری وبرنامه ریزی برای آن بی فایده است.که این ویژگی ها درواقع همان منابع مصنوعی و منابع طبیعی هستند که بدین شرح می باشند.
منابع اصلی: این منابع معمولا بیشترین جذابیت را درمقصد داشته و اغلب اصلی ترین انگیزه درفرایند تصمیم سازی و انتخاب مقصد سفر محسوب می شوند.
منابع پشتیبان: این منابع مکمل منابع اصلی است و درجذب بازدید کنندگان به مقصد همکاری دارند، اما معمولا نمی توانندبه تنهایی انگیزه لازم برای سفر مقصد را ایجاد نمایند. (صالحی وهمکاران،ص 145، 1391).به عبارتی منابع اصلی همان پتانسیل هایی است که بدون دخالت انسان وجود دارند ازقبیل زیباییهای طبیعی همچون کوه، رود، دریا وساحل وجنگل ودیگرجاذبه های طبیعی اما منابع پشتیبان منابعی هستند که بشرخود به شکل گیری آنها اقدام می کند همچون هتل ها و رستورانها، تله کابین، تفرجگاههاو...
درنگاه دیگرمنابع مورداستفاده گردشگری عبارتند از:
- منابع طبیعی مانند آب و هوای مناسب برای انواع گردشگری، شناخت عوارض زمین(توپوگرافی) که بوجود آورنده چشم انداز ها، کوهها، تپه ها، دریاچه ها، سواحل، مجموعه گیاهان و جانوران و...است
- منابع اجتماعی- فرهنگی مانند فعالیتها و جلوه های هنری، جشنواره ها ودیگر موارد انسانی که شکل دهنده فرهنگ محیطی و مقاصد گردشگری علاوه بر جاذبه سازی انسانی پیرامون گردشگری است
- منابع دارای ویژگی های اقتصادی که بر طرف کننده نیازمندیهای خدماتی، تسهیلاتی و رفاهی پیرامون گردشگران است(پاپلی یزدی ودیگران، ص219 ، 1388). که هرچندمحدوده مورد تحقیق سرشار از منابع اصلی است اما از بعد منابع پشتیبان دچار ضعف می باشد وبین این دو منابع سازگاری ضعیف است بنابرین استفاده از منابع طبیعی جهت توسعه اکوتوریسم در این منطقه یک فرصت مهم درجهت رشد وتوسعه این منطقه می باشد که درصورت برنامه ریزی وتدوین راهبردهای ممکن، ممکن است این منطقه را به یک مقصد گردشگری تبدیل کند.برنامه ریزی در اینجا می تواند نقش واسطه ای وکلیدی را انجام دهد وبا شناخت منابع اصلی وپیش بینی وایجاد منابع پشتیبان متناسب با منابع اصلی یک منطقه، در جهت رشد وتوسعه آن منطقه گام بردارد.
7-2-2- اکوتوریسم
سبالیوس لاسکورین به عنوان نخستین کسی است که واژه اکوتوریسم را بکار برده است.براساس تعریف او، اکوتوریسم مسافرتی است که به منظورمطالعه، تحسین، ستایش و کسب لذت از سیمای طبیعی و مشاهده گیاهان و جانوران وآشنایی با ویژگی های فرهنگی جوامع محلی درگذشته و حال صورت می گیرد. اکوتوریسم هر نوع توریستی است که با طبیعت مرتبط باشد بطوری که انگیزه اصلی در این نوع گردشگری، بهره بردن از جذابیت های طبیعی یک منطقه، شامل ویژگی های فیزیکی و فرهنگ بومی است و گردشگر پس از مشاهده جذابیت ها، بدون اینکه خللی وارد یا آنرا تخریب کند محل را ترک می کند.فعالیتهای اکوتوریست عبارتند از:پیاده رویهای برنامه ریزی شده ایستگاهی، دامنه نوردی، عبور از رودخانه ها با قایق بادی، سفر به مناطق ییلاقی، کوهنوردی، سفر به مناطق سعب العبور، بازدید از غارهای طبیعی،مطالعه طبیعت گیاهی و جانوری و تماشای حیوانات و پرندگان. (کریمی، ص 23،1390 ). اکوتوریسم بطور مستمرتوجهات ونظرات را به سمت خود جذب کردوبه لحاظ تئوری نمایانگر سناریوی بردبرد است به عبارت دیگر هم محیط را حفظ می کند وهم با استفاده ازمحیط به ارتقاء معیشت جوامع محلی کمک می کند(telfer، ص 105، 2008) اکوتوریسم یا طبیعت گردی نوعی گردشگری مسئولانه و بوم شناسانه به قصددیداروبرداشت فرهنگی ازجاذبه های طبیعی میباشدکه تاکیدش برحفاظت ازمحیط زیست وزیستگاههای طبیعی و خزائن باستانی است(تولایی،ص 123، 1386).
انجمن جهانی حفاظت ازطبیعت، اکوتوریسم را مسافرت مسئولانه به نواحی بکر طبیعی به منظور لذت بردن از طبیعت بنحوی که اثرات منفی کمی برطبیعت دارد و زمینه مشارکت اقتصادی- اجتماعی جمعیت بومی را فراهم می آوردتعریف می کند(ESCAP,p 47, 2003). وجه مشترک این تعاریف این است که از محیط زیست ومنابع طبیعی حفاظت کنیم وصدمه به آن وارد نکینم اما این بدان معنا نیست که از محیط زیست استفاده نکیم بلکه اکوتوریسم بدنبال آن است که از محیط زیست طوری بهره برداری کند که هم جامعه ومردم به منافع برسند هم محیط زیست حفظ شود.نمودارزیرماهیت اکوتوریسم را به عنوان یک پدیده ای که تنوع آفرین است مشخص میکندودرصورت توجه وبرنامه ریزی صحیح اکوتوریسم می تواند به حفظ و ایجاد تنوع محیط و اجتماع منجرشود.
1264920346710بهبود/حفظ تنوع زیست محیطی
00بهبود/حفظ تنوع زیست محیطی
3206759525شناخت وآگاهی بازدیدکننده
00شناخت وآگاهی بازدیدکننده

-44704027305تبادل فرهنگی
00تبادل فرهنگی

1682750231775اشتغال زایی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع 23333 fuka.irمی توانید ببینید