پایان نامهi– (101)

بسم الله الرحمن الرحيم

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد ارسنجان
دانشكده كشاورزي و منابع طبيعي ، گروه اقتصاد
پایان نامه برای دريافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc. )
گرايش: اقتصاد كشاورزي
عنوان پايان نامه :
بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم :
مطالعه موردی منطقه بیضا استان فارس
استاد راهنما :
دکتر ابراهيم سري ديوشلي
نگارش :
اسماعيل خليلي
تابستان 1393

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد ارسنجان
دانشكده كشاورزي و منابع طبيعي ، گروه اقتصاد
پایان نامه برای دريافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc. )
گرايش: اقتصاد كشاورزي
عنوان پايان نامه :
بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم :
مطالعه موردی منطقه بیضا استان فارس
نگارش: اسماعيل خليلي
ارزیابی وتصویب شده توسط کمیته داوران پایان نامه با درجه بسيار خوب
امضاء اعضاء کمیته پایان نامه
دکتر ابراهيم سري ديوشلي ( استاد راهنما )
دکتر مرتضي حسن شاهي ( داور )
دکتر مهرزاد ابراهيمي ( داور )
مدیر گروه تحصیلات تکمیلی معاون پژوهش و فناوری دانشگاه
دکتر مرتضی حسن شاهی دکتر حیدر آقا بابا
تابستان 1393
دانشگاه آزاد اسلامي
سازمان مركزي
تاريخ :
شماره :

تعهد نامه اصالت رساله يا پايان نامه
اينجانب اسماعيلخليلي دانش آموخته مقطع كارشناسي ارشد ناپيوسته/ دكتراي حرفه اي/ دكتراي تخصصي مهندسی کشاورزی ـ اقتصاد کشاورزی كه در تاريخ 29/06/1393 از پايان نامه/ رساله خود تحت عنوان بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم: مطالعه موردی منطقه بیضا استان فارس باكسب‌ نمره و درجه دفاع نموده‌ام بدينوسيله متعهد مي شوم:
1) اين پايان نامه/ رساله حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي كه از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، كتاب، مقاله و …. ) استفاده نموده ام،
مطابق ضوابط و رويه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذكر و درج كرده ام.
2) اين پايان نامه/ رساله قبلاً براي دريافت هيچ مدرك تحصيلي(هم سطح، پائين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده وهرگونه بهره برداري اعم از چاپ كتاب، ثبت اختراع و… از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4) چنانچه درهرمقطعي زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي ازآن رامي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده ودر صورت ابطال مدرك تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت.
نام ونام خانوادگي: اسماعيل خليلي
تاريخ امضاء: اثر انگشت:

اين تعهد مي بايست در حضور نماينده پژوهش امضاء و اثر انگشت شود.

معاونت پژوهش و فناوری
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
با ياري از خداوند سبحان و اعتقاد به اين كه عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهميت جايگاه دانشگاه در اعتلاي فرهنگ و تمدن بشري، ما دانشجويان و اعضاء هيئت علمي واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي متعهد مي گرديم اصول زير را در انجام فعاليت هاي پژوهشي مد نظر قرار داده و از آن تخطي نكنيم:
1. اصل برائت: التزام به برائت جويي از هرگونه رفتار غيرحرفه اي و اعلام موضع نسبت به كساني كه حوزه علم و پژوهش را به شائبه هاي غيرعلمي مي آلايند.
2. اصل رعايت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هرگونه جانب داري غير علمي و حفاظت از اموال، تجهيزات و منابع در اختيار.
3. اصل ترويج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتايج تحقيقات و انتقال آن به همكاران علمي و دانشجويان به غير از مواردي كه منع قانونيدارد.
4. اصل احترام: تعهد به رعايت حريم ها و حرمت ها در انجام تحقيقات و رعايت جانب نقد و خودداري از هرگونه حرمت شكني.
5. اصل رعايت حقوق: التزام به رعايت كامل حقوق پژوهشگران و پژوهيدگان (انسان،حيوان ونبات) و ساير صاحبان حق.
6. اصل رازداري: تعهد به صيانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و كشور و كليه افراد و نهادهاي مرتبط با تحقيق.
7. اصل حقيقت جويي: تلاش در راستاي پي جويي حقيقت و وفاداري به آن و دوري از هرگونه پنهان سازي حقيقت.
8. اصل مالكيت مادي و معنوي: تعهد به رعايت كامل حقوق مادي و معنوي دانشگاه و كليه همكاران پژوهش.
9. اصل منافع ملي: تعهد به رعايت مصالح ملي و در نظر داشتن پيشبرد و توسعه كشور در كليه مراحل پژوهش.
تقديم به :
پدر و مادر عزیزم و به تمام آزاد مردانی که نیک می اندیشند و عقل و منطق را پیشه خود نموده و جز رضای الهی و پیشرفت و سعادت جامعه، هدفی ندارند. دانشمندان، بزرگان، و جوان مردانی که جان و مال خود را در حفظ و اعتلای این مرز و بوم فدا نموده و می نمایند.
سپاسگزاری :
شایسته است از تمامی عزیزانی که در تمام مراحل تهیه و تدوین این رساله بنده را یاری نموده اند، سپاسگزاری نمایم. از استاد بزرگوار،جناب آقای دکتر چابکرو که با دقت و حوصله فراوان، راهنمایی این تحقیق را بر عهده داشتند و با نظرات مفید و ارزشمند خود بر غنای علمی این رساله افزودند و همچنین از استاد راهنما جناب آقای دکتر ابراهیم سری دیوشلی که امر مشاوره این رساله را بر عهده گرفتند و در تمامی مراحل تدوین مطالب از هیچ محبتی نسبت به بنده دریغ ننمودند کمال تشکر و سپاسگزاری دارم. در پایان از زحمات بی دریغ استاد گرامی جناب آقاي دكتر مرتضي حسن شاهي نیز قدردانی می نمایم و برای همه عزیزان آرزوی سلامتی و بهروزی دارم.
فهرست مطالبعنوان صفحه
TOC \o “1-3” \h \z \u چکیده PAGEREF _Toc390807828 \h 1فصل اول: کلیات1-1- مقدمه PAGEREF _Toc390807830 \h 21-2- ضرورت مطالعه PAGEREF _Toc390807831 \h 51-3- اهداف مطالعه PAGEREF _Toc390807832 \h 81-4- فرضیات مطالعه PAGEREF _Toc390807833 \h 91-5- کلیات PAGEREF _Toc390807834 \h 101-5-1- بيمه در بخش كشاورزي PAGEREF _Toc390807835 \h 101-5-2- پیدایش بیمه کشاورزی در جهان PAGEREF _Toc390807836 \h 141-5-3- تاریخچه بیمه کشاورزی در ایران PAGEREF _Toc390807837 \h 151-5-4- نظريه بيمه محصولات كشاورزي PAGEREF _Toc390807838 \h 16فصل دوم: مروری بر پژوهش های انجام شدهفصل سوم: تئوري و روش پژوهش3-1- روش و تئوری تحقیق PAGEREF _Toc390807841 \h 283-2- مدل رگرسيوني لاجيت PAGEREF _Toc390807842 \h 293-3- طراحی مدل لاجیت برای مطالعه حاضر PAGEREF _Toc390807843 \h 363-4- برآورد مدل لاجیت PAGEREF _Toc390807844 \h 383-5- روش گردآوری اطلاعات PAGEREF _Toc390807845 \h 393-6- روش نمونه گیری PAGEREF _Toc390807846 \h 403-7- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات PAGEREF _Toc390807847 \h 41فصل چهارم: تجزیه و تحلیل4-1- ویژگی های آماری متغیرهای مورد مطالعه PAGEREF _Toc390807849 \h 424-2- مقایسه ي میانگین خصوصیات اجتماعی– اقتصادي کشاورزان بیمه شده و بیمه نشده PAGEREF _Toc390807852 \h 454-3- تخمین مدل های لاجیت PAGEREF _Toc390807854 \h 494-4- عوامل مؤثر بر تقاضای (پذیرش) بیمه گندم از سوی کشاورزان PAGEREF _Toc390807855 \h 514-5- اثرات نهایی احتمال تقاضای بیمه گندم از سوی کشاورزان منطقه PAGEREF _Toc390807858 \h 564-6- عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم PAGEREF _Toc390807860 \h 584-7- بررسی علل پذیرش و عدم پذیرش بیمه از سوی بیمه شدگان و بیمه نشدگان PAGEREF _Toc390807864 \h 634-8- نتیجه گیری و مقایسه نتایج حاصل از مطالعه با برخی مطالعات دیگر PAGEREF _Toc390807867 \h 66فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات5-1- خلاصه و نتیجه گیری PAGEREF _Toc390807870 \h 685-2- پيشنهادت 71منابع و مآخذ
منابع74
فهرست جداول
عنوان صفحه TOC \o “1-3” \h \z \u
جدول (4-1): برخی ویژگی های اجتماعی و اقتصادی نمونه مورد بررسی44
جدول (4-2): بررسی وضعیت پذیرش بیمه گندم در نمونه مورد بررسی45
جدول (4-3): مقایسه میانگین خصوصیات کشاورزان گندم کار بیمه شده و نشده46
جدول (4-4): نتایج عدم وجود هم خطی بین متغیر های لحاظ شده در مدل تقاضای بیمه گندم52
جدول (4-5): برآورد ضرایب رگرسيون الگوي لاجيت براي شناسايي عوامل مؤثر بر تقاضاي بيمه گندم54
جدول (4-6): محاسبه اثرات نهایی احتمال تقاضای بیمه گندم از سوی کشاورزان منطقه57
جدول (4-7): نتایج عدم وجود هم خطی بین متغیر های لحاظ شده در مدل نگرش کشاورزان نسبت به بیمه59
جدول (4-8): برآورد ضرایب رگرسيون الگوي لاجيت براي شناسايي عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بيمه گندم61
جدول (4-9): محاسبه اثرات نهایی نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم63
جدول (4-10): بررسی علل تمایل به پذیرش بیمه گندم64
جدول (4-11): بررسی علل عدم تمایل به پذیرش بیمه گندم65
جدول (4-12): مقایسه نتایج حاصل از مطالعه با برخی مطالعات دیگر66

فهرست شکل ها و نمودارهاچ
عنوان صفحه
شکل 1: تابع توزیع تجمعی انباشته32شکل 2: نمايش هندسي مدل پروبیت33شکل 3: توزیع تجمعی پروبیت و لاجیت35چکیدهنظر به اهمیت بالاي بیمه ي محصولات کشاورزي در افزایش تولید و کاهش ریسک در بخش کشاورزي این مطالعه تلاشی در راستاي شناسایی عوامل مؤثر بر احتمال پذیرش بیمه ي محصول گندم و همچنین شناسایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم در منطقه بیضا استان فارس با استفاده از الگوی لاجیت بوده است. همچنین در این مطالعه سعی شد به بررسی و مقایسه خصوصیات فردی و اجتماعی بیمه شدگان و بیمه نشدگان و علل تمایل یا عدم تمایل به پذیرش بیمه محصول گندم از سوی گندم کاران منطقه پرداخته شود. اين پژوهش از طريق روش اسنادي و پيمايشي با تکمیل پرسشنامه در بهار 1393 انجام شد. نتایج مطالعه مشخص کرد که در مورد متغیرهای تعداد افراد خانواده، سطح زیر کشت، تعداد ساعات شرکت در کلاس های ترویجی و آموزشی، رضایت از پرداخت صندوق بیمه بابت خسارت، رضایت از عملکرد صندوق بیمه محصولات کشاورزی، آگاهی کشاورزان از اهداف و فواید بیمه بین کشاورزان گندم کار بیمه شده و نشده تفاوت معنی داری در سطح 10 درصد وجود دارد. همچنین نتایج مدل لاجیت نشان داد متغیرهای سابقه کار کشاورزی، تعداد افراد خانوار، سطح زیر کشت، تعداد ساعات شرکت در کلاس های آموزشی و ترویجی ونیز رضایت از عملکرد صندوق از عوامل تأثیرگذار بر پذیرش (تقاضای) بیمه گندم توسط کشاورزان گندمکار منطقه بیضا استان فارس بوده است. بعلاوه متغیرهای سطح زیر کشت، تعداد قطعات زمین زراعی، داشتن شغل دوم، تعداد دفعات خسارت، رضایت از عملکرد بیمه و رضایت از پرداخت بیمه بر نگرش کشاورزان منطقه نسبت به بیمه گندم مؤثر بوده است.
واژه های کلیدی: بیمه محصولات کشاورزی، تقاضای بیمه، مدل لاجیت، گندم.
فصل اول
کلیات1-1- مقدمهکشاورزي نقشی حیاتی و راه بردي در نظام اجتماعی و اقتصادي بر عهده دارد. با وجود اهمیت بخش کشاورزي در اقتصاد کشور، فعالیت در این بخش نسبت به دیگر فعالیت هاي تولیدي و اقتصادي متفاوت است. از جمله این که فعالیت در بخش کشاورزي به علت اتکاي زیاد به طبیعت و وابستگی آن به عوامل و شرایط جوي و محیطی، فعالیتی همراه با ریسک محسوب می شود و تولیدکنندگان این بخش همواره با خسارات بی شماري ناشی از بروز حوادث قهري و بلایاي طبیعی رو به رو می باشند و زندگی اقتصادي آن ها در معرض مخاطرات جدي قرار دارد (یعقوبی و چیذري، 1380). به عبارتی دیگر توليدكنندگان محصولات كشاورزي در اغلب موارد تصميمات مربوط به تخصيص زمين و توليد محصولات مختلف را در فضايي از نبود اطمينان و بي ثباتي قيمت ها و بازده اتخاذ مي كنند. اين نوسانها كه ناشي از مجموعه اي از عوامل تصادفي و خارج از كنترل توليدكننده است، موجب عدم تمايل به سرمايه گذاري در درازمدت مي شود. در سال هاي گذشته ابزارهاي مختلفي همچون مديريت ریسکبه كار گرفته شده است تا از شدت اين خطرات كاسته شود. بيمه محصولات كشاورزي به عنوان جانشين و گاهي مكمل روش هاي سنتي مانند كشت توأم، تنوع توليد در مزرعه، قيمت تضميني و … از جمله ابزارهاي مؤثر در مديريت ریسکدر كشاورزي است. از نظر ماهيت، در واقع بيمه كشاورزي نوعي فناوري است كه براي كاهش ریسکگريزي كشاورزان و در نتيجه افزايش كارايي آنها در استفاده بهينه از عوامل توليد و تمايل بيشتر به سرمايه گذاري در فعاليتهاي كشاورزي ايجاد شده است (ویلیام و همکاران، 1999). مفهوم بيمه در كشاورزي عبارت است از تضمين جبران بخشي ازخسارت وارد شده برعوامل توليد، محصول و عوامل بالفعل لازم براي عمليات اقتصادي در فاصله زماني پيش از توليد تا مصرف محصولات در مقابل خطرات تهديدكننده و غيرقابل پيشگيري، به شرط آنكه پيش بيني احتمال وقوع خطرات امكان پذير باشد (اسمیت و بوکت، 1996). بدین ترتیب نقش بيمه تعديل فشار خسارتهاي ناشي از خطر است، به گونه اي كه خسارتهاي بالفعل بر يك فرد يا يك گروه متمركز نخواهد شد (رستمی و همکاران، 1386).
از آنجا که ايران دهمين كشور بلاخيز جهان شناخته شده است، به طوري كه از مجموع 40 نوع بليه طبيعي ثبت شده در جهان ، 31 نوع آن در ايران اتفاق مي افتد (رحمانی، 1382). اين امر ميزان مخاطرات تأثيرگذار بر فعاليتهاي كشاورزي در ايران را روشنتر مي سازد. از طرف ديگر با عنايت به اينكه امروزه اقتصاد جهان به سمت كاهش دخالت مستقيم اقتصادي دولت در بخشهاي توليدي و افزايش مشاركت بخش خصوصي در فعاليتهاي توليدي و اقتصادي پيش مي رود، سياستگذاران و برنامه ريزان ايران نيز مي كوشند تا زمينه جلب و جذب سرمايه هاي خصوصي در توليد كشاورزي را فراهم آورند. يكي از راهكارهاي مؤثر در نيل به اهداف فوق را مي توان در فناوري بيمه و بهره مندي از مزاياي آن در بخش كشاورزي جستجو كرد كه از آن به عنوان كارآمدترين اهرم حمايتي دولت نام برده مي شود. این در حالی است که بيمه محصولات كشاورزي علي رغم اينكه در ايران قدمتي بيش از دو دهه دارد، هنوز نتوانسته است به طور گسترده بر كشاورزي كشور سايه اندازي كند. اين امر ناشي از يك سري عوامل و موانع اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است كه بايد مورد توجه و مطالعه قرار گيرند (عین اللهی احمد آبادی، 1387). در واقع شواهد نشان مي دهد كه فرآيند بيمه محصولات كشاورزي در ايران پويايي لازم را ندارد و اين موضوع به طور عمده برخاسته از شناخت محدود كشاورزان از بيمه محصولات كشاورزي و نيز كم درآمدي آنهاست (رستمی و همکاران، 1386).
از طرفی دیگر، میزان موفقیت و کارآیی سیاست بیمه ي محصولات کشاورزي به طور قابل توجهی به گرایش کشاورزان به بیمه ي محصولات خویش بستگی دارد. از آنجا که بیمه محصولات کشاورزی برای جامعه تولیدکنندگان بخش کشاورزی کشور بعنوان پدیده‌ای جدید تلقی می‌شود پذیرش آن مانند سایر ایده‌های نوین در ابتدا از سوی افراد با مقاومت‌ هایی روبرو شد. از این رو برای موفقیت در اشاعه و ترویج بین تولیدکنندگان بایستی دلایل مقاومت و عدم پذیرش افراد و عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه ازسوی پذیرندگان مورد شناسائی و بررسی قرار گیرد.
بدین ترتیب انجام بررسی هاي تحلیلی به منظور تعیین تأثیر عوامل گوناگون اقتصادي، اجتماعی و فنی مؤثر بر فرآیند تصمیم گیري کشاورزان در گرایش به بیمه ي محصولات موجب می شود مبنا و الگویی براي ارزیابی نتایج عملی و اتخاذ راه کارهاي مناسب براي رفع کاستی ها و نیز افزایش کارآیی بیمه در بخش کشاورزي فراهم گردد (کرمی، 1389).
نتایج حاصل از بررسی مطالعات در این زمینه که در بخش دوم مطالعه ارائه گردیده است، بیان گر آن است که عوامل متعددي بر تقاضا و احتمال پذیرش بیمه مؤثر است و نحوه ي تاثیرگذاري این متغیرها در مناطق مختلف و با توجه به نوع محصول مورد بررسی متفاوت است. بدین ترتیب نظر به اهمیت بالاي بیمه ي محصولات کشاورزي در افزایش تولید و کاهش ریسک در بخش کشاورزي، مطالعه ي حاضر تلاشی در راستاي شناسایی عوامل مؤثر بر احتمال پذیرش بیمه ي محصول گندم و همچنین شناسایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم در منطقه بیضا استان فارس است. همچنین در این مطالعه سعی شد علل تمایل یا عدم تمایل به پذیرش بیمه محصول گندم از سوی گندم کاران منطقه بررسی شود. در نهایت با توجه به نظرات و دیدگاه های کشاورزان موانع پذیرش بیمه محصولات کشاورزی شناسائی و راهکارهای مناسبی جهت رفع موانع موجود و فراگیری بیمه در جوامع روستائی ارائه گشت.
1-2- ضرورت مطالعهبیمه ي کشاورزي یکی از مهمترین ابزار ایجاد امنیت سرمایه گذاري در این بخش و مقابله با عدم حتمیت و مخاطره پذیري شدید فعالیت و سرمایه گذاري و به عبارت دیگر مهمترین ابزار حمایتی براي تبدیل مدیریت بحران به مدیربت ریسک است (فالکو و همکاران، 2005). سیاست بیمه ي کشاورزي یکی از راه هاي اصولی و آزمون شده براي تامین پایدار سرمایه گذاري در بخش کشاورزي که پیش شرط اساسی تحقق هدف هاي توسعه کشاورزي است، محسوب می شود. در ضمن، بیمه توانمندي هاي کشاورزان را براي رویارویی با مخاطره ها افزایش می دهد و موقعیت اعتباري آنها را بهبود می بخشد. بیمه ي محصولات کشاورزي در اصل، ساز و کاري براي مشارکت در پذیرش ریسک است که از راه مشارکت تولیدکنندگان در پذیرش ریسک، در هنگام پدید آمدن خطر، از ضرر و زیان وارد شده بر تولیدکننده جلوگیري می کند و یا به درآمد وي ثبات می بخشد. از سویی دیگر، بیمه ي محصولات کشاورزي، نوعی ساز و کار مالی است که به جبران خسارتهاي برخاسته از تغییرات اقلیمی و پدیده هاي طبیعی خارج از کنترل بشر می پردازد. و هدف آن حداقل کردن بی ثباتی ناشی از خسارات حاصل از عوامل گوناگون و نامشخص در بخش کشاورزی و تقسیم ریسک است. بیمه ی محصولات، کشاورزان را در برابر نابودی یا ضایع شدن محصول با پرداخت حق بیمه ی اندکی محافظت نموده و نیز می تواند منبع اطمینان و اعتماد کشاورزان برای پذیرش و استفاده از نوآوری ها و روش های اصلاح شده کشاورزی و همچنین زمینه ساز سرمایه گذاری بیشتر در کشاورزی باشد (فردوسی، 1373). سیاست بیمه کشاورزی یکی از راه های اصولی و آزمون شده برای تامین پایدار سرمایه گذاری در بخش کشاورزی که پیش شرط اساسی تحقق هدف های توسعه ی کشاورزی است، محسوب می شود (امیر نژاد و همکاران، 1388). همانگونه که می دانیم کشاورزی فعالیتی توام با ریسک است. کشاورزان به طور مداوم با تغییر قیمت ها، عملکردها و دیگر پیامدهایی که بازده مالی و رفاه عمومی آنها را تحت تاثیر قرار می دهد، مواجه می شوند. برای تولیدکنندگان بخش کشاورزی، فهم ریسک، شناسایی منابع ریسک و مدیریت آن هنگام تصمیم گیری در مواجهه با شرایط ریسکی بسیار با اهمیت است (عین اللهی، 1387 و هاروود و همکاران، 1999). لذا بسترسازی برای استفاده از بیمه در جهت مدیریت ریسک در این بخش ضروری به نظر می رسد. سیاست گذاری برای ایجاد بستر مناسب جهت ارایه ابزارهای دقیق و مؤثر برای کنترل و تعدیل منابع ریسکی، می تواند نقش شایانی در افزایش قدرت تولیدی و رفاه کشاورزان باشد. در سال های اخیر بیمه ی محصولات کشاورزی به عنوان ابزاری نوین جهت حداقل کردن بی ثباتی درآمدی ناشی از منابع ریسکی و ایجاد امنیت سرمایه گذاری شناخته شده است (جابری، 1378).
بیمه محصولات کشاورزی نسبت به دیگر استراتژی های مقابله با ریسک فواید بیشتری داشته و در نتیجه نظر و بودجه سیاست گذاران کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه را به خود جلب کرده است. کشاورز زمانی که بداند افت مصیبت بار درآمدي به دلایل خارج از کنترل او از نظر مالی جبران می شود، تمایلش برای تخصیص منابع در راه هایی که حداکثر سود را تامین می کنند، بیشتر می شود. برای مثال گرایش بیشتری به پذیرش تکنولوژیهای پیشرفته اما نامطمئن پیدا می کند بدین ترتیب افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی و افزایش درآمد کشاورزی و کاهش فقر در روستا می تواند نتیجه تاثیر نهایی پذیرش بیمه محصولات کشاورزی باشد.
قانون بیمه محصولات کشاورزی در مورخ 1/3/62 در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید بر اساس این مصوبه به منظور انجام بیمه انواع محصولات کشاورزی در مقابل خسارتهای ناشی از سوانح طبیعی و حوادث قهری، صندوق بیمه محصولات کشاورزی در بانک کشاورزی تاسیس گردید در حقیقت صندوق بیمه بر اساس اهداف و سیاستهای دولت در بخش کشاورزی در قالب برنامه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اهداف خود را با مشارکت و همکاری بانک کشاورزی تحقق می بخشد و نهایتاً با اجرای سیاستهای حمایتی دولت برای افزایش تولید محصولات اساسی کشاورزی و بالا بردن سطح درآمد کشاورزان و دامداران نقش حساس و مؤثری را ایفاء می نماید و از این طریق بعنوان پشتوانه‌ای مطمئن در جهت تثبیت درآمد، اطمینان خاطر کشاورزان و دامداران را نیز فراهم نموده و سبب اتکاء به نفس آنان می شود. صندوق بیمه همواره در پی اجرای قانون بیمه محصولات، تحت پوشش قراردادن محصولات کشاورزی با مشکلات عدیده‌ای روبرو بوده است. از جمله این مشکلات عبارت است از کمبود عملیات آموزشی و ترویجی در میان کشاورزان و عدم توصیه‌های لازم در مورد مصرف بذر مناسب، زمان کشت و غیره که موجب شده تا دگرگونی های شرایط جوی که امری طیعی است خسارت های غیر منتظره به بارآورد که اگر به آنها توجه می شد قابل تخفیف بود. همچنین عدم توجیه مناسب کشاورزان در زمان عقد قرارداد بیمه توسط کارشناسان صندوق بیمه در مورد نحوه پرداخت غرامت و نوع خسارت های تحت پوشش بیمه سبب دلزدگی کشاورزان از نظام بیمه محصولات کشاورزی می گردد. بدین ترتیب شناخت و افزایش زمینه پذیرش بیمه محصولات کشاورزی از سوی تولید کنندگان این بخش و ترویج و اشاعه فرهنگ بیمه و ایجاد احساس التزام به بیمه در بین آنان امری مهم محسوب شده و بایستی در برنامه‌های توسعه‌ای صندوق بیمه و نظام های ترویج کشاورزی و دامداری کشور قرار گیرد (سجادی، 1378 ). چراکه توسعه بیمه می تواند نقش قابل توجهی در جبران خسارت وارده به این بخش ایفا کند و همچنین موجبات تضمین استقلال مالی و صندوق بیمه محصولات کشاورزی و رهایی از وابستگی مالی آن به دولت را فراهم آورد ( دریجانی و قربانی، 1378) و باعث افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی و افزایش درآمد و کاهش فقر در جامعه کشاورزی و روستائی شود ( رحیمی، 1379 ).
در عین حال نیل به این هدف نیازمند شناسائی و بررسی عوامل مؤثر و پذیرش بیمه محصولات کشاورزی و موانع پذیرش آن از سوی کشاورزان و نیز بررسی دیدگاه ها و نظرات کشاورزان نسبت به این طرح می باشد. زیرا از این طریق ضمن بررسی ترکیب و میزان تاثیر عواملی که در پذیرش بیمه از سوی کشاورزان تاثیر داشته و نیز عواملی که مانع پذیرش بیمه از سوی سایر کشاورزان بوده‌اند می توان به راهکارهایی برای رفع موانع و تقویت نقاط مثبت در این زمینه جهت تشویق و ترغیب کشاورزان به پذیرش این طرح دست یافت و زمینه مناسبی را برنامه ریزی صحیح تر جهت مشارکت کشاورزان در این طرح فراهم آورد. از طرف دیگر بررسی میزان تطابق ویژگی ها و شرایط بیمه محصولات کشاورزی و نحوه اجرای آن با شرایط و امکانات کشاورزان و میزان رضایت کشاورزان از این طرح از جمله عواملی می باشد که می تواند در ارزیابی برنامه‌های اجرائی صندوق بیمه به برنامه ریزان و سیاست گذاران آن کمک کند که در این تحقیق با بررسی دیدگاه ها و نظرات کشاورزان پذیرنده بیمه و کشاورزان نپذیرنده بیمه محصولات کشاورزی به این موضوع پرداخته شده است.
1-3- اهداف مطالعه- بررسی و مقایسه خصوصیات فردی بیمه شدگان و بیمه نشدگان
– شناسائی و تعیین ویژگی های فردی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر پذیرش و تقاضای بیمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه
– شناسائی و تعیین ویژگی های فردی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه
– برآورد دو مدل رگرسیونی لاجیت
– تعیین اثرات نهایی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم
– تعیین اثرات نهایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه محصول گندم
– بررسی علل پذیرش بیمه از سوی بیمه شدگان
– بررسی علل عدم پذیرش بیمه از سوی بیمه نشدگان
1-4- فرضیات مطالعهويژگي هاي فردي كشاورزان بر پذیرش بيمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه مؤثر است.
سطح زير كشت گندم بر احتمال پذیرش بيمه توسط زارعین گندم کار تاثير مثبت دارد.
بين سابقه و تجربه کشاورزی و احتمال پذیرش بيمه توسط زارعین گندم رابطه منفی وجود دارد.
رضایت از عملکرد صندوق بیمه بر احتمال پذیرش بيمه توسط زارعین گندم کار و نگرش آن ها نسبت به بیمه محصولات کشاورزی تاثير مثبت دارد.
بين شرکت در کلاس های ترویجی و احتمال پذیرش بيمه توسط زارعین گندم رابطه مستقیم وجود دارد.
خسارت وارده به كشاورز در سالهاي گذشته از عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به آن است.
1-5- کلیات1-5-1- بيمه در بخش كشاورزييكي از ويژگي هاي بارز فعاليت هاي توليدي بخش كشاورزي، وابستگي زياد آن به طبيعت و شرايط غير قابل كنترل و گاهي غير قابل پيش‌بيني محيطي مي‌باشد. بنابراين، توليد كشاورزي در شرايط طبيعي يكي از پرمخاطره‌ترين نوع فعاليتهاي اقتصادي محسوب مي‌شود. طغيان آفات، انواع بيماريهاي گياهي و دامي، تغييرات ناگهاني دما، كمبود و پراكنش نامناسب بارندگي و بروز خشكسالي‌هاي پياپي و پيامدهاي ناشي از آن و نيز وقوع بلاياي طبيعي مانند سيل و زلزله، ممكن است خسارتهاي زيادي به كشاورزان و بخش كشاورزي وارد كند كه جبران آن نه تنها از عهده توليدكنندگان خارج است، بلكه بدون اعمال يك روش نظام‌مند و مطالعه شده دولتي نيز ميسر نيست.
ميزان مخاطرات اثرگذار بر فعاليتهاي كشاورزي زماني روشن‌تر مي‌شود كه بدانيم كشور ما به عنوان دهمين كشور بلاخيز دنيا شناخته شده است، به طوري كه از بين 40 نوع بليه طبيعي كه در جهان ثبت شده، 31 نوع آن در ايران رخ مي‌دهد و اين در حالي است كه بخش مهمي از توليدكنندگان، به خصوص روستائيان، توان مالي متوسط و محدودي داشته و دارايي خود را در هر دوره بهره‌برداري طي فرآيند توليد به كار مي‌گيرند و گاه حتي كمترين خسارت هم ممكن است آنان را از هستي ساقط و يا شرايط زندگي را براي آنها بسيار مشكل ساخته و خسارت‌ديدگان را براي سال آينده از چرخه توليد خارج نمايد.
از سويي ديگر، در شرايط كنوني اقتصاد ملي كه در آن الگوي كاهش دخالت مستقيم اقتصادي دولت و افزايش مشاركت بخش خصوصي در فعاليتهاي توليدي و اقتصادي، اصل آزمون شده و مورد قبول به شمار مي‌آيد، دولت كوشش مي‌كند تا زمينه جلب و جذب سرمايه‌هاي خصوصي در بخش كشاورزي را فراهم سازد. البته بايد توجه داشت كه براي نيل به اين هدف، بكارگيري راهكارهاي افزايش ضريب اطمينان براي سرمايه‌گذاري و كاهش نرخ مخاطرات، يك اصل ضروري و غير قابل اغماض است. يكي از راهكارهاي مؤثر در اين خصوص را مي‌توان در صنعت بيمه و بهره‌مندي از مزاياي آن در بخش كشاورزي جستجو كرد، كه از آن به عنوان كارآمدترين اهرم حمايتي دولت در اين بخش نام برده مي‌شود (رحمانی، 1382).
بیمه محصولات کشاورزی مجموعه عملیاتی است که به موجب آن صندوق بیمه محصولات کشاورزی از طریق عقد قرارداد در شعب صدور بانک کشاورزی با کشاورزان و دریافت وجهی بنام حق بیمه متعهد می شود در هنگام بروز حوادث مشخصه در قرارداد، خسارت وارده به محصولات کشاورزی تحت پوشش را بر اساس تعرفه مربوط پرداخت نماید. بيمه با ايجاد زمينه لازم براي كاهش مخاطرات فعاليتهاي توليدي، بهره‌برداران و توليدكنندگان خرد را كه سرمايه بسيار اندكي داشته و حاضر به پذيرش خطر در توليد نمي‌باشند، به توليد، كاربرد و استقبال از طرح‌ها و روش‌هاي نوين توليدي تشويق مي‌نمايد.
بیمه محصولات کشاورزى براى از بین بردن خطرات نقشى ندارد. بلکه به منظور سر شکن کردن خطر در طول زمانهاى مختلف بکارگرفته مى شود. سر شکن کردن خطر در طول زمان به این شکل صورت مى گیرد که کشاورز با پرداخت حق بیمه، زیان ناشى از وقوع خطر را در طول زمان تقسیم مى کند. به این دلیل حق بیمه را قیمت تامین و ایجاد امنیت براى کشاورزى نیز نامیده اند. اولین اثر مثبتى که در توسعه کشاورزى، نقش آن بر روى کشاورزان ریسک گریز است. یک کشاورز ریسک گریز در صورتى که تحت پوشش هاى بیمه اى مورد حفاظت قرار بگیرد مانند آن است که در فعالیتى بدون ریسک به فعالیت مى پردازد. شرکت در فعالیتهاى همراه با ریسک تنها با افزایش ریسک پذیرى کشاورزان و تشویق آنان به پوشش هاى بیمه اى امکانپذیر مى باشد.
نقش دیگر بیمه محصولات کشاورزى، افزایش سرمایه گذارى در بخش کشاورزى است، باید توجه داشت که هزینه هاى اقتصادى ریسک محدود به خسارت غیر منتظره ناشى از آن نیست. وجود ریسک باعث بوجود آمدن فضاى عدم اطمینان می شود و این امر با تاثیر گذارى بر قیمت هاى سایه اى، هزینه هاى نامرئى اضافى را بر کل اقتصاد، بطور اعم و بر بخش کشاورزى به طور اخص تحمیل مى کند. ریسک و به تبع آن عدم اطمینان با بالا بردن نا اطمینانى و در نتیجه کاهش نرخ بهره ورى انتظارى موجب پایین آمدن بهره ورى نهایى سرمایه گذشته و بر تخصیص سرمایه ها بین فعالیتهاى مختلف اثر مى گذارد. به عبارت دیگر عامل ریسک موجب نا کارایى در تخصیص بهینه سرمایه هاى موجود به سرمایه گذارى هاى کشاورزى و کند شدن روند توسعه سرمایه گذارى هاى جدید مى شود.
خطرات و صدماتي كه ممكن است محصولات كشاورزي را در معرض نابودي و خسارت قرار دهند به شرح زير است:
الف) خطرهاي اقتصادي محصولات كشاورزي: محصولات كشاورزي از بعد اقتصادي در دو مرحله با تهديد روبه رو هستند.
قبل از عرضه به بازار: نوسان در قيمت مواد اوليه مورد نياز بخش كشاورزي (نهاده‌هاي توليد) اعم از بذر، كود و ماشين‌آلات كشاورزي و … .
پس از عرضه به بازار: بي‌ثبات بودن قيمت محصولات كشاورزي و نامشخص و ناپايدار بودن سياست دولتها و نوسانات جهاني در قيمت محصولات كشاورزي.
ب) خطرات اجتماعي: خطرات اجتماعي بسياري، كشاورزي و محصولات اين بخش را تهديد مي‌كند، مانند دزدي از مزارع و باغها، ادوات و ماشين‌آلات كشاورزي و جنگ، آشوب و بلوا كه به طور مستقيم و غيرمستقيم به كشاورزي آسيب وارد مي‌كنند.
ج) خطرات طبيعي: خطرات طبيعي تهديدكننده محصولات كشاورزي شامل خطرات جوي، آفات و بيماريهاست. خطرات جوي، در برگيرنده طيف وسيعي از خطرات مانند سيل، توفان، تگرگ، گردباد، خشكسالي، سرمازدگي، گرمازدگي و غيره است. آفات و بيماريهاي گياهي مختلفي نيز توليدات بخش كشاورزي را تهديد مي‌كنند كه در قالب فعاليت‌هاي بيمه نمي‌گنجند.
محصولات كشاورزي در كشورهاي مختلف جهان بر اساس روشهاي متفاوتي بيمه مي‌شوند، با اين وجود روشهاي عمده اي كه بيمه كشاورزي بر اساس آنها طراحي و اجرا مي‌گردد، يكي از سه روش زير است:
الف) هزينه توليد: دريافت حق بيمه و پرداخت خسارت در اين روش، بر مبناي هزينه‌هايي است كه براي توليد محصولات كشاورزي صرف مي‌شود. اين طريق يكي از رايجترين روشهاي بيمه كردن محصولات كشاورزي در سراسر دنياست و در اغلب كشورها با توجه به مزيت ساده بودن عمليات اجرايي آن، مورد استقبال قرار دارد.
ب) نسبتي از بازده محصول: در اين روش، قيمت و همچنين ميزان تقريبي توليدات كشاورزي تخمين زده مي‌شود و بر اساس اين تخمين، مبلغ حق بيمه و همچنين غرامت پرداختي مشخص مي‌شود. اين روش در كشورهايي با تورم اقتصادي پائين قابل اجراست، اما در كشورهايي با تورم بالا و نوسانات گاه فراوان در قيمت محصولات كشاورزي، روش مناسبي نيست.
ج) نسبتي از وام داده شده به كشاورز: يكي ديگر از روشهاي بيمه محصولات كشاورزي، دريافت نسبتي از وام اعطا شده به كشاورز به عنوان حق بيمه و همچنين پرداخت غرامت بر اساس اين وام مي‌باشد. اين روش مستلزم اجباري بودن بيمه محصولات كشاورزي است و در كشورهايي نظير كشور هند اجرا مي‌شود. مزيت اين روش، ساده بودن آن به لحاظ اجرايي و نقص آن نيز اجباري بودن براي كشاورزاني است كه از وام توليدي استفاده مي‌كنند.
1-5-2- پیدایش بیمه کشاورزی در جهان
بيمه محصولات كشاورزي از آغاز قرن بيستم مورد توجه جدي كشورها قرار گرفت. ايالات متحده آمريكا اولين كشوري است كه از سال 1909 طرحهاي مختلف بيمه كشاورزي را مورد بررسي قرار داد و از سال 1939 تاكنون اجراي آنها را در سطح گسترده‌اي ادامه داده است. كانادا نيز از پيشگامان صنعت بيمه محصولات كشاورزي به شمار مي‌رود. كشورهاي شيلي، پرو و اكوادور نيز در آمريكاي جنوبي، از دهه70 ميلادي، بيمه كشاورزي را آغاز نموده‌اند. در جوامع اروپايي، بيمه كشاورزي در چند دهه اخير رشد پيدا كرده و در سوئد به صورت گسترده‌اي اجرا شده است. در قاره آسيا، ژاپن اولين كشوري است كه در سال 1929، قانون بيمه دام و در سال 1939 بيمه محصولات كشاورزي را تصويب كرد و از سال 1974 برنامه آن را به طور كامل و در سطح كل كشور به اجرا در آورد. كشورهاي فيليپين، سريلانكا، هند، تايلند، كره و بنگلادش نيز در اين زمينه اقدام كرده و در مجموع 70 درصد از كشورهاي قاره آسيا، بيمه كشاورزي را در سه دهه اخير اجرا نموده‌اند. در بسياري از كشورها، بيمه‌هاي كشاورزي يكي از فعاليتهاي متنوع شركتهاي بزرگ بيمه تجاري است و به صورت بخشي از عملكرد كلي آنها منعكس مي‌شود. اغلب كشورهاي اروپايي چنين وضعيتي دارند. قدر مسلم اين است كه ضرورت حضور بيمه در بخش كشاورزي در سراسر دنيا احساس شده و به تناسب سياستهاي داخلي كشورها به اشكال مختلف به اجرا در آمده است (رحمانی، 1382).
1-5-3- تاریخچه بیمه کشاورزی در ایران
اگرچه بیمه به شکل سنتی آن وبه مفهوم تعاون و همیاری و یا اهداف سرشکن کردن ضرر و زیان فرد یا افراد معدود بین همه افراد گروه یا جامعه، در ایران باستان سابقه‌ای طولانی داشته و مردم ایران زمین همواره باالهام از تعالیم الهی و دستورات کتب آسمانی که بر تعاون و همیاری تاکید دارند برای کمک به جبران خسارت های ناخواسته که برای هموطنان و حتی مردم سایر کشورها پیش می آید فعال و پیشگام بوده اند. با این وجود بیمه به شکل حرفه‌ای و امروزی برای اولین بار در سال 1269 هجری شمسی در ایران مطرح گردید در این سال مذاکراتی بین دولت وقت ایران و سفارت روس بعمل آمد و متعاقب آن امتیاز انحصاری در زمینه بیمه حمل و نقل به مدت 75 سال به یک فرد تبعه روس بنام ( لازار پولیاکف ) واگذار شد. که شخص نامبرده ظرف مهلت مقرر (سه سال ) که برای آغاز فعالیت داشت نتوانست شرکت بیمه مورد نظر را تاسیس نماید لذا از او سلب امتیاز گردید. پس از آن از سال 1289 هجری شمسی دو شرکت روسی به تاسیس نمایندگی بیمه در ایران پرداختند. آغاز فعالیت جدی در زمینه بیمه را می توان سال 1310 هجری شمسی دانست زیرا که در این سال قانون و نظامنامه ثبت شرکت‌ها در ایران به تصویب رسید(کریمی، 1379). براي حمايت از كشاورزان و دامداراني كه محصولاتشان بر اثر حوادث و سوانح غيرقابل پيش‌بيني، خسارت مي‌ديد و به منظور كمك به ادامه فعاليت توليدي آنان، در سال 1358، قانون تشكيل صندوق ويژه‌اي به نام «صندوق كمك به توليدكنندگان خسارت ديده محصولات كشاورزي و دامي» در بانك كشاورزي به تصويب رسيد. پيرو تصويب اين قانون، قانون تشكيل صندوق امداد روستائيان، مصوب 24/11/1353 و طرح ايجاد صندوق بيمه محصولات كشاورزي در وزارت تعاون و امور روستائيان، مصوب 27/4/1355 ملغي گرديد.
با توجه به نقش بيمه در جبران زيانهاي متوالي، بازسازي توان مالي و ايجاد انگيزه براي افزايش بهره‌وري بهره‌برداران و نيز ناتواني ‹‹ صندوق كمك به خسارت‌ديدگان محصولات كشاورزي و دامي›› در تأمين خسارت واقعي آسيب‌ديدگان بخش كشاورزي، بر اساس تبصره پنج مصوبه شوراي انقلاب در سال 1358، وزارت كشاورزي مكلف گرديد طي پنج سال از تاريخ تصويب قانون تشكيل صندوق، كمك، مطالعات و اقدامات لازم را در مورد اجراي مقررات مربوط به بيمه محصولات كشاورزي انجام دهد.
1-5-4- نظريه بيمه محصولات كشاورزيدر مبحث نظريه بيمه محصولات كشاورزي ارائه تعريفي ازمفهوم ریسکو نبود حتميت ضروري به نظر مي رسد .نایت (1961) اولين كسي بود كه بين مفهوم ریسکو نبود حتميت تفاوت قائل شد. به اعتقاد وي، تفاوت بين ریسکو نبود حتميت در مشخص بودن يا نبودن احتمال وقوع يك حادثه است ؛ بدين مفهوم كه اگر احتمالات وقوع يك حادثه مشخص باشد، مسئله تصميم گيري از نوع ریسکو در غير اين صورت از نوع نبود حتميت خواهد بود. به عبارت ديگر ریسکعبارت است از عدم اطمينان قابل اندازه گيري و نبود حتميت عدم اطميناني است كه قابل اندازه گيري نيست. به اعتقاد بودي و مرتن (1998) ریسکعدم اطميناني است كه رفاه فرد را تحت تأثير قرار مي دهد و اغلب با بد اقبالي و زيان همراه است. كشاورزي از لحاظ مالي فعاليتي توأم با ریسکاست. كشاورزان به طور مداوم با تغيير قيمتها، عملكردها وديگر پيامدهايي كه بازده مالي و رفاه عمومي آنها را تحت تأثير قرار مي دهد، مواجه مي شوند. براي توليدكنندگان بخش كشاورزي فهم ريسك، شناسايي منابع ریسکو مديريت آن هنگام تصميم گيري در مواجهه با شرايط ريسكي بسيار با اهميت است (هاروود و همکاران، 1999). كشاورزان نيز همچون ساير توليدكنندگان در هنگام مواجه شدن با شرايط ريسكي رفتارهاي متفاوتي از خود نشان مي دهند، به طوري كه در اين زمينه كشاورزان به سه گروه ریسکگريز، ریسکخنثي و ریسکپذير تقسيم مي شوند. بيمه محصولات كشاورزي يكي از كاربردي ترين واكنشهاي ريسكي زارعان و راه حلي مناسب براي حداكثرسازي درآمد است. در واقع بيمه محصولات كشاورزي روشي براي پذيرش ریسکو به اشتراك گذاشتن آثار زيان بار ریسکازطرف كشاورزان ریسکگريز و بنگاه هاي بيمه گر مي باشد (بابکوک، 2004). بنابراين بيمه محصولات كشاورزي يك رفتار عقلايي از سوي توليدكنندگان است كه بنا به ضرورت براي جلوگيري از كاهش توليد و انتخاب مناسب تركيب نهاده ها صورت مي گيرد و با انعقاد قرارداد بيمه اي كه بتواند درآمد خالص توليدكننده را در برابر ريسكهاي توليد و بازارحمايت كند، انجام مي شود (ماهول و رایت، 2003). نلسون و لوهمن (1987) بيمه محصولات كشاورزي را ساز و كاري براي مشاركت در ریسکمي دانند كه در عمل موجب انتقال ریسکاز كشاورزان به مؤسسات بيمه كننده دولتي يا خصوصي مي شود. به بيان ديگر توليدكننده با پرداخت حق ریسکيا همان حق بيمه موجب انتقال ریسکبه صندوق بيمه محصولات كشاورزي مي شود. پژوهشگران فوق نظريه بيمه محصولات كشاورزي را بر اساس بهينگي پارتو استوار نموده و فساد اخلاقي و انتخاب معكوس را مهمترين عوامل انحراف از بهينگي پارتو معرفي نمودند كه از ضعف اطلاعات سرچشمه مي گيرد.
در متون اقتصادي، فساد اخلاقي به صورت دگرگوني در مصرف نهاده ها تعريف مي شود كه از انگيزه اي ناسازگار و اطلاعات نامناسب نشأت گرفته و موجب انحراف از بهينه اجتماعي مي شود (هلم استروم، 1979). انتخاب معكوس نيز مسئله اي است كه از اطلاعات نامتناسب موجود بين بيمه گر و بيمه گزار ناشي مي شود. نلسون و لوهمن (1987) معتقدند كه مشكلات فساد اخلاقي در بحث بيمه محصولات كشاورزي به اين دليل اتفاق مي افتد كه بيمه گزار مي تواند عملي را مرتكب شود كه احتمال ضرر و زيان را تحت الشعاع قرار مي دهد و در عين حال توسط بيمه گر مشاهده نمي شود. از نظر آنان، آثار فساد اخلاقي به فرم قرارداد بيمه و توزيع عملكرد بستگي دارد. آنان همچنين معتقدند كه انتخاب معكوس زماني اتفاق مي افتد كه بيمه گر ريسكي بودن ذاتي كشاورزان مختلف را نمي تواند تشخيص دهد و اين مسئله باعث مي شود تا بخش خصوصي از بيمه محصولات كشاورزي به خوبي استقبال نكند.
فصل دوممروری بر پژوهش های انجام شدهدر سال هاي اخير مطالعات زيادي در زمينه شناسايي عوامل مؤثر بر پذيرش و عدم پذيرش بيمه محصولات كشاورزي و تحليل نقش آنها صورت گرفته است. در اين قسمت به چند نمونه از پژوهش هاي داخلي و خارجي در این زمینه اشاره مي شود.
دریجانی و قربانی (1377) در بررسی پذیرش بیمه گندم در استان مازندران با مطالعه بر روی 179 گندمکار این استان ضمن بررسی وضعیت پذیرش بیمه گندم در این منطقه و تأثیر سیاست های مختلف بر آن، تابع تقاضای بیمه و سازه های مؤثر بر آن را برآورد کردند. در این تحقیق که روی دو گروه گندمکار پذیرنده بیمه و ناپذیرنده بیمه انجام گرفت، هیچ گونه اختلاف معنیداری بین متغیرهای سطح تحصیلات و سن و دو گروه پیشگفته دیده نشد. ولی این دو گروه از لحاظ سطح زیرکشت گندم اختلاف معنیداری را با یکدیگر داشتند و از نظر دریافت وام نیز کشاورزانی که وام دریافت کردند در گروه بیمه شده مالک زمین و دارای سابقه خطر بالاتری بودند. بدین ترتیب در بررسی متغیرهای مؤثر در پذیرش بیمه، متغیرهایی همچون اعتبارات، اندازه مزرعه، مالکیت زمین، نوع کشاورزی، طرح محوری گندم و سابقه خطر تاثیر معنیداری بر پذیرش بیمه گندم داشتند و در بین این متغیرها، فاکتورهای اعتبارات، مالکیت زمین و طرح محوری گندم از مهمترین مؤلفه ها و سازه های مؤثر بر پذیرش بیمه گندم محسوب شدند .
نعیمی نظام آبادی (1377) تحقیقی با هدف بررسی عوامل مؤثر بر گسترش و توسعه بیمه گندم در استان گلستان از دیدگاه کارشناسان بیمه و کشاورزان انجام داد که نتایج آن نشان می دهد آگاهی کشاورزان از بیمه محصولات کشاورزی و مزایای آن و نیز عملکرد صندوق بیمه در بهبود کیفیت انجام تعهدات و ارائه خدمات به مشتریان، در توسعه این بیمه در بین کشاورزان مؤثر بوده است. همچنین از دیدگاه وی مبلغ حق بیمه و نحوه محاسبه آن و نیز نوع خدمات بیمه ای صندوق بیمه نقش مهمی در توسعه این بیمه در بین کشاورزان گندمکار مورد مطالعه داشته است.
در مطالعه ای که قربانی و همکاران (1379) در زمینه عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصولات کشاورزی انجام دادند، به این نتیجه دست یافتند که افزایش سطوح بیمه و بررسی عوامل مؤثر بر تقاضای آن برای سیاست گذاران می تواند نقش مهمی در شناخت ضعف و قوت این فرایند داشته باشد.
نيكويي و تركمانی (1379) به منظور بررسي عوامل مؤثر بر تقاضاي بيمه محصولات زراعي در استان فارس به برآورد تابع تقاضاي بيمه به فرم خطي لگاريتمي پرداختند. نتايج مطالعه آنها نشان داد كه عوامل توليد گندم در سال قبل، مالكيت شخصي زمين، ميزان سواد زارعان، سن، ریسکپذيري، سرمايه و تمام وقت بودن كار كشاورزي زارع و همچنين سابقه خطر در تقاضاي بيمه محصول تأثير مثبت داشته اند.
سلامي و عين اللهی احمدآبادي (1380) عوامل مؤثر بر تمايل چغندركاران را به خريد بيمه كشاورزي در استان خراسان مطالعه و نتيجه گيري كردند كه ميزان تسهيلات كشاورزان، تجربه چغندر كاري و كل زمين زراعي كشاورزان عواملي هستند كه بر پذيرش بيمه كشاورزي تأثير مثبت مي گذارند، درحالي كه تنوع توليد و كشت عواملي هستند كه در پذيرش بيمه تأثير منفي دارند.
آبيار و قديريان (1380) عوامل مؤثر بر گرايش به بيمه محصول سويا را در استان گلستان بررسي كردند و نشان دادند كه سابقه خطر و خسارت و سطح بيمه شده ساير محصولات مهمترين عوامل بازدارنده زارعان از پذيرش بيمه سويا در استان گلستان هستند.
يعقوبي و چيذری (1380) عوامل مؤثر بر پذيرش بيمه دام از سوي دامداران روستايي را در استان اصفهان بررسي و خاطر نشان كردند كه متغيرهاي درآمد دامداران، آگاهي از به طرح بيمه دام، تعداد تلفات دام و تعداد دفعات دريافت وام مهمترين عوامل مؤثر بر پذيرش بيمه دام مي باشند.
كرباسي (1380) نگرش كشاورزان و عوامل مؤثر بر پذيرش بيمه محصولات كشاورزي در استان خراسان را بررسي و نتيجه گيري كرد كه درآمد سالانه محصولات كشاورزي مهمترين عامل بازدارنده و سطح زير كشت محصول مهمترين مشوق كشاورز در پذيرش بيمه گندم است.
عبداللهي عزت آبادی (1381) به منظور اندازه گيري مستقيم تمايل به پرداخت حق بيمه از سوي پسته كاران ايران تابع تقاضاي بيمه را به روشهاي لاجيت و حداقل مربعات معمولی برآورد كرد. نتايج مطالعه وي نشان مي دهد كه متغيرهاي اطلاع از طرح بيمه آزمايشي، نسبت بدهي به دارايي، حق بيمه منصفانه و داشتن شغل غيركشاورزي، تأثير منفي و متغير سن باغداران تأثير مثبت در پذيرش بيمه دارند. همچنين علامت متغير ضريب ریسکگريزي زارعان برخلاف انتظار منفي است؛ بدين معني كه با افزايش درجه ریسکگريزي زارعان، تمايل به پذيرش طرح بيمه كاهش مي يابد.
كرباسي و كامبوزيا (1382) نشان دادند كه احتمال پذيرش بيمه محصول از سوي افراد داراي زمين زراعي شخصي، بيشتر از ديگران است و بايد با استفاده از فعاليتهاي ترويجي، تغييرات ساختاري در رفتار كشاورزان به منظور بهبود و توسعه بيمه در بخش كشاورزي پديد آورد.
دربان آستانه و ایروانی (1386) عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه در بین گندم کاران استان تهران با استفاده از مدل لاجیت بررسی کردند. نتایج این مطالعه نشان می دهد که 58 درصد از گندم کاران تمایلی به بیمه محصول خود ندارند. همچنین سن گندم کار، ارتباط با عوامل ترویجی، مالکیت دام، سطح زیر کشت گندم، سطح زیر کشت عمومی و عملکرد در واحد سطح مهمترین عوامل تقاضای بیمه گندم بوده است.
در مطالعه رستمی و همکاران (1386) تلاش شده است با به كارگيري الگوي لاجيت، عوامل مؤثر بر پذيرش بيمه محصولات كشاورزي در شهرستان هرسين واقع در استان كرمانشاه بررسي شود. نتایج این تحقيق نشان داده است كه عوامل فردي، اقتصادي و اجتماعي متعددي در پذيرش بيمه از سوي كشاورزان تأثير داشته اند. در اين تحقيق سطح تحصيلات، مساحت اراضي تحت كشت گندم، تنوع توليد، درجه ریسکگريزي و نوع مالكيت پنج عامل مهم و تأثيرگذار بر پذيرش بيمه از سوي كشاورزان معرفی شده است.
محمدی و همکاران (1387) در مطالعه ای عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصولات زراعی منتخب گندم، جو و پنبه در شهرستان زرین شهر با استفاده از مدل لاجیت شناسایی کردند. نتایج این مطالعه نشان داد که متغیرهای درآمد حاصل از کشت محصول، سن کشاورز، آگاهی از اهداف بیمه و نوع مالکیت زمین در هر سه محصول معنی دار شده اند.
در مطالعه عین اللهی احمد آبادی (1387) تلاش شده است تا عوامل مؤثر بر پذيرش



قیمت: 11200 تومان

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *