پایان نامهi– (101)

بسم الله الرحمن الرحیم

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد ارسنجان
دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ، گروه اقتصاد
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc. )
گرایش: اقتصاد کشاورزی
عنوان پایان نامه :
بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم :
مطالعه موردی منطقه بیضا استان فارس
استاد راهنما :
دکتر ابراهیم سری دیوشلی
نگارش :
اسماعیل خلیلی
تابستان 1393

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد ارسنجان
دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ، گروه اقتصاد
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc. )
گرایش: اقتصاد کشاورزی
عنوان پایان نامه :
بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم :
مطالعه موردی منطقه بیضا استان فارس
نگارش: اسماعیل خلیلی
ارزیابی وتصویب شده توسط کمیته داوران پایان نامه با درجه بسیار خوب
امضاء اعضاء کمیته پایان نامه
دکتر ابراهیم سری دیوشلی ( استاد راهنما )
دکتر مرتضی حسن شاهی ( داور )
دکتر مهرزاد ابراهیمی ( داور )
مدیر گروه تحصیلات تکمیلی معاون پژوهش و فناوری دانشگاه
دکتر مرتضی حسن شاهی دکتر حیدر آقا بابا
تابستان 1393
دانشگاه آزاد اسلامی
سازمان مرکزی
تاریخ :
شماره :

تعهد نامه اصالت رساله یا پایان نامه
اینجانب اسماعیلخلیلی دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته/ دکترای حرفه ای/ دکترای تخصصی مهندسی کشاورزی ـ اقتصاد کشاورزی که در تاریخ 29/06/1393 از پایان نامه/ رساله خود تحت عنوان بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم: مطالعه موردی منطقه بیضا استان فارس باکسب‌ نمره و درجه دفاع نموده‌ام بدینوسیله متعهد می شوم:
1) این پایان نامه/ رساله حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه، کتاب، مقاله و …. ) استفاده نموده ام،
مطابق ضوابط و رویه موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
2) این پایان نامه/ رساله قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی(هم سطح، پائین تر یا بالاتر) در سایر دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفاده وهرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و… از این پایان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
4) چنانچه درهرمقطعی زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی ازآن رامی پذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده ودر صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام ونام خانوادگی: اسماعیل خلیلی
تاریخ امضاء: اثر انگشت:

این تعهد می بایست در حضور نماینده پژوهش امضاء و اثر انگشت شود.

معاونت پژوهش و فناوری
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
با یاری از خداوند سبحان و اعتقاد به این که عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهمیت جایگاه دانشگاه در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری، ما دانشجویان و اعضاء هیئت علمی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی متعهد می گردیم اصول زیر را در انجام فعالیت های پژوهشی مد نظر قرار داده و از آن تخطی نکنیم:
1. اصل برائت: التزام به برائت جویی از هرگونه رفتار غیرحرفه ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که حوزه علم و پژوهش را به شائبه های غیرعلمی می آلایند.
2. اصل رعایت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هرگونه جانب داری غیر علمی و حفاظت از اموال، تجهیزات و منابع در اختیار.
3. اصل ترویج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتایج تحقیقات و انتقال آن به همکاران علمی و دانشجویان به غیر از مواردی که منع قانونیدارد.
4. اصل احترام: تعهد به رعایت حریم ها و حرمت ها در انجام تحقیقات و رعایت جانب نقد و خودداری از هرگونه حرمت شکنی.
5. اصل رعایت حقوق: التزام به رعایت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهیدگان (انسان،حیوان ونبات) و سایر صاحبان حق.
6. اصل رازداری: تعهد به صیانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و کشور و کلیه افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق.
7. اصل حقیقت جویی: تلاش در راستای پی جویی حقیقت و وفاداری به آن و دوری از هرگونه پنهان سازی حقیقت.
8. اصل مالکیت مادی و معنوی: تعهد به رعایت کامل حقوق مادی و معنوی دانشگاه و کلیه همکاران پژوهش.
9. اصل منافع ملی: تعهد به رعایت مصالح ملی و در نظر داشتن پیشبرد و توسعه کشور در کلیه مراحل پژوهش.
تقدیم به :
پدر و مادر عزیزم و به تمام آزاد مردانی که نیک می اندیشند و عقل و منطق را پیشه خود نموده و جز رضای الهی و پیشرفت و سعادت جامعه، هدفی ندارند. دانشمندان، بزرگان، و جوان مردانی که جان و مال خود را در حفظ و اعتلای این مرز و بوم فدا نموده و می نمایند.
سپاسگزاری :
شایسته است از تمامی عزیزانی که در تمام مراحل تهیه و تدوین این رساله بنده را یاری نموده اند، سپاسگزاری نمایم. از استاد بزرگوار،جناب آقای دکتر چابکرو که با دقت و حوصله فراوان، راهنمایی این تحقیق را بر عهده داشتند و با نظرات مفید و ارزشمند خود بر غنای علمی این رساله افزودند و همچنین از استاد راهنما جناب آقای دکتر ابراهیم سری دیوشلی که امر مشاوره این رساله را بر عهده گرفتند و در تمامی مراحل تدوین مطالب از هیچ محبتی نسبت به بنده دریغ ننمودند کمال تشکر و سپاسگزاری دارم. در پایان از زحمات بی دریغ استاد گرامی جناب آقای دکتر مرتضی حسن شاهی نیز قدردانی می نمایم و برای همه عزیزان آرزوی سلامتی و بهروزی دارم.
فهرست مطالبعنوان صفحه
TOC \o “1-3” \h \z \u چکیده PAGEREF _Toc390807828 \h 1فصل اول: کلیات1-1- مقدمه PAGEREF _Toc390807830 \h 21-2- ضرورت مطالعه PAGEREF _Toc390807831 \h 51-3- اهداف مطالعه PAGEREF _Toc390807832 \h 81-4- فرضیات مطالعه PAGEREF _Toc390807833 \h 91-5- کلیات PAGEREF _Toc390807834 \h 101-5-1- بیمه در بخش کشاورزی PAGEREF _Toc390807835 \h 101-5-2- پیدایش بیمه کشاورزی در جهان PAGEREF _Toc390807836 \h 141-5-3- تاریخچه بیمه کشاورزی در ایران PAGEREF _Toc390807837 \h 151-5-4- نظریه بیمه محصولات کشاورزی PAGEREF _Toc390807838 \h 16فصل دوم: مروری بر پژوهش های انجام شدهفصل سوم: تئوری و روش پژوهش3-1- روش و تئوری تحقیق PAGEREF _Toc390807841 \h 283-2- مدل رگرسیونی لاجیت PAGEREF _Toc390807842 \h 293-3- طراحی مدل لاجیت برای مطالعه حاضر PAGEREF _Toc390807843 \h 363-4- برآورد مدل لاجیت PAGEREF _Toc390807844 \h 383-5- روش گردآوری اطلاعات PAGEREF _Toc390807845 \h 393-6- روش نمونه گیری PAGEREF _Toc390807846 \h 403-7- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات PAGEREF _Toc390807847 \h 41فصل چهارم: تجزیه و تحلیل4-1- ویژگی های آماری متغیرهای مورد مطالعه PAGEREF _Toc390807849 \h 424-2- مقایسه ی میانگین خصوصیات اجتماعی– اقتصادی کشاورزان بیمه شده و بیمه نشده PAGEREF _Toc390807852 \h 454-3- تخمین مدل های لاجیت PAGEREF _Toc390807854 \h 494-4- عوامل مؤثر بر تقاضای (پذیرش) بیمه گندم از سوی کشاورزان PAGEREF _Toc390807855 \h 514-5- اثرات نهایی احتمال تقاضای بیمه گندم از سوی کشاورزان منطقه PAGEREF _Toc390807858 \h 564-6- عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم PAGEREF _Toc390807860 \h 584-7- بررسی علل پذیرش و عدم پذیرش بیمه از سوی بیمه شدگان و بیمه نشدگان PAGEREF _Toc390807864 \h 634-8- نتیجه گیری و مقایسه نتایج حاصل از مطالعه با برخی مطالعات دیگر PAGEREF _Toc390807867 \h 66فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات5-1- خلاصه و نتیجه گیری PAGEREF _Toc390807870 \h 685-2- پیشنهادت 71منابع و مآخذ
منابع74
فهرست جداول
عنوان صفحه TOC \o “1-3” \h \z \u
جدول (4-1): برخی ویژگی های اجتماعی و اقتصادی نمونه مورد بررسی44
جدول (4-2): بررسی وضعیت پذیرش بیمه گندم در نمونه مورد بررسی45
جدول (4-3): مقایسه میانگین خصوصیات کشاورزان گندم کار بیمه شده و نشده46
جدول (4-4): نتایج عدم وجود هم خطی بین متغیر های لحاظ شده در مدل تقاضای بیمه گندم52
جدول (4-5): برآورد ضرایب رگرسیون الگوی لاجیت برای شناسایی عوامل مؤثر بر تقاضای بیمه گندم54
جدول (4-6): محاسبه اثرات نهایی احتمال تقاضای بیمه گندم از سوی کشاورزان منطقه57
جدول (4-7): نتایج عدم وجود هم خطی بین متغیر های لحاظ شده در مدل نگرش کشاورزان نسبت به بیمه59
جدول (4-8): برآورد ضرایب رگرسیون الگوی لاجیت برای شناسایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم61
جدول (4-9): محاسبه اثرات نهایی نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم63
جدول (4-10): بررسی علل تمایل به پذیرش بیمه گندم64
جدول (4-11): بررسی علل عدم تمایل به پذیرش بیمه گندم65
جدول (4-12): مقایسه نتایج حاصل از مطالعه با برخی مطالعات دیگر66

فهرست شکل ها و نمودارهاچ
عنوان صفحه
شکل 1: تابع توزیع تجمعی انباشته32شکل 2: نمایش هندسی مدل پروبیت33شکل 3: توزیع تجمعی پروبیت و لاجیت35چکیدهنظر به اهمیت بالای بیمه ی محصولات کشاورزی در افزایش تولید و کاهش ریسک در بخش کشاورزی این مطالعه تلاشی در راستای شناسایی عوامل مؤثر بر احتمال پذیرش بیمه ی محصول گندم و همچنین شناسایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم در منطقه بیضا استان فارس با استفاده از الگوی لاجیت بوده است. همچنین در این مطالعه سعی شد به بررسی و مقایسه خصوصیات فردی و اجتماعی بیمه شدگان و بیمه نشدگان و علل تمایل یا عدم تمایل به پذیرش بیمه محصول گندم از سوی گندم کاران منطقه پرداخته شود. این پژوهش از طریق روش اسنادی و پیمایشی با تکمیل پرسشنامه در بهار 1393 انجام شد. نتایج مطالعه مشخص کرد که در مورد متغیرهای تعداد افراد خانواده، سطح زیر کشت، تعداد ساعات شرکت در کلاس های ترویجی و آموزشی، رضایت از پرداخت صندوق بیمه بابت خسارت، رضایت از عملکرد صندوق بیمه محصولات کشاورزی، آگاهی کشاورزان از اهداف و فواید بیمه بین کشاورزان گندم کار بیمه شده و نشده تفاوت معنی داری در سطح 10 درصد وجود دارد. همچنین نتایج مدل لاجیت نشان داد متغیرهای سابقه کار کشاورزی، تعداد افراد خانوار، سطح زیر کشت، تعداد ساعات شرکت در کلاس های آموزشی و ترویجی ونیز رضایت از عملکرد صندوق از عوامل تأثیرگذار بر پذیرش (تقاضای) بیمه گندم توسط کشاورزان گندمکار منطقه بیضا استان فارس بوده است. بعلاوه متغیرهای سطح زیر کشت، تعداد قطعات زمین زراعی، داشتن شغل دوم، تعداد دفعات خسارت، رضایت از عملکرد بیمه و رضایت از پرداخت بیمه بر نگرش کشاورزان منطقه نسبت به بیمه گندم مؤثر بوده است.
واژه های کلیدی: بیمه محصولات کشاورزی، تقاضای بیمه، مدل لاجیت، گندم.
فصل اول
کلیات1-1- مقدمهکشاورزی نقشی حیاتی و راه بردی در نظام اجتماعی و اقتصادی بر عهده دارد. با وجود اهمیت بخش کشاورزی در اقتصاد کشور، فعالیت در این بخش نسبت به دیگر فعالیت های تولیدی و اقتصادی متفاوت است. از جمله این که فعالیت در بخش کشاورزی به علت اتکای زیاد به طبیعت و وابستگی آن به عوامل و شرایط جوی و محیطی، فعالیتی همراه با ریسک محسوب می شود و تولیدکنندگان این بخش همواره با خسارات بی شماری ناشی از بروز حوادث قهری و بلایای طبیعی رو به رو می باشند و زندگی اقتصادی آن ها در معرض مخاطرات جدی قرار دارد (یعقوبی و چیذری، 1380). به عبارتی دیگر تولیدکنندگان محصولات کشاورزی در اغلب موارد تصمیمات مربوط به تخصیص زمین و تولید محصولات مختلف را در فضایی از نبود اطمینان و بی ثباتی قیمت ها و بازده اتخاذ می کنند. این نوسانها که ناشی از مجموعه ای از عوامل تصادفی و خارج از کنترل تولیدکننده است، موجب عدم تمایل به سرمایه گذاری در درازمدت می شود. در سال های گذشته ابزارهای مختلفی همچون مدیریت ریسکبه کار گرفته شده است تا از شدت این خطرات کاسته شود. بیمه محصولات کشاورزی به عنوان جانشین و گاهی مکمل روش های سنتی مانند کشت توأم، تنوع تولید در مزرعه، قیمت تضمینی و … از جمله ابزارهای مؤثر در مدیریت ریسکدر کشاورزی است. از نظر ماهیت، در واقع بیمه کشاورزی نوعی فناوری است که برای کاهش ریسکگریزی کشاورزان و در نتیجه افزایش کارایی آنها در استفاده بهینه از عوامل تولید و تمایل بیشتر به سرمایه گذاری در فعالیتهای کشاورزی ایجاد شده است (ویلیام و همکاران، 1999). مفهوم بیمه در کشاورزی عبارت است از تضمین جبران بخشی ازخسارت وارد شده برعوامل تولید، محصول و عوامل بالفعل لازم برای عملیات اقتصادی در فاصله زمانی پیش از تولید تا مصرف محصولات در مقابل خطرات تهدیدکننده و غیرقابل پیشگیری، به شرط آنکه پیش بینی احتمال وقوع خطرات امکان پذیر باشد (اسمیت و بوکت، 1996). بدین ترتیب نقش بیمه تعدیل فشار خسارتهای ناشی از خطر است، به گونه ای که خسارتهای بالفعل بر یک فرد یا یک گروه متمرکز نخواهد شد (رستمی و همکاران، 1386).
از آنجا که ایران دهمین کشور بلاخیز جهان شناخته شده است، به طوری که از مجموع 40 نوع بلیه طبیعی ثبت شده در جهان ، 31 نوع آن در ایران اتفاق می افتد (رحمانی، 1382). این امر میزان مخاطرات تأثیرگذار بر فعالیتهای کشاورزی در ایران را روشنتر می سازد. از طرف دیگر با عنایت به اینکه امروزه اقتصاد جهان به سمت کاهش دخالت مستقیم اقتصادی دولت در بخشهای تولیدی و افزایش مشارکت بخش خصوصی در فعالیتهای تولیدی و اقتصادی پیش می رود، سیاستگذاران و برنامه ریزان ایران نیز می کوشند تا زمینه جلب و جذب سرمایه های خصوصی در تولید کشاورزی را فراهم آورند. یکی از راهکارهای مؤثر در نیل به اهداف فوق را می توان در فناوری بیمه و بهره مندی از مزایای آن در بخش کشاورزی جستجو کرد که از آن به عنوان کارآمدترین اهرم حمایتی دولت نام برده می شود. این در حالی است که بیمه محصولات کشاورزی علی رغم اینکه در ایران قدمتی بیش از دو دهه دارد، هنوز نتوانسته است به طور گسترده بر کشاورزی کشور سایه اندازی کند. این امر ناشی از یک سری عوامل و موانع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است که باید مورد توجه و مطالعه قرار گیرند (عین اللهی احمد آبادی، 1387). در واقع شواهد نشان می دهد که فرآیند بیمه محصولات کشاورزی در ایران پویایی لازم را ندارد و این موضوع به طور عمده برخاسته از شناخت محدود کشاورزان از بیمه محصولات کشاورزی و نیز کم درآمدی آنهاست (رستمی و همکاران، 1386).
از طرفی دیگر، میزان موفقیت و کارآیی سیاست بیمه ی محصولات کشاورزی به طور قابل توجهی به گرایش کشاورزان به بیمه ی محصولات خویش بستگی دارد. از آنجا که بیمه محصولات کشاورزی برای جامعه تولیدکنندگان بخش کشاورزی کشور بعنوان پدیده‌ای جدید تلقی می‌شود پذیرش آن مانند سایر ایده‌های نوین در ابتدا از سوی افراد با مقاومت‌ هایی روبرو شد. از این رو برای موفقیت در اشاعه و ترویج بین تولیدکنندگان بایستی دلایل مقاومت و عدم پذیرش افراد و عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه ازسوی پذیرندگان مورد شناسائی و بررسی قرار گیرد.
بدین ترتیب انجام بررسی های تحلیلی به منظور تعیین تأثیر عوامل گوناگون اقتصادی، اجتماعی و فنی مؤثر بر فرآیند تصمیم گیری کشاورزان در گرایش به بیمه ی محصولات موجب می شود مبنا و الگویی برای ارزیابی نتایج عملی و اتخاذ راه کارهای مناسب برای رفع کاستی ها و نیز افزایش کارآیی بیمه در بخش کشاورزی فراهم گردد (کرمی، 1389).
نتایج حاصل از بررسی مطالعات در این زمینه که در بخش دوم مطالعه ارائه گردیده است، بیان گر آن است که عوامل متعددی بر تقاضا و احتمال پذیرش بیمه مؤثر است و نحوه ی تاثیرگذاری این متغیرها در مناطق مختلف و با توجه به نوع محصول مورد بررسی متفاوت است. بدین ترتیب نظر به اهمیت بالای بیمه ی محصولات کشاورزی در افزایش تولید و کاهش ریسک در بخش کشاورزی، مطالعه ی حاضر تلاشی در راستای شناسایی عوامل مؤثر بر احتمال پذیرش بیمه ی محصول گندم و همچنین شناسایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم در منطقه بیضا استان فارس است. همچنین در این مطالعه سعی شد علل تمایل یا عدم تمایل به پذیرش بیمه محصول گندم از سوی گندم کاران منطقه بررسی شود. در نهایت با توجه به نظرات و دیدگاه های کشاورزان موانع پذیرش بیمه محصولات کشاورزی شناسائی و راهکارهای مناسبی جهت رفع موانع موجود و فراگیری بیمه در جوامع روستائی ارائه گشت.
1-2- ضرورت مطالعهبیمه ی کشاورزی یکی از مهمترین ابزار ایجاد امنیت سرمایه گذاری در این بخش و مقابله با عدم حتمیت و مخاطره پذیری شدید فعالیت و سرمایه گذاری و به عبارت دیگر مهمترین ابزار حمایتی برای تبدیل مدیریت بحران به مدیربت ریسک است (فالکو و همکاران، 2005). سیاست بیمه ی کشاورزی یکی از راه های اصولی و آزمون شده برای تامین پایدار سرمایه گذاری در بخش کشاورزی که پیش شرط اساسی تحقق هدف های توسعه کشاورزی است، محسوب می شود. در ضمن، بیمه توانمندی های کشاورزان را برای رویارویی با مخاطره ها افزایش می دهد و موقعیت اعتباری آنها را بهبود می بخشد. بیمه ی محصولات کشاورزی در اصل، ساز و کاری برای مشارکت در پذیرش ریسک است که از راه مشارکت تولیدکنندگان در پذیرش ریسک، در هنگام پدید آمدن خطر، از ضرر و زیان وارد شده بر تولیدکننده جلوگیری می کند و یا به درآمد وی ثبات می بخشد. از سویی دیگر، بیمه ی محصولات کشاورزی، نوعی ساز و کار مالی است که به جبران خسارتهای برخاسته از تغییرات اقلیمی و پدیده های طبیعی خارج از کنترل بشر می پردازد. و هدف آن حداقل کردن بی ثباتی ناشی از خسارات حاصل از عوامل گوناگون و نامشخص در بخش کشاورزی و تقسیم ریسک است. بیمه ی محصولات، کشاورزان را در برابر نابودی یا ضایع شدن محصول با پرداخت حق بیمه ی اندکی محافظت نموده و نیز می تواند منبع اطمینان و اعتماد کشاورزان برای پذیرش و استفاده از نوآوری ها و روش های اصلاح شده کشاورزی و همچنین زمینه ساز سرمایه گذاری بیشتر در کشاورزی باشد (فردوسی، 1373). سیاست بیمه کشاورزی یکی از راه های اصولی و آزمون شده برای تامین پایدار سرمایه گذاری در بخش کشاورزی که پیش شرط اساسی تحقق هدف های توسعه ی کشاورزی است، محسوب می شود (امیر نژاد و همکاران، 1388). همانگونه که می دانیم کشاورزی فعالیتی توام با ریسک است. کشاورزان به طور مداوم با تغییر قیمت ها، عملکردها و دیگر پیامدهایی که بازده مالی و رفاه عمومی آنها را تحت تاثیر قرار می دهد، مواجه می شوند. برای تولیدکنندگان بخش کشاورزی، فهم ریسک، شناسایی منابع ریسک و مدیریت آن هنگام تصمیم گیری در مواجهه با شرایط ریسکی بسیار با اهمیت است (عین اللهی، 1387 و هاروود و همکاران، 1999). لذا بسترسازی برای استفاده از بیمه در جهت مدیریت ریسک در این بخش ضروری به نظر می رسد. سیاست گذاری برای ایجاد بستر مناسب جهت ارایه ابزارهای دقیق و مؤثر برای کنترل و تعدیل منابع ریسکی، می تواند نقش شایانی در افزایش قدرت تولیدی و رفاه کشاورزان باشد. در سال های اخیر بیمه ی محصولات کشاورزی به عنوان ابزاری نوین جهت حداقل کردن بی ثباتی درآمدی ناشی از منابع ریسکی و ایجاد امنیت سرمایه گذاری شناخته شده است (جابری، 1378).
بیمه محصولات کشاورزی نسبت به دیگر استراتژی های مقابله با ریسک فواید بیشتری داشته و در نتیجه نظر و بودجه سیاست گذاران کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه را به خود جلب کرده است. کشاورز زمانی که بداند افت مصیبت بار درآمدی به دلایل خارج از کنترل او از نظر مالی جبران می شود، تمایلش برای تخصیص منابع در راه هایی که حداکثر سود را تامین می کنند، بیشتر می شود. برای مثال گرایش بیشتری به پذیرش تکنولوژیهای پیشرفته اما نامطمئن پیدا می کند بدین ترتیب افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی و افزایش درآمد کشاورزی و کاهش فقر در روستا می تواند نتیجه تاثیر نهایی پذیرش بیمه محصولات کشاورزی باشد.
قانون بیمه محصولات کشاورزی در مورخ 1/3/62 در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید بر اساس این مصوبه به منظور انجام بیمه انواع محصولات کشاورزی در مقابل خسارتهای ناشی از سوانح طبیعی و حوادث قهری، صندوق بیمه محصولات کشاورزی در بانک کشاورزی تاسیس گردید در حقیقت صندوق بیمه بر اساس اهداف و سیاستهای دولت در بخش کشاورزی در قالب برنامه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اهداف خود را با مشارکت و همکاری بانک کشاورزی تحقق می بخشد و نهایتاً با اجرای سیاستهای حمایتی دولت برای افزایش تولید محصولات اساسی کشاورزی و بالا بردن سطح درآمد کشاورزان و دامداران نقش حساس و مؤثری را ایفاء می نماید و از این طریق بعنوان پشتوانه‌ای مطمئن در جهت تثبیت درآمد، اطمینان خاطر کشاورزان و دامداران را نیز فراهم نموده و سبب اتکاء به نفس آنان می شود. صندوق بیمه همواره در پی اجرای قانون بیمه محصولات، تحت پوشش قراردادن محصولات کشاورزی با مشکلات عدیده‌ای روبرو بوده است. از جمله این مشکلات عبارت است از کمبود عملیات آموزشی و ترویجی در میان کشاورزان و عدم توصیه‌های لازم در مورد مصرف بذر مناسب، زمان کشت و غیره که موجب شده تا دگرگونی های شرایط جوی که امری طیعی است خسارت های غیر منتظره به بارآورد که اگر به آنها توجه می شد قابل تخفیف بود. همچنین عدم توجیه مناسب کشاورزان در زمان عقد قرارداد بیمه توسط کارشناسان صندوق بیمه در مورد نحوه پرداخت غرامت و نوع خسارت های تحت پوشش بیمه سبب دلزدگی کشاورزان از نظام بیمه محصولات کشاورزی می گردد. بدین ترتیب شناخت و افزایش زمینه پذیرش بیمه محصولات کشاورزی از سوی تولید کنندگان این بخش و ترویج و اشاعه فرهنگ بیمه و ایجاد احساس التزام به بیمه در بین آنان امری مهم محسوب شده و بایستی در برنامه‌های توسعه‌ای صندوق بیمه و نظام های ترویج کشاورزی و دامداری کشور قرار گیرد (سجادی، 1378 ). چراکه توسعه بیمه می تواند نقش قابل توجهی در جبران خسارت وارده به این بخش ایفا کند و همچنین موجبات تضمین استقلال مالی و صندوق بیمه محصولات کشاورزی و رهایی از وابستگی مالی آن به دولت را فراهم آورد ( دریجانی و قربانی، 1378) و باعث افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی و افزایش درآمد و کاهش فقر در جامعه کشاورزی و روستائی شود ( رحیمی، 1379 ).
در عین حال نیل به این هدف نیازمند شناسائی و بررسی عوامل مؤثر و پذیرش بیمه محصولات کشاورزی و موانع پذیرش آن از سوی کشاورزان و نیز بررسی دیدگاه ها و نظرات کشاورزان نسبت به این طرح می باشد. زیرا از این طریق ضمن بررسی ترکیب و میزان تاثیر عواملی که در پذیرش بیمه از سوی کشاورزان تاثیر داشته و نیز عواملی که مانع پذیرش بیمه از سوی سایر کشاورزان بوده‌اند می توان به راهکارهایی برای رفع موانع و تقویت نقاط مثبت در این زمینه جهت تشویق و ترغیب کشاورزان به پذیرش این طرح دست یافت و زمینه مناسبی را برنامه ریزی صحیح تر جهت مشارکت کشاورزان در این طرح فراهم آورد. از طرف دیگر بررسی میزان تطابق ویژگی ها و شرایط بیمه محصولات کشاورزی و نحوه اجرای آن با شرایط و امکانات کشاورزان و میزان رضایت کشاورزان از این طرح از جمله عواملی می باشد که می تواند در ارزیابی برنامه‌های اجرائی صندوق بیمه به برنامه ریزان و سیاست گذاران آن کمک کند که در این تحقیق با بررسی دیدگاه ها و نظرات کشاورزان پذیرنده بیمه و کشاورزان نپذیرنده بیمه محصولات کشاورزی به این موضوع پرداخته شده است.
1-3- اهداف مطالعه- بررسی و مقایسه خصوصیات فردی بیمه شدگان و بیمه نشدگان
– شناسائی و تعیین ویژگی های فردی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر پذیرش و تقاضای بیمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه
– شناسائی و تعیین ویژگی های فردی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه
– برآورد دو مدل رگرسیونی لاجیت
– تعیین اثرات نهایی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم
– تعیین اثرات نهایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه محصول گندم
– بررسی علل پذیرش بیمه از سوی بیمه شدگان
– بررسی علل عدم پذیرش بیمه از سوی بیمه نشدگان
1-4- فرضیات مطالعهویژگی های فردی کشاورزان بر پذیرش بیمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه مؤثر است.
سطح زیر کشت گندم بر احتمال پذیرش بیمه توسط زارعین گندم کار تاثیر مثبت دارد.
بین سابقه و تجربه کشاورزی و احتمال پذیرش بیمه توسط زارعین گندم رابطه منفی وجود دارد.
رضایت از عملکرد صندوق بیمه بر احتمال پذیرش بیمه توسط زارعین گندم کار و نگرش آن ها نسبت به بیمه محصولات کشاورزی تاثیر مثبت دارد.
بین شرکت در کلاس های ترویجی و احتمال پذیرش بیمه توسط زارعین گندم رابطه مستقیم وجود دارد.
خسارت وارده به کشاورز در سالهای گذشته از عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به آن است.
1-5- کلیات1-5-1- بیمه در بخش کشاورزییکی از ویژگی های بارز فعالیت های تولیدی بخش کشاورزی، وابستگی زیاد آن به طبیعت و شرایط غیر قابل کنترل و گاهی غیر قابل پیش‌بینی محیطی می‌باشد. بنابراین، تولید کشاورزی در شرایط طبیعی یکی از پرمخاطره‌ترین نوع فعالیتهای اقتصادی محسوب می‌شود. طغیان آفات، انواع بیماریهای گیاهی و دامی، تغییرات ناگهانی دما، کمبود و پراکنش نامناسب بارندگی و بروز خشکسالی‌های پیاپی و پیامدهای ناشی از آن و نیز وقوع بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله، ممکن است خسارتهای زیادی به کشاورزان و بخش کشاورزی وارد کند که جبران آن نه تنها از عهده تولیدکنندگان خارج است، بلکه بدون اعمال یک روش نظام‌مند و مطالعه شده دولتی نیز میسر نیست.
میزان مخاطرات اثرگذار بر فعالیتهای کشاورزی زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم کشور ما به عنوان دهمین کشور بلاخیز دنیا شناخته شده است، به طوری که از بین 40 نوع بلیه طبیعی که در جهان ثبت شده، 31 نوع آن در ایران رخ می‌دهد و این در حالی است که بخش مهمی از تولیدکنندگان، به خصوص روستائیان، توان مالی متوسط و محدودی داشته و دارایی خود را در هر دوره بهره‌برداری طی فرآیند تولید به کار می‌گیرند و گاه حتی کمترین خسارت هم ممکن است آنان را از هستی ساقط و یا شرایط زندگی را برای آنها بسیار مشکل ساخته و خسارت‌دیدگان را برای سال آینده از چرخه تولید خارج نماید.
از سویی دیگر، در شرایط کنونی اقتصاد ملی که در آن الگوی کاهش دخالت مستقیم اقتصادی دولت و افزایش مشارکت بخش خصوصی در فعالیتهای تولیدی و اقتصادی، اصل آزمون شده و مورد قبول به شمار می‌آید، دولت کوشش می‌کند تا زمینه جلب و جذب سرمایه‌های خصوصی در بخش کشاورزی را فراهم سازد. البته باید توجه داشت که برای نیل به این هدف، بکارگیری راهکارهای افزایش ضریب اطمینان برای سرمایه‌گذاری و کاهش نرخ مخاطرات، یک اصل ضروری و غیر قابل اغماض است. یکی از راهکارهای مؤثر در این خصوص را می‌توان در صنعت بیمه و بهره‌مندی از مزایای آن در بخش کشاورزی جستجو کرد، که از آن به عنوان کارآمدترین اهرم حمایتی دولت در این بخش نام برده می‌شود (رحمانی، 1382).
بیمه محصولات کشاورزی مجموعه عملیاتی است که به موجب آن صندوق بیمه محصولات کشاورزی از طریق عقد قرارداد در شعب صدور بانک کشاورزی با کشاورزان و دریافت وجهی بنام حق بیمه متعهد می شود در هنگام بروز حوادث مشخصه در قرارداد، خسارت وارده به محصولات کشاورزی تحت پوشش را بر اساس تعرفه مربوط پرداخت نماید. بیمه با ایجاد زمینه لازم برای کاهش مخاطرات فعالیتهای تولیدی، بهره‌برداران و تولیدکنندگان خرد را که سرمایه بسیار اندکی داشته و حاضر به پذیرش خطر در تولید نمی‌باشند، به تولید، کاربرد و استقبال از طرح‌ها و روش‌های نوین تولیدی تشویق می‌نماید.
بیمه محصولات کشاورزى براى از بین بردن خطرات نقشى ندارد. بلکه به منظور سر شکن کردن خطر در طول زمانهاى مختلف بکارگرفته مى شود. سر شکن کردن خطر در طول زمان به این شکل صورت مى گیرد که کشاورز با پرداخت حق بیمه، زیان ناشى از وقوع خطر را در طول زمان تقسیم مى کند. به این دلیل حق بیمه را قیمت تامین و ایجاد امنیت براى کشاورزى نیز نامیده اند. اولین اثر مثبتى که در توسعه کشاورزى، نقش آن بر روى کشاورزان ریسک گریز است. یک کشاورز ریسک گریز در صورتى که تحت پوشش هاى بیمه اى مورد حفاظت قرار بگیرد مانند آن است که در فعالیتى بدون ریسک به فعالیت مى پردازد. شرکت در فعالیتهاى همراه با ریسک تنها با افزایش ریسک پذیرى کشاورزان و تشویق آنان به پوشش هاى بیمه اى امکانپذیر مى باشد.
نقش دیگر بیمه محصولات کشاورزى، افزایش سرمایه گذارى در بخش کشاورزى است، باید توجه داشت که هزینه هاى اقتصادى ریسک محدود به خسارت غیر منتظره ناشى از آن نیست. وجود ریسک باعث بوجود آمدن فضاى عدم اطمینان می شود و این امر با تاثیر گذارى بر قیمت هاى سایه اى، هزینه هاى نامرئى اضافى را بر کل اقتصاد، بطور اعم و بر بخش کشاورزى به طور اخص تحمیل مى کند. ریسک و به تبع آن عدم اطمینان با بالا بردن نا اطمینانى و در نتیجه کاهش نرخ بهره ورى انتظارى موجب پایین آمدن بهره ورى نهایى سرمایه گذشته و بر تخصیص سرمایه ها بین فعالیتهاى مختلف اثر مى گذارد. به عبارت دیگر عامل ریسک موجب نا کارایى در تخصیص بهینه سرمایه هاى موجود به سرمایه گذارى هاى کشاورزى و کند شدن روند توسعه سرمایه گذارى هاى جدید مى شود.
خطرات و صدماتی که ممکن است محصولات کشاورزی را در معرض نابودی و خسارت قرار دهند به شرح زیر است:
الف) خطرهای اقتصادی محصولات کشاورزی: محصولات کشاورزی از بعد اقتصادی در دو مرحله با تهدید روبه رو هستند.
قبل از عرضه به بازار: نوسان در قیمت مواد اولیه مورد نیاز بخش کشاورزی (نهاده‌های تولید) اعم از بذر، کود و ماشین‌آلات کشاورزی و … .
پس از عرضه به بازار: بی‌ثبات بودن قیمت محصولات کشاورزی و نامشخص و ناپایدار بودن سیاست دولتها و نوسانات جهانی در قیمت محصولات کشاورزی.
ب) خطرات اجتماعی: خطرات اجتماعی بسیاری، کشاورزی و محصولات این بخش را تهدید می‌کند، مانند دزدی از مزارع و باغها، ادوات و ماشین‌آلات کشاورزی و جنگ، آشوب و بلوا که به طور مستقیم و غیرمستقیم به کشاورزی آسیب وارد می‌کنند.
ج) خطرات طبیعی: خطرات طبیعی تهدیدکننده محصولات کشاورزی شامل خطرات جوی، آفات و بیماریهاست. خطرات جوی، در برگیرنده طیف وسیعی از خطرات مانند سیل، توفان، تگرگ، گردباد، خشکسالی، سرمازدگی، گرمازدگی و غیره است. آفات و بیماریهای گیاهی مختلفی نیز تولیدات بخش کشاورزی را تهدید می‌کنند که در قالب فعالیت‌های بیمه نمی‌گنجند.
محصولات کشاورزی در کشورهای مختلف جهان بر اساس روشهای متفاوتی بیمه می‌شوند، با این وجود روشهای عمده ای که بیمه کشاورزی بر اساس آنها طراحی و اجرا می‌گردد، یکی از سه روش زیر است:
الف) هزینه تولید: دریافت حق بیمه و پرداخت خسارت در این روش، بر مبنای هزینه‌هایی است که برای تولید محصولات کشاورزی صرف می‌شود. این طریق یکی از رایجترین روشهای بیمه کردن محصولات کشاورزی در سراسر دنیاست و در اغلب کشورها با توجه به مزیت ساده بودن عملیات اجرایی آن، مورد استقبال قرار دارد.
ب) نسبتی از بازده محصول: در این روش، قیمت و همچنین میزان تقریبی تولیدات کشاورزی تخمین زده می‌شود و بر اساس این تخمین، مبلغ حق بیمه و همچنین غرامت پرداختی مشخص می‌شود. این روش در کشورهایی با تورم اقتصادی پائین قابل اجراست، اما در کشورهایی با تورم بالا و نوسانات گاه فراوان در قیمت محصولات کشاورزی، روش مناسبی نیست.
ج) نسبتی از وام داده شده به کشاورز: یکی دیگر از روشهای بیمه محصولات کشاورزی، دریافت نسبتی از وام اعطا شده به کشاورز به عنوان حق بیمه و همچنین پرداخت غرامت بر اساس این وام می‌باشد. این روش مستلزم اجباری بودن بیمه محصولات کشاورزی است و در کشورهایی نظیر کشور هند اجرا می‌شود. مزیت این روش، ساده بودن آن به لحاظ اجرایی و نقص آن نیز اجباری بودن برای کشاورزانی است که از وام تولیدی استفاده می‌کنند.
1-5-2- پیدایش بیمه کشاورزی در جهان
بیمه محصولات کشاورزی از آغاز قرن بیستم مورد توجه جدی کشورها قرار گرفت. ایالات متحده آمریکا اولین کشوری است که از سال 1909 طرحهای مختلف بیمه کشاورزی را مورد بررسی قرار داد و از سال 1939 تاکنون اجرای آنها را در سطح گسترده‌ای ادامه داده است. کانادا نیز از پیشگامان صنعت بیمه محصولات کشاورزی به شمار می‌رود. کشورهای شیلی، پرو و اکوادور نیز در آمریکای جنوبی، از دهه70 میلادی، بیمه کشاورزی را آغاز نموده‌اند. در جوامع اروپایی، بیمه کشاورزی در چند دهه اخیر رشد پیدا کرده و در سوئد به صورت گسترده‌ای اجرا شده است. در قاره آسیا، ژاپن اولین کشوری است که در سال 1929، قانون بیمه دام و در سال 1939 بیمه محصولات کشاورزی را تصویب کرد و از سال 1974 برنامه آن را به طور کامل و در سطح کل کشور به اجرا در آورد. کشورهای فیلیپین، سریلانکا، هند، تایلند، کره و بنگلادش نیز در این زمینه اقدام کرده و در مجموع 70 درصد از کشورهای قاره آسیا، بیمه کشاورزی را در سه دهه اخیر اجرا نموده‌اند. در بسیاری از کشورها، بیمه‌های کشاورزی یکی از فعالیتهای متنوع شرکتهای بزرگ بیمه تجاری است و به صورت بخشی از عملکرد کلی آنها منعکس می‌شود. اغلب کشورهای اروپایی چنین وضعیتی دارند. قدر مسلم این است که ضرورت حضور بیمه در بخش کشاورزی در سراسر دنیا احساس شده و به تناسب سیاستهای داخلی کشورها به اشکال مختلف به اجرا در آمده است (رحمانی، 1382).
1-5-3- تاریخچه بیمه کشاورزی در ایران
اگرچه بیمه به شکل سنتی آن وبه مفهوم تعاون و همیاری و یا اهداف سرشکن کردن ضرر و زیان فرد یا افراد معدود بین همه افراد گروه یا جامعه، در ایران باستان سابقه‌ای طولانی داشته و مردم ایران زمین همواره باالهام از تعالیم الهی و دستورات کتب آسمانی که بر تعاون و همیاری تاکید دارند برای کمک به جبران خسارت های ناخواسته که برای هموطنان و حتی مردم سایر کشورها پیش می آید فعال و پیشگام بوده اند. با این وجود بیمه به شکل حرفه‌ای و امروزی برای اولین بار در سال 1269 هجری شمسی در ایران مطرح گردید در این سال مذاکراتی بین دولت وقت ایران و سفارت روس بعمل آمد و متعاقب آن امتیاز انحصاری در زمینه بیمه حمل و نقل به مدت 75 سال به یک فرد تبعه روس بنام ( لازار پولیاکف ) واگذار شد. که شخص نامبرده ظرف مهلت مقرر (سه سال ) که برای آغاز فعالیت داشت نتوانست شرکت بیمه مورد نظر را تاسیس نماید لذا از او سلب امتیاز گردید. پس از آن از سال 1289 هجری شمسی دو شرکت روسی به تاسیس نمایندگی بیمه در ایران پرداختند. آغاز فعالیت جدی در زمینه بیمه را می توان سال 1310 هجری شمسی دانست زیرا که در این سال قانون و نظامنامه ثبت شرکت‌ها در ایران به تصویب رسید(کریمی، 1379). برای حمایت از کشاورزان و دامدارانی که محصولاتشان بر اثر حوادث و سوانح غیرقابل پیش‌بینی، خسارت می‌دید و به منظور کمک به ادامه فعالیت تولیدی آنان، در سال 1358، قانون تشکیل صندوق ویژه‌ای به نام «صندوق کمک به تولیدکنندگان خسارت دیده محصولات کشاورزی و دامی» در بانک کشاورزی به تصویب رسید. پیرو تصویب این قانون، قانون تشکیل صندوق امداد روستائیان، مصوب 24/11/1353 و طرح ایجاد صندوق بیمه محصولات کشاورزی در وزارت تعاون و امور روستائیان، مصوب 27/4/1355 ملغی گردید.
با توجه به نقش بیمه در جبران زیانهای متوالی، بازسازی توان مالی و ایجاد انگیزه برای افزایش بهره‌وری بهره‌برداران و نیز ناتوانی ‹‹ صندوق کمک به خسارت‌دیدگان محصولات کشاورزی و دامی›› در تأمین خسارت واقعی آسیب‌دیدگان بخش کشاورزی، بر اساس تبصره پنج مصوبه شورای انقلاب در سال 1358، وزارت کشاورزی مکلف گردید طی پنج سال از تاریخ تصویب قانون تشکیل صندوق، کمک، مطالعات و اقدامات لازم را در مورد اجرای مقررات مربوط به بیمه محصولات کشاورزی انجام دهد.
1-5-4- نظریه بیمه محصولات کشاورزیدر مبحث نظریه بیمه محصولات کشاورزی ارائه تعریفی ازمفهوم ریسکو نبود حتمیت ضروری به نظر می رسد .نایت (1961) اولین کسی بود که بین مفهوم ریسکو نبود حتمیت تفاوت قائل شد. به اعتقاد وی، تفاوت بین ریسکو نبود حتمیت در مشخص بودن یا نبودن احتمال وقوع یک حادثه است ؛ بدین مفهوم که اگر احتمالات وقوع یک حادثه مشخص باشد، مسئله تصمیم گیری از نوع ریسکو در غیر این صورت از نوع نبود حتمیت خواهد بود. به عبارت دیگر ریسکعبارت است از عدم اطمینان قابل اندازه گیری و نبود حتمیت عدم اطمینانی است که قابل اندازه گیری نیست. به اعتقاد بودی و مرتن (1998) ریسکعدم اطمینانی است که رفاه فرد را تحت تأثیر قرار می دهد و اغلب با بد اقبالی و زیان همراه است. کشاورزی از لحاظ مالی فعالیتی توأم با ریسکاست. کشاورزان به طور مداوم با تغییر قیمتها، عملکردها ودیگر پیامدهایی که بازده مالی و رفاه عمومی آنها را تحت تأثیر قرار می دهد، مواجه می شوند. برای تولیدکنندگان بخش کشاورزی فهم ریسک، شناسایی منابع ریسکو مدیریت آن هنگام تصمیم گیری در مواجهه با شرایط ریسکی بسیار با اهمیت است (هاروود و همکاران، 1999). کشاورزان نیز همچون سایر تولیدکنندگان در هنگام مواجه شدن با شرایط ریسکی رفتارهای متفاوتی از خود نشان می دهند، به طوری که در این زمینه کشاورزان به سه گروه ریسکگریز، ریسکخنثی و ریسکپذیر تقسیم می شوند. بیمه محصولات کشاورزی یکی از کاربردی ترین واکنشهای ریسکی زارعان و راه حلی مناسب برای حداکثرسازی درآمد است. در واقع بیمه محصولات کشاورزی روشی برای پذیرش ریسکو به اشتراک گذاشتن آثار زیان بار ریسکازطرف کشاورزان ریسکگریز و بنگاه های بیمه گر می باشد (بابکوک، 2004). بنابراین بیمه محصولات کشاورزی یک رفتار عقلایی از سوی تولیدکنندگان است که بنا به ضرورت برای جلوگیری از کاهش تولید و انتخاب مناسب ترکیب نهاده ها صورت می گیرد و با انعقاد قرارداد بیمه ای که بتواند درآمد خالص تولیدکننده را در برابر ریسکهای تولید و بازارحمایت کند، انجام می شود (ماهول و رایت، 2003). نلسون و لوهمن (1987) بیمه محصولات کشاورزی را ساز و کاری برای مشارکت در ریسکمی دانند که در عمل موجب انتقال ریسکاز کشاورزان به مؤسسات بیمه کننده دولتی یا خصوصی می شود. به بیان دیگر تولیدکننده با پرداخت حق ریسکیا همان حق بیمه موجب انتقال ریسکبه صندوق بیمه محصولات کشاورزی می شود. پژوهشگران فوق نظریه بیمه محصولات کشاورزی را بر اساس بهینگی پارتو استوار نموده و فساد اخلاقی و انتخاب معکوس را مهمترین عوامل انحراف از بهینگی پارتو معرفی نمودند که از ضعف اطلاعات سرچشمه می گیرد.
در متون اقتصادی، فساد اخلاقی به صورت دگرگونی در مصرف نهاده ها تعریف می شود که از انگیزه ای ناسازگار و اطلاعات نامناسب نشأت گرفته و موجب انحراف از بهینه اجتماعی می شود (هلم استروم، 1979). انتخاب معکوس نیز مسئله ای است که از اطلاعات نامتناسب موجود بین بیمه گر و بیمه گزار ناشی می شود. نلسون و لوهمن (1987) معتقدند که مشکلات فساد اخلاقی در بحث بیمه محصولات کشاورزی به این دلیل اتفاق می افتد که بیمه گزار می تواند عملی را مرتکب شود که احتمال ضرر و زیان را تحت الشعاع قرار می دهد و در عین حال توسط بیمه گر مشاهده نمی شود. از نظر آنان، آثار فساد اخلاقی به فرم قرارداد بیمه و توزیع عملکرد بستگی دارد. آنان همچنین معتقدند که انتخاب معکوس زمانی اتفاق می افتد که بیمه گر ریسکی بودن ذاتی کشاورزان مختلف را نمی تواند تشخیص دهد و این مسئله باعث می شود تا بخش خصوصی از بیمه محصولات کشاورزی به خوبی استقبال نکند.
فصل دوممروری بر پژوهش های انجام شدهدر سال های اخیر مطالعات زیادی در زمینه شناسایی عوامل مؤثر بر پذیرش و عدم پذیرش بیمه محصولات کشاورزی و تحلیل نقش آنها صورت گرفته است. در این قسمت به چند نمونه از پژوهش های داخلی و خارجی در این زمینه اشاره می شود.
دریجانی و قربانی (1377) در بررسی پذیرش بیمه گندم در استان مازندران با مطالعه بر روی 179 گندمکار این استان ضمن بررسی وضعیت پذیرش بیمه گندم در این منطقه و تأثیر سیاست های مختلف بر آن، تابع تقاضای بیمه و سازه های مؤثر بر آن را برآورد کردند. در این تحقیق که روی دو گروه گندمکار پذیرنده بیمه و ناپذیرنده بیمه انجام گرفت، هیچ گونه اختلاف معنیداری بین متغیرهای سطح تحصیلات و سن و دو گروه پیشگفته دیده نشد. ولی این دو گروه از لحاظ سطح زیرکشت گندم اختلاف معنیداری را با یکدیگر داشتند و از نظر دریافت وام نیز کشاورزانی که وام دریافت کردند در گروه بیمه شده مالک زمین و دارای سابقه خطر بالاتری بودند. بدین ترتیب در بررسی متغیرهای مؤثر در پذیرش بیمه، متغیرهایی همچون اعتبارات، اندازه مزرعه، مالکیت زمین، نوع کشاورزی، طرح محوری گندم و سابقه خطر تاثیر معنیداری بر پذیرش بیمه گندم داشتند و در بین این متغیرها، فاکتورهای اعتبارات، مالکیت زمین و طرح محوری گندم از مهمترین مؤلفه ها و سازه های مؤثر بر پذیرش بیمه گندم محسوب شدند .
نعیمی نظام آبادی (1377) تحقیقی با هدف بررسی عوامل مؤثر بر گسترش و توسعه بیمه گندم در استان گلستان از دیدگاه کارشناسان بیمه و کشاورزان انجام داد که نتایج آن نشان می دهد آگاهی کشاورزان از بیمه محصولات کشاورزی و مزایای آن و نیز عملکرد صندوق بیمه در بهبود کیفیت انجام تعهدات و ارائه خدمات به مشتریان، در توسعه این بیمه در بین کشاورزان مؤثر بوده است. همچنین از دیدگاه وی مبلغ حق بیمه و نحوه محاسبه آن و نیز نوع خدمات بیمه ای صندوق بیمه نقش مهمی در توسعه این بیمه در بین کشاورزان گندمکار مورد مطالعه داشته است.
در مطالعه ای که قربانی و همکاران (1379) در زمینه عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصولات کشاورزی انجام دادند، به این نتیجه دست یافتند که افزایش سطوح بیمه و بررسی عوامل مؤثر بر تقاضای آن برای سیاست گذاران می تواند نقش مهمی در شناخت ضعف و قوت این فرایند داشته باشد.
نیکویی و ترکمانی (1379) به منظور بررسی عوامل مؤثر بر تقاضای بیمه محصولات زراعی در استان فارس به برآورد تابع تقاضای بیمه به فرم خطی لگاریتمی پرداختند. نتایج مطالعه آنها نشان داد که عوامل تولید گندم در سال قبل، مالکیت شخصی زمین، میزان سواد زارعان، سن، ریسکپذیری، سرمایه و تمام وقت بودن کار کشاورزی زارع و همچنین سابقه خطر در تقاضای بیمه محصول تأثیر مثبت داشته اند.
سلامی و عین اللهی احمدآبادی (1380) عوامل مؤثر بر تمایل چغندرکاران را به خرید بیمه کشاورزی در استان خراسان مطالعه و نتیجه گیری کردند که میزان تسهیلات کشاورزان، تجربه چغندر کاری و کل زمین زراعی کشاورزان عواملی هستند که بر پذیرش بیمه کشاورزی تأثیر مثبت می گذارند، درحالی که تنوع تولید و کشت عواملی هستند که در پذیرش بیمه تأثیر منفی دارند.
آبیار و قدیریان (1380) عوامل مؤثر بر گرایش به بیمه محصول سویا را در استان گلستان بررسی کردند و نشان دادند که سابقه خطر و خسارت و سطح بیمه شده سایر محصولات مهمترین عوامل بازدارنده زارعان از پذیرش بیمه سویا در استان گلستان هستند.
یعقوبی و چیذری (1380) عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه دام از سوی دامداران روستایی را در استان اصفهان بررسی و خاطر نشان کردند که متغیرهای درآمد دامداران، آگاهی از به طرح بیمه دام، تعداد تلفات دام و تعداد دفعات دریافت وام مهمترین عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه دام می باشند.
کرباسی (1380) نگرش کشاورزان و عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصولات کشاورزی در استان خراسان را بررسی و نتیجه گیری کرد که درآمد سالانه محصولات کشاورزی مهمترین عامل بازدارنده و سطح زیر کشت محصول مهمترین مشوق کشاورز در پذیرش بیمه گندم است.
عبداللهی عزت آبادی (1381) به منظور اندازه گیری مستقیم تمایل به پرداخت حق بیمه از سوی پسته کاران ایران تابع تقاضای بیمه را به روشهای لاجیت و حداقل مربعات معمولی برآورد کرد. نتایج مطالعه وی نشان می دهد که متغیرهای اطلاع از طرح بیمه آزمایشی، نسبت بدهی به دارایی، حق بیمه منصفانه و داشتن شغل غیرکشاورزی، تأثیر منفی و متغیر سن باغداران تأثیر مثبت در پذیرش بیمه دارند. همچنین علامت متغیر ضریب ریسکگریزی زارعان برخلاف انتظار منفی است؛ بدین معنی که با افزایش درجه ریسکگریزی زارعان، تمایل به پذیرش طرح بیمه کاهش می یابد.
کرباسی و کامبوزیا (1382) نشان دادند که احتمال پذیرش بیمه محصول از سوی افراد دارای زمین زراعی شخصی، بیشتر از دیگران است و باید با استفاده از فعالیتهای ترویجی، تغییرات ساختاری در رفتار کشاورزان به منظور بهبود و توسعه بیمه در بخش کشاورزی پدید آورد.
دربان آستانه و ایروانی (1386) عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه در بین گندم کاران استان تهران با استفاده از مدل لاجیت بررسی کردند. نتایج این مطالعه نشان می دهد که 58 درصد از گندم کاران تمایلی به بیمه محصول خود ندارند. همچنین سن گندم کار، ارتباط با عوامل ترویجی، مالکیت دام، سطح زیر کشت گندم، سطح زیر کشت عمومی و عملکرد در واحد سطح مهمترین عوامل تقاضای بیمه گندم بوده است.
در مطالعه رستمی و همکاران (1386) تلاش شده است با به کارگیری الگوی لاجیت، عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصولات کشاورزی در شهرستان هرسین واقع در استان کرمانشاه بررسی شود. نتایج این تحقیق نشان داده است که عوامل فردی، اقتصادی و اجتماعی متعددی در پذیرش بیمه از سوی کشاورزان تأثیر داشته اند. در این تحقیق سطح تحصیلات، مساحت اراضی تحت کشت گندم، تنوع تولید، درجه ریسکگریزی و نوع مالکیت پنج عامل مهم و تأثیرگذار بر پذیرش بیمه از سوی کشاورزان معرفی شده است.
محمدی و همکاران (1387) در مطالعه ای عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصولات زراعی منتخب گندم، جو و پنبه در شهرستان زرین شهر با استفاده از مدل لاجیت شناسایی کردند. نتایج این مطالعه نشان داد که متغیرهای درآمد حاصل از کشت محصول، سن کشاورز، آگاهی از اهداف بیمه و نوع مالکیت زمین در هر سه محصول معنی دار شده اند.
در مطالعه عین اللهی احمد آبادی (1387) تلاش شده است تا عوامل مؤثر بر پذیرش


پایان نامهi-- (101) پایان نامه ها
قیمت: 11200 تومان

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *