مقایسه سیستم کشت ارگانیک،تلفیقی و متداول برعملکرد، کیفیت و عمر انبارمانی میوه انار رقم رباب شیراز

دانشکده علوم کشاورزی
گروه علوم باغبانی
گرایش میوهکاری
مقایسه سیستم کشت ارگانیک،تلفیقی و متداول برعملکرد، کیفیت و عمر انبارمانی میوه انار رقم رباب شیراز
از:
میثم احمدی
استاد راهنما:
دکتر محمود قاسم نژاد
استاد مشاور:
دکتر مسعود کاووسی
شهریور 1393
خدای را بسی شاکرم که از روی کرم، پدر و مادری فداکار نصیبم ساخته تا در سایه درخت پر بار وجودشان بیاسایم و از ریشه آنها شاخ و برگ گیرم و از سایه وجودشان در راه کسب علم و دانش تلاش نمایم.
والدینی که بودنشان تاج افتخاری است بر سرم و نامشان دلیلی است بر بودنم، چرا که این دو وجود پس از پروردگار مایه هستی ام بودهاند ، دستم را گرفتند و راه رفتن را در این وادی زندگی پر فراز و نشیب آموختند.
آموزگارانی که برایم زندگی، بودن و انسان بودن را معنا کردند.
حال این برگ سبزی است تحفه درویش تقدیم آنان…
تقدیم به همه ی داشته های زندگیم:
پدر، مادر، برادر و خواهر عزیزم
تقدیم به مادر مهربانم

سپاس و ستایش خداوندی را سزاست که کسوت هستی را بر اندام موزون آفرینش بپوشانید و تجلیات قدرت لایتزالی را در مظاهر و آثار طبیعت نمایان گردانید. بارالها!من با یاد تو، به تو تقرب میجویم و تو را به پیشگاه تو شفیع میآورم و از توخواستارم ، به کرمت ، مرا به خودت نزدیک گردانی و یاد خود را به من الهام کنی و بر من رحمت آوری و به آنچه بهره و نصیب من ساختهای ، خشنودم قرار دهی و در همه حال به فروتنیام واداری.
بدون شک جایگاه و منزلت معلم، اجل از آن است که در مقام قدردانی از زحمات بی شائبه ی او، با زبان قاصر و دست ناتوان ، چیزی بنگاریم.اما از آنجایی که تجلیل از معلم، سپاس از انسانی است که هدف و غایت آفرینش را تامین میکند و سلامت امانتهایی را که به دستش سپردهاند، تضمین؛ بر حسب وظیفه و از باب «من لم یشکر المنعم من المخلوقین لم یشکر الله عز و جل»؛ از پدر و مادر عزیزم… این دو معلم بزرگوارم… که همواره بر کوتاهی و درشتی من، قلم عفو کشیده و کریمانه از کنار غفلتهایم گذشتهاند و در تمام عرصههای زندگی یار و یاوری بی چشم و داشت برای من بودهاند.
از استاد با کمالات و شایسته ، جناب آقای دکتر محمود قاسمنژاد که در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتنی، از هیچ کمکی در این عرصه نه تنها به عنوان استاد درس بلکه به عنوان استاد اخلاق نیز بر من در یغ ننمودند و زحمت راهنمایی این رساله را بر عهده گرفتند.
از استاد صبور ، جناب آقای دکتر مسعود کاووسی که زحمت مشاوره این رساله را در حالی متقبل شدند که بدون مساعدت ایشان، این پروژه به نتیجه مطلوب نمیرسید.
ازخانم مهندس سعیده آزاد خانم مهربانم به خاطر همراهیهای همیشگی و کمکهای بی چشم و داشت و باصبر و حوصله ودلسوزانه خود در تمام زمینهها نهایت تشکر را دارم.
از تمام کسانی که در این راه من را همراهی کردن کمال تشکر را دارم.

عنوان صفحه
چکیده فارسیح TOC \o “1-3” \h \z \u
چکیده انگلیسیخمقدمه PAGEREF _Toc398625930 \h 2 HYPERLINK \l “_Toc398625931” فصل اول: کلیات و مرور منابع
1- کلیات و مرور منایع PAGEREF _Toc398625931 \h 5
1-1- تاریخچه انار PAGEREF _Toc398625932 \h 51-2- مشخصات گیاهشناسی انار PAGEREF _Toc398625933 \h 51-3- پیدایش و پراکنش انار PAGEREF _Toc398625934 \h 61-4-موقعیت اقتصادی انار در ایران و جهان PAGEREF _Toc398625935 \h 61-5- ارزش غذایی و درمانی انار PAGEREF _Toc398625938 \h 81-6- اهمیت مدیریت تغذیه در باغات انار PAGEREF _Toc398625940 \h 101-7- روشهای مختلف مدیریت تغذیه گیاهان PAGEREF _Toc398625941 \h 111-7-1- کشاورزی متداول (مرسوم) PAGEREF _Toc398625942 \h 111-7- 2- کشاورزی تلفیقی PAGEREF _Toc398625943 \h 121-7-3- کشاورزی ارگانیک PAGEREF _Toc398625944 \h 131-8- تاریخچه تولید میوههای ارگانیک PAGEREF _Toc398625945 \h 131-9- لازمۀ جایگزینی کشاورزی متداول با کشاورزی ارگانیک PAGEREF _Toc398625946 \h 141-10- خاک در کشاورزی ارگانیک PAGEREF _Toc398625949 \h 161-11- کود دامی و اهمیت آن درحاصلخیزی خاک PAGEREF _Toc398625950 \h 171-12- کشاورزی ارگانیک در ایران PAGEREF _Toc398625952 \h 181-13- جنبه اقتصادی کشاورزی ارگانیک PAGEREF _Toc398625953 \h 191-14- نحوه تغذیه ی باغهای انار PAGEREF _Toc398625954 \h 201-15- اثر مدیریت تغذیه بر کمیت و کیفیت محصولات PAGEREF _Toc398625955 \h 211-16- اثر مدیریت تغذیه بر کیفیت پس از برداشت میوهها PAGEREF _Toc398625956 \h 23فصل دوم: مواد و روشها
2-1- مکان آزمایش و مواد گیاهی PAGEREF _Toc398625957 \h 262-2- اعمال تیمار PAGEREF _Toc398625959 \h 272-7- ارزیابی صفات PAGEREF _Toc398625960 \h 282-8-1- وزن میوه، وزن پوست و آریل (دانه) PAGEREF _Toc398625961 \h 28نسبت وزن پوست به میوه و وزن پوست به آریل PAGEREF _Toc398625962 \h 282-8-2- طول دانه PAGEREF _Toc398625963 \h 282-8-3- سفتی یا سختی دانه PAGEREF _Toc398625964 \h 292-8-4- درصد آب پوست PAGEREF _Toc398625965 \h 292-8-5-کاهش وزن PAGEREF _Toc398625966 \h 292-8-6- مواد جامد محلول(TSS) PAGEREF _Toc398625967 \h 302-8-7- اسیدیته قابل تیتراسیون (TA) PAGEREF _Toc398625968 \h 302-8-7- آنتوسیانین کل PAGEREF _Toc398625969 \h 302-9- فنل کل PAGEREF _Toc398625972 \h 322-10- فلاونوئید کل PAGEREF _Toc398625974 \h 332-11- ظرفیت آنتیاکسیدانی PAGEREF _Toc398625976 \h 342-12- ترکیب عناصر معدنی پوست میوه و آریل PAGEREF _Toc398625977 \h 352-12-1- تهیه خاکستر خشک PAGEREF _Toc398625978 \h 352-12-2- نحوه تهیه عصاره از خاکستر خشک PAGEREF _Toc398625979 \h 352-12-3- اندازهگیری مجموع کلسیم و منیزیم PAGEREF _Toc398625980 \h 362-12-4- اندازهگیری کلسیم PAGEREF _Toc398625981 \h 362-12-5- اندازهگیری فسفر PAGEREF _Toc398625982 \h 372-12-6- اندازهگیری نیتروژن کل PAGEREF _Toc398625984 \h 382-13- تجزیه تحلیل دادهها PAGEREF _Toc398625985 \h 393-1- قسمت اول: ارزیابی کیفیت میوه زمان برداشت PAGEREF _Toc398625986 \h 413-1-1- وزن میوه PAGEREF _Toc398625987 \h 413-1-2- وزن آریل و نسبت آریل به میوه PAGEREF _Toc398625988 \h 413-1-3- وزن پوست به آریل PAGEREF _Toc398625990 \h 423-1-4- وزن پوست و نسبت پوست به میوه PAGEREF _Toc398625991 \h 423-1-5- طول آریل PAGEREF _Toc398625992 \h 43فصل سوم: نتایج و بحث
3-1-6- سفتی دانه (سختی دانه) PAGEREF _Toc398625993 \h 433-1-7- درصد آب پوست PAGEREF _Toc398625994 \h 443-1-8- میزان اسیدیته ( pH) PAGEREF _Toc398625996 \h 443-1-9- مواد جامد محلول (TSS) PAGEREF _Toc398625997 \h 453-1-10- اسیدیته قابل تیتراسیون (TA) PAGEREF _Toc398625998 \h 453-1-11- شاخص برداشت (TSS/TA) PAGEREF _Toc398625999 \h 463-1-12- آنتوسیانین PAGEREF _Toc398626000 \h 463-1-13- فنل کل PAGEREF _Toc398626001 \h 473-1-14- فلاونوئید کل PAGEREF _Toc398626002 \h 483-1-15- ظرفیت آنتیاکسیدانی PAGEREF _Toc398626003 \h 493-1-16- مقدار و نسبت عناصر غذایی در پوست میوه و آریل PAGEREF _Toc398626004 \h 493-2- قسمت دوم: ارزیابی کیفیت پس از برداشت میوهها PAGEREF _Toc398626008 \h 533-2-1- کاهش وزن PAGEREF _Toc398626009 \h 533-2-2- فنل کل PAGEREF _Toc398626011 \h 543-2-3- فلاونوئید کل PAGEREF _Toc398626012 \h 553-2-4- مواد جامد محلول (TSS) PAGEREF _Toc398626013 \h 553-2-5- اسیدیته کل ((TA PAGEREF _Toc398626016 \h 573-2-6- شاخص برداشت (TSS/TA) PAGEREF _Toc398626017 \h 573-2-7- آنتیاکسیدان PAGEREF _Toc398626018 \h 573-2-8- آنتوسیانین کل PAGEREF _Toc398626019 \h 583-3- نتیجهگیری کلی PAGEREF _Toc398626020 \h 60منابع PAGEREF _Toc398626021 \h 63

جدول 1-1- سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد انار در استان‌های مختلف کشور ،……………………………………………………….. 7
جدول 1-2- میزان تولید و تجارت جهانی محصول انار …………………………………………………………………………………………………………. 8
جدول 1-3- ترکیبات موجود در 100گرم قسمت خوراکی میوه انار……………………………………………………………………………………… 10
جدول 1-4- مقایسه کشاورزی متداول با کشاورزی ارگانیک…………………………………………………………………………………………………. 15
جدول 1-5- ترکیب مواد معدنی موجود در چند نوع کود دامی ……………………………………………………………………………………………. 18
جدول2-1- خصوصیات فیزیکی و شیمایی خاک باغ انار مورد آزمایش………………………………………………………………………………….. 20
جدول3-1- مقایسه میانگین خصوصیات فیزیکی میوه و آریل انار رقم رباب در کشت ارگانیک، تلفیقی و متداول………………. 42
جدول 3-2- مقایسه میانگین های ویژگی های کیفی میوه انار رقم رباب درکشت ارگانیک،تلفیقی و مرسوم……………………… 44
جدول3-3- مقایسه میانگین های مقدار عناصر معدنی در آریل میوه انار رقم رباب در روش مدیریت ارگانیک تلفیقی و مرسوم 50
جدول3-5- همبستگی بین ویژگیهای کمی و کیفی میوه و آریل انار رقم رباب در روش کشت ارگانیک، تلفیقی و مرسوم 53
جدول 3-6- نتایج مقایسه میانگین تاثیر سیستمهای کشت ارگانیک تلفیقی و ارگانیگ بر میزان کاهش وزن ، فنل و فلاونوئید میوه انار در زمان انبارداری 54
جدول 3-7- اثر مدیریتهای کشت متداول، تلفیقی و ارگاتیک بر برخی ویژگیهای کیفی میوه انار رباب شیراز در طی 3 ماه انبارداری در دمای 8 درجه سانتیگراد. 56
جدول 3-8- اثر مدت زمان انبارداری بر برخی ویژگی های کیفی میوه انار رقم رباب شیراز تولید شده به صورت متداول، تلفیقی و ارگانیک. 57
جدول ضمیمه 1 میانگین مربعات خصوصیات مورفولوزیک میوه انار رقم رباب در سیستم کشت ارگانیک تلفیقی و متداول 76
جدول ضمیمه 2 میانگین مربعات خصوصیات کیفی میوه انار رقم رباب در سیستم کشت ارگانیک تلفیقی و متداول ……….. 77
جدول ضمیمه 3-میانگین مربعات خصوصیات کمی و کیفی میوه انار مدیریتهای کشت مرسوم تلفیقی و ارگاتیک در طی 3 ماه انبارداری در دمای 8 درجه 78
1947063-299186فهرست جدولها
4000020000فهرست جدولها

شکل 2-1- منحنی و معادله استاندارد فنل کل بر حسب گالیکاسید ………………………………………………………………………….. 32
شکل 2-2- معادله و منحنی استاندارد فلاونوئید کل بر حسب کاتچین ………………………………………………………………………. 34
شکل 2-3- منحنی و معادله استاندارد فسفر …………………………………………………………………………………………………………………. 38
1694180-216739فهرست شکلها
4000020000فهرست شکلها

چکیده فارسیمقایسه سیستم کشت ارگانیک، تلفیقی و متداول بر عملکرد، کیفیت و عمر انبار مانی میوه انار رقم رباب شیراز
میثم احمدی
تغذیه قبل از برداشت می تواند عملکرد و کیفیت میوه های در زمان برداشت و پس از برداشت را تحت تاثیر قرار دهد. در این پژوهش، اثر مدیریت تغذیه ارگانیک، تلفیقی و متداول بر عملکرد و کیفیت میوه ها در زمان برداشت و عمر انبارمانی میوه ها بررسی شد. خصوصیات فیزیکی میوه و آریل، مواد شیمیایی مرتبط با طعم میوه، ترکیبات آنتیاکسیدانی میوه و عناصر معدنی آریل و پوست میوه انار اندازهگیری شدند. نتایج نشان داد که نوع تیمار کودی بر وزن میوه، وزن پوست و وزن آریل تاثیر داشت، اما هیچ اختلاف معنی داری بین تیمارها روی نسبت پوست به میوه، و آریل به میوه مشاهده نشد. خصوصیات شیمیایی مانند میزان pH و TA و TSS/TAمیوه های ارگانیک، تلفیقی و متداول اختلاف معنیداری نداشتند، اما درصد TSS میوههای ارگانیک کمتر از سایر تیمارهای بود. مصرف کودهای شیمیایی تاثیری بر میزان آنتوسیانین کل و فلاونوئید کل نداشت، اما بر میزان فنل کل و ظرفیت آنتیاکسیدانی کل تاثیر منفی گذاشت. نسبتهای نیتروژن به کلسیم، پتاسیم به کلسیم، مجموع پتاسیم و منیزیم به کلسیم، مجموع پتاسیم و نیتروژن به کلسیم در آریل میوههای ارگانیک تولید کمتر بود. نتایج همچنین نشان داد که درختان اناری که با کود شیمیایی تیمار شدند کاهش وزن میوه بیشتری در مقایسه با میوههای ارگانیک در طی انبارداری نشان دادند. در طی دوره انبارداری میزان فنل کل و ظرفیت آنتیاکسیدانی کل میوههای ارگانیک به طور معنیداری بیشتر از کشت تلفیقی و مرسوم بود، اما از آنتوسیانین کل کمتری برخوردار بودند. بطورکلی، اگرچه اندازه میوههای ارگانیک انار اندکی کوچکتر شد، اما از ظرفیت آنتیاکسیدانی بالاتر و نسبت عناصر غذایی بهتری برخودار بود و در نتیجه عمر انبارمانی بالاتری داشتند.
واژه های کلیدی: انار، ارگانیک، ترکیبات آنتی اکسیدانی و عمر انبارمانی.
ABSTRACTComparision of organic, integrated and conventional cultural sys–s on yeild, quality and storage life of pomegranate fruits cv. Rabab Shiraz
Maisam Ahmadi
Preharvest fertilization could influence on yield, fruits quality at harvest and postharvest time. In this study, effect of organic, integrated and conventional fertilization management on yield, fruits quality at harvest and storage life was investigated. Physical characteristics of fruit and arils, taste related chemical compounds in fruits, antioxidant compounds, and mineral elements in pomegranate aril and rind was investigated. The results showed that fertilization treatments affected on fruit weight, rind and aril weight, but no significant difference was found among treatments for percentage of rind to fruit ratio, and aril to fruit ratio. There was no significant difference for chemical characteristics such as pH, TA, TSS/TA between organic, integrated and conventional treatments, but TSS percent of organic fruits was lower than other treatments. Chemical fertilizer application could not affect on total antocyanin and flavenoids, but had a negative effect on total phenolic and antioxidant content. Nitrogen to calcium, potassium to calcium, potassium and magnesium to calcium, potassium and nitrogen to calcium ratios organic fruit aril was lower. The results also showed that pomegranate tree which treated with chemical fertilizer showed the lower weight loss than organic fruits during storage. Total phenolic and antioxidant compounds of organic fruits was significantly higher than integrated and conventional fruits during storage, but had lower anthocyanin content. Overall, although organic fruit have lower size, but have been shown higher antioxidant and optimum mineral element ratios, which resulted to show longer storage life.

Key Words: Pomegranate, Organic, antioxidant compounds, and storage life.880110141478000
مقدمه
مقدمهمشکلات زیست محیطی متعدد ناشی از بکارگیری نهادهای کشاورزی از قبیل کودهای شیمایی و سموم شیمایی، اذهان را به خود مشغول داشته است که به سمت تولید کشاورزی ارگانیک و توسعه بازارهای عرضه محصولات ارگانیک حرکت کنند. کشاورزی ارگانیک یکی از سیستمهای کشاورزی است که بر حفظ منابع قابل دسترس و حفظ تعادل اکولوژیک و مراحل زیستی متکی است. این سیستم حاصلخیزی خاک را کلیدی برای تولید موفق معرفی میکند [محمودی و همکاران.، 1387].
سالم بودن مواد غذایی به عنوان اولین شاخص مهم در ارزیابی کیفیت آنها مورد توجه قرار میگیرد، به طوری که محصولات تولید شده علاوه بر این که میبایست فاقد عوامل بیماریزا و آفات باشند، وجود هر گونه باقیمانده شیمیایی در آنها قابل قبول نیست و استفاده از ترکیبات شیمیایی مضر برای طبیعت و سلامتی انسان با علامت سوال جدی روبروست. از این رو تولید ارگانیگ محصولات باغبانی باید در اولویت کار تولیدکنندگان قرار گیرد و در تکنولوژی پس از برداشت از مواد شیمیایی مضر نیز استفاده نشود [راحمی، 1382]. از این رو تقاضا برای محصولات ارگانیک به سرعت رو به افزایش است، این امر به خاطر ارزش غذایی بالا، کیفیت بهتر و نگهداری خوب آنها نسبت به محصولات متداول است [Wang et al., 2008]. بنابراین، اساساً یکی از خاستگاههای کشاورزی ارگانیک بهبود کیفیت محصولات و افزایش ارزش غذایی آنها است. چرا که کیفیت میوهها و سبزیها، به طور مستقیم با سلامتی انسانها در ارتباط است [Lind et al., 2003]. طوری که مدیریت ارگانیک زمینهای کشاورزی، امروزه در کشورهای پیشرفته به سرعت در حال افزایش است، که این توسعه به خاطر سالم و بیخطر بودن غذاهای ارگانیک و حفظ محیط زیست است [Bourn and Prescott., 2002].
بررسیها نشان دادهاند که منابع زیستی (ارگانیک) مانند کود دامی در تلفیق با کود شیمیایی میتواند به حاصلخیزی خاک و افزایش تولید محصول منجر شود، زیرا این سیستم اکثر نیازهای غذایی گیاه را تأمین کرده و کارآیی جذب مواد غذایی توسط محصول را افزایش خواهد داد [Parmar and Sharma., 1998]. کودهای دامی علاوه بر اثرات مثبت بیولوژیک و اصلاح خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک به علت این که عناصر غذایی آن به آهستگی آزاد شده و در اختیار گیاه قرار میگیرند، آلودگی کمتری را در محیط زیست ایجاد میکنند [Roe et al., 1997]. گزینش مدیریت کودی به طور زیادی به برنامههای محیط زیست برای ممانعت از آلودگی زمین، آب و هوا بستگی دارد، بنابراین سیستم مدیریت کودی مناسب شایسته گسترش است [ملکوتی و همکاران.، 1387]. در طول دههی اخیر در جهان افزایش قابل توجهی در تولید تجاری انار به دلیل اهمیت آن در سلامتی مشاهده میشود [.[Ramezanian et al., 2009
در ایران انار یکی از میوه‌های با ارزشی است که در سطح تجاری وسیعی کشت شده است [Ramezanian et al., 2009]. قسمت خوراکی این میوه آریل نامیده می‌شود، که در واقع پوشش گوشتی شده بذر است و در حدود 52 درصد وزن میوه انار را تشکیل می‌دهد. آریل شامل78 درصد آب میوه و 22 درصد بذر است. آب انار از 4/85 درصد رطوبت و مقدار قابل توجهی قند، اسید آلی، ترکیبات فنلی، آنتوسیانین، آمینواسید، پروتئین، آسکوربیک اسید و مواد معدنی تشکیل شده است [Gil et al., 1990 ]. همچنین انار منبع غنی از آنتی‌اکسیدان‌هاست که فعالیت آنتی‌اکسیدانی آن به ترکیبات فنلی، و آنتوسیانین‌ها نسبت داده می شود [Cam et al., 2009; Gil et al., 2000]. به‌دلیل نقش موثر انار در سلامتی انسان، در سال‌های اخیر این میوه محبوبیت زیادی پیدا کرد و تولید جهانی آن نیز رو به افزایش است [Borochov-Neori et al., 2011]. انار میوهای با ارزش غذایی بالا و سرشار از ویتامینها، آنتیاکسیدانها و ترکیبات ضد سرطانی مهم دیگر است [Tezgan et al., 2009]. خاصیت آنتیاکسیدانی میوه انار به علت دارا بودن فلاونوئیدها، فنلها، آنتوسیانینها و ویتامینها است [Gonzate et al., 2009 Metjol et al., 2004:]. همچنین محصولات با فعالیت آنتیاکسیدانی بالاتر معمولا مقاومت بیشتری به تنشهای مختلف دارند،ارزش غذایی و خصوصیات انباری بهتری نیز دارند [Li et al., 2009].
با وجود ارزش غذایی بالای میوه انار، مصرف بیش از اندازه سموم و کودهای شیمیایی باعث کاهش کیفیت میوه و صادرات ان شده است. طبق گزارشهای قبلی شرایط قبل از برداشت میوهها و بهخصوص کاربرد بیرویه سموم و کودهای شیمیایی موجب کاهش ترکیبات آنتیاکسیدانی و کیفیت میوه کیوی در زمان برداشت و پس از برداشت میوه میشود[Damaceno et al., 2013]. در همین راستا در گزارشی ظرفیت آنتیاکسیدانی درمیوههای انگور و توتفرنگی در سیستم کشت ارگانیک نسبت به مرسوم بیشتر است [Orrnelos et al., 2013; Muleto et al. 2010]. در مطالعهای که روی میوه سیب در دو سیستم کشت مرسوم و ارگانیک انجام شد تفاوت معنیداری در میزان ظرفیت آنتیاکسیدانی میوهها مشاهده شد، که نشان دهنده ارزش کیقی بیشتر میوههای است که سیستم کشت ارگانیک را دریافت کردهاند[Rafo et al., 2014].
با توجه به اهمیت مصرف کمتر مواد شیمیایی جهت جلوگیری از آلودگی زیست محیطی، بالاتر بودن ارزش غذایی و همچنین به دلایل اقتصادی و ترغیب کشاورزان به روشهای مدیریت ارگانیک و استفاده از کودهای آلی، ضرورت بررسی دقبقتری ثاثر مدیریت تغذیه ارگانیک، تلفیقی و متداول بر ارزش غذایی و ماندگاری میوههای انار در این پژوهش دنیال گردید.
117538511874500فصل اول
کلیات و مرور منابع
1- کلیات و مرور منایع1-1- تاریخچه انارانار یکی از میوه های خوراکی قدیمی است که تاریخچه‌ی طولانی استفاده در طب سنتی را درکشور‌های مختلف دارد [Caliskan, et al., 2012]. اگرچه تولید و مصرف انار در مقایسه با میوه‌های دیگر پایین است، اما بیش از هزار سال است که تولید می‌شود. انار به صورت وحشی در آسیای مرکزی و ایران رشد می کند و برای اولین بار از ایران به یونان راه یافت و از طرف مشرق به هندوستان و سپس به چین برده شد [Devece et al ., 1987]. گروهی از مورخین بیان کردند که انار به طور وحشی در جنوب قفقاز و جنگلهای شمال ایران، ساوه و پنجاب هندوستان وجود داشته و پس از آن به ترکیه و کرانههای مدیترانه خاوری برده شد[Bambal et al., 1991 Chandel et al., 1989:]. آثار میوه انار را در مصر باستان از 2500 سال قبل از میلاد تشخیص دادهاند. اعراب پس از فتح سرزمین اسپانیا، کشت آن را در آنجا معمول کردند [Devece et al ., 1987]. انار در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان به عنوان یک محصول باغبانی کشت و کار میشود. در واقع میوه شرایط آب و هوایی سخت است و در مناطق خشک و نیمه خشک بخوبی رونق پیدا کرده است [Kulkarni, et al. 2005]. بدیهی است که بخاطر داشتن طبیعت سخت، هزینه نگهداری پایین و بازده بالا است که در دراز مدت بخصوص در مناطقی که کمبود منابع وجود دارد باعث کشت پایدار آن شده است [Nripendra, et al., 2012]. علاوه بر استفاده خوراکی، استفاده دارویی و زینتی نیز دارد [Naik, et al., 1999].
1-2- مشخصات گیاهشناسی انارانار با نام علمیPunica granatum L. یک گونه گیاهی مهم اقتصادی با میوه تجاری متعلق به خانواده Punicaceaeبا تعداد کروموزوم 2n=2x=16, 18 میباشد .[Moslemi, et al. 2010; Norouzi, et al., 2012] جنس Punica شامل 3 گونهی P. protopunica، P. nanaو P. granatum L. است[Jbir, et al. 2008; Norouzi, et al., 2012]. انار به صورت درختچه با پاجوشهای فراوان و یا با حذف پاجوش به طور تک تنه رشد میکند. گلها و میوههای انار به صورت منفرد یا چندتایی در نوک شاخههای کوتاه که میخچه نامیده میشوند، تشکیل میشود. گلهای انار قرمز مایل به نارنجی، به قطر ۳ سانتی متر و به شکل زنگوله است. درخت انار در اوایل فصل رشد، هر ۱۰-۱۵ روز یک بار ۴-۳ مرتبه گل میدهد، اما میوهها از گلهای بارآور بهار حاصل میشوند. میوه انار از نوع سته است. و در اطراف دانههای انار در حین رشد و نمو زائدهی گوشتی بهنام آریل حاصل میشود، که بخش خوراکی انار را تشکیل میدهد [جلیلی مرندی، 1386]. آریل 60-55 درصد کل وزن میوه را شامل میشود و متشکل از 85- 75 درصد آب میوه و 25-15 درصد دانه است [Tehranifar et al., 2010].
1-3- پیدایش و پراکنش اناراناردرگرمترین مناطق حوضه مدیترانه و جنوب آسیا گسترش یافته است، بر اساس شواهد تاریخی، به نظر می رسد که احتمالا ایران منشاء انار بوده است و از این منطقه به دیگر قسمتهای جهان [Norouzi, et al., 2012]، کشور‌های مدیترانه،هند، چین، پاکستان و افغانستان احتمالا از طریق راه‌های تجاری باستانی گسترش یافتهاست [Narzary, et al. 2009]. نوع وحشی آسیای مرکزی در اندازه میوه، شیرینی، زمان رسیدن، آبدار بودن و نسبت دانه‌ها به گوشت تنوع زیادی دارد [Narzary et al., 2009]. امروزه انار‌های وحشی در بخش های از کشور هند، پاکستان، افغانستان و ایران پراکنده است [Narzary, et al. 2009; Parvaresh, et al., 2012]. این کشور‌ها سرزمین گسترده‌ای را تشکیل دادند که می‌تواند یکی دیگر از دلایل دخالت انسان برای مهاجرت انار از طریق راه‌های تجاری قدیمی از خواستگاه اولیه (ایران) به دیگر کشور‌های همجوار مانند افغانستان، پاکستان و هند (مراکز ثانویه منشا و تنوع) باشد [Narzary, et al. 2009].
1-4-موقعیت اقتصادی انار در ایران و جهانامروزه، ارقام انار در بسیاری از نقاط جهان شامل ایران، اسپانیا، ایتالیا، ترکیه، تونس، یونان، افغانستان، هند، تا حدودی در امریکا (کالیفرنیا)، چین، ژاپن و روسیه گسترش یافته است [Parvaresh, et al., 2012]. انار یکی از مهم ترین گیاهان باغی بومی در ایران است و اراضی زیر کشت حدود 57.000 هکتار با تولیدی معادل 670.000 تن به کشت آن اختصاص داده شده است [Norouzi et al., 2012]. ایران از نظر تولید مقام اول را در جهان دارا است. اما با وجود بازار بسیار خوب برای صادرات تولید آن کمتر از 2در‌صد است. بررسی صادرات انار در ایران نشان می‌دهد که علاوه بر میوه انار، آریل خشک شده انار (انار دانه) نیز به کشور‌های پاکستان و ژاپن صادر گردید [طباطبایی. 1387]. استان‌های فارس، اصفهان، مرکزی،خراسان، یزد، کرمان و سمنان مناطق اصلی تولید انار هستند [Rahimi, 2011]. بطورکلی، سطح زیرکشت، میزان تولید و عملکرد انار در ایران در جدول زیر خلاصه شده است.
جدول 1-1- سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد انار در استان‌های مختلف کشور [آمارنامه کشاورزی، 1390]ردیف نام استان سطح زیر کشت (هکتار) میزان تولید (تن) عملکرد
(کیلوگرم در هکتار)
غیربارور بارور جمع 1 آذربایجان شرقی 37 329 366 2355 7158
2 آذربایجان غربی 21 97 118 899 9268
3 اردبیل 5/75 55 5/130 620 11273
4 اصفهان 1640 7930 9570 61588 7766
5 البرز 4 18 22 153 8500
6 ایلام 5/118 6/113 1/232 9/1653 14558
7 بوشهر 7/17 5/103 2/121 5/1453 14043
8 تهران 137 830 967 10950 13193
9 چهارمحال و بختیاری 5 159 164 1236 7774
10 خراسان جنوبی 688 3583 4270 24889 6947
11 خراسان رضوی 2482 7995 10476 120966 15131
12 خراسان شمالی 171 189 360 672 3561
13 خوزستان 1043 1270 2313 11627 9155
14 زنجان 242 1205 1447 13600 11286
15 سمنان 1268 2455 3723 51678 21050
16 سیستان و بلوچستان 279 1221 1500 17862 14634
17 فارس 5840 16332 22172 243509 14910
18 قزوین 20 747 767 5600 7497
19 قم 130 3000 3130 30000 10000
20 کردستان 115 131 246 1586 12107
21 کرمان 534 2931 3465 29545 10080
22 کرمانشاه 125 471 596 4710 10000
23 کهگیلویه و بویراحمد 151 469 5/619 4808 10251
24 گلستان 361 103 6/464 7/806 7817
25 گیلان 46 366 9/411 3311 9053
26 لرستان 1596 1589 3185 27000 16992
27 مازندران 127 1434 1561 12418 8660
28 مرکزی 643 8456 9099 126104 14913
29 هرمزگان 40 160 200 1206 7538
30 همدان 0 0 0 0 0
31 یزد 835 6182 7017 93794 15172
32 منطقه جیرفت 28 324 352 1950 6019
جمع 18820 70246 89066 908550 12934
انار در قسمت‌های ساحلی مدیترانه‌ای اروپا و آفریقا، چین، هند، افغانستان، ایران، عربستان، آرژانتین، ایالات کالیفرنیا و آریزونا امریکا و جنوب مکزیک تولید می‌شود. بعد از ایران بالاترین سطح زیر کشت و تنوع ارقام انار مربوط به هندوستان، ترکیه و اسپانیا است که در سال‌های اخیر کشورهای چین و آمریکا نیز مبادرت به احداث باغات انار در سطح گسترده نمودهاند و کشورهای دیگری مانند استرالیا، آرژانتین و آفریقای جنوبی در صددکشت و سرمایهگذاری بر روی این میوه میباشند [محسنی، 1385]. اگرچه اطلاعات دقیق تولید جهانی انار به علت افزایش سریع در تولید، وجود ندارد؛ تولید کنونی انار سالانه بیش از 1.6 میلیون تن تخمن زده می‌شود (جدول 1-1) با توجه به افزایش آگاهی مصرفکنندگان از اهمیت و ارزش غذایی این میوه انتظار افزایش تقاضای این میوه رو به رشد خواهد بود[Arjmand, 2011].
جدول 1-2- میزان تولید و تجارت جهانی محصول انار [Arjomand., 2011]
میزان تولید و تجارت جهانی محصول انار
کشور سطح زیر کشت تولید صادرات
ایران 65000 600000 60000
هند 54750 500000 22000
چین مشخص نیست 260000 مشخص نیست
امریکا 6070 110000 27000
ترکیه 7600 90000 مشخص نیست
اسپانیا 2400 37000 14000
تونس 2600 25000 2000
فلسطین اشغالی 1500 17000 4000
مصر، مراکش، شیلی، آرژانتین و استرالیا مشخص نیست مشخص نیست مشخص نیست
1-5- ارزش غذایی و درمانی اناردر سالهای اخیر توجه زیادی به نقش غذا در سلامتی انسان شده است، زیرا مصرف فرآوردههای گیاهی، خطر ابتلا به بسیاری از بیماریها، همچون سرطان را کاهش میدهد. این اثرات مفید تا حدودی مربوط به ترکیباتی با فعالیّت آنتیاکسیدانی هستند. ترکیبات آنتیاکسیدانی اولین خط دفاعی در برابر آسیب رادیکالهای آزاد بوده که برای حفظ سلامت و ساختار سلول ضروریاند [Jauregui et al., 2014]. همچنین آب انار به عنوان یک منبع مهم آنتیاکسیدانهایی همچون آنتوسیانینها، فنلها، و تاننهای قابل هیدرولیز است[Metjol et al., 2004; Jauregui et al., 2014]. الاجیک اسید موجود در آب انار از بروز سرطان جلوگیری کرده و رشد تومورهای سرطانی را کند میسازد .آب انار خاصیت میکروبکشی و ضدعفونیکنندگی نیز دارد. انار برای کاهش فشار خون، جلوگیری از پیری زودرس، آلزایمر و سکته مفید است [Hernandez et al., 1999; Metjol et al., 2004; Jauregui et al., 2014].
ترکیبات فنلی موجود در روغن هسته انار نیز اثر بازدارندگی از رگزایی (مسدود شدن رگها از طریق تقسیم سلولی) از خود نشان میدهند، که عامل بسیار مهمی در جلوگیری از رشد سلولهای سرطانی نیز است. همچنین با افزایش مقاومت بدن به عوامل بیماریزا موجب بهبود سیستم ایمنی بدن میشوند [Toi et al., 2003]. اسیدهای چرب غیر اشباع آن (اولئیک اسید، پوکنیکیک اسید و تری کوزانیک اسید) میزان لیپوپروتئینهای با چگالی پایین (LDL) خون را کاهش داده و غلظت کلسترول اکسید شده (HDL) خون را افزایش میدهند. همچنین از مسدود شدن رگها جلوگیری میکنند[Hernandez et al., 2000]. ترکیبات فنلی، فلاونوئیدها، تاننها و ویتامینهای آب انار به دلیل خاصیت آنتیاکسیدانی بالا نقش مهمی در مهار رادیکالهای آزاد اکسیژن و اکسیداسون ایفا کرده و در درمان بیماریهای قلبی و عروقی موثر هستند [Esterbauer et al 1991; Jauregui et al., 2014]. مواد و ترکیبات موجود در میوه انار در ارقام مختلف اندکی متفاوت است. که بهطور متوسط به شرح جدول زیر است:
جدول 1-3- ترکیبات موجود در 100گرم قسمت خوراکی میوه انار[شناسنامه تصویری انار. 1389].
مواد غذایی واحد مقدار مواد غذایی واحد مواد غذایی
آب gr 3/82-80 کربوهیدارت gr 4/16
انرژی kcal 78-63 فیبر gr 6/0- 2/0
پروتئین gr 95/0-5/0 خاکستر gr 5/0
چربی gr 9/0- 3/0 فسفر (p) mg 8
آهن (Fe) mg 3/0 پتاسیم (k) mg 259
کلسیم (Ca) mg 3 منیزیم(Mg) mg 3
سدیم (Na) mg 3 روی (Zn) mg 12/0
منگنز (Mn) mg 15/0 مس (Cu) mg 07/0
سلنیوم (Se) µg 6/0 تیامین
(ویتامین B1 ) mg 03/0
ریبوفلاوین
(ویتامین B2 ) mg 03/0 نیاسین
(ویتامین B3 ) mg 3/0
ویتامین C mg 6-4 پانتوتنیک اسید mg 596/0
1-6- اهمیت مدیریت تغذیه در باغات انارتغذیه صحیح محصولات باغی نقش مهمی در کاهش ضایعات و بهبود کیفیت و طولانی کردن عمر انباری محصولات برداشت شده دارد [Hargreaves et al., 2008]. کود از جنبههای مهم بررسی مقایسه کشاورزی ارگانیگ و متداول است، نوع کوددهی به مقدار زیادی روی میزان ترکیبات آنتیاکسیدانی میوه تاثیر میگذارد [Chassy et al, 2006]. اگرچه نیتروژن حاصل از کود شیمیایی با نیتروژن حاصل از کود آلی پس از جذب شدن از طریق ریشه دارای ماهیت یکسانی داخل محصولات باغی و زراعی دارا هستند، اما اثرات جانبی کودهای شیمیایی است که در مواقعی موجب افت کیفیت محصول به خصو ارزش آنتیاکسیدانی آن میشود [محمودی و همکاران، 1387]. استفاده بیرویه از کودهای شیمیایی باعث شده است که چرخههای خود تنظیمی عناصر غذایی در خاک مختل شده و تولید محصولات کشاورزی کاملآ وابسته به مقدار مصرف کودهای شیمیایی شود. مصرف بیش از اندازه آن نه تنها کارائی تولید را کاهش میدهد، بلکه ورود مواد معدنی و ترکیبات زیانبار مثل نیتروژن به آبهای سطحی و زیرزمینی موجب آلودگی منابع آب و خاک نیز میشود [ملکوتی، 1379].
1-7- روشهای مختلف مدیریت تغذیه گیاهاندر پرورش درختان میوه و تولید محصول مناسب، حفظ حاصلخیزی و مدیریت چرخه عناصر غذایی از اهمیت ویژهای برخوردار است. لذا سه شیوه کلی شامل کشاورزی متداول (مرسوم)، کشاورزی ارگانیک و کشاورزی تلفیقی وجود دارد. در این رابطه حفظ محیط زیست و جنبههای اقتصادی دو معیار مهم برای پذیرش هر یک از این شیوهها محسوب میشود [Mader et al., 2003]. که در زیر به اختصار به هر یک از این شیوهها پرداخته میشود:
1-7-1- کشاورزی متداول (مرسوم)کاهش حاصلخیزی خاک در بسیاری از کشورهای در حال توسعه و استفاده گیاهان از ذخایر خاک بدون جایگزینی مناسب و کافی باعث کاهش توان تولیدی مواد غذایی توسط خاک شده است. در این رابطه استفاده از کودهای شیمیایی به عنوان سریعترین راه جبران کمبود عناصر غذایی و افزایش حاصلخیزی خاک لازم به نظر میرسد. در این سیستم از کودهای شیمیایی برای تغذیه گیاهان استفاده میکنند و از کودهای آلی به لحاظ هزینه حمل و نقل و یا عدم دسترسی به آنها به ندرت استفاده میشود. همچنین در این نظام تثبیت بیولوژیکی نیتروژن در اثر به کارگیری زیاد کودهای نیتروژن کاهش مییابد. لذا مواد آلی موجود در خاک اغلب در کمترین مقدار خود قرار دارد. همچنین تلفات عناصر غذایی معمولاً زیاد است به همین علت با در نظر داشتن کمترین تجمع نیترات به همراه عملکرد مطلوب، استفاده از کودهای نیتروژن مناسب در کنار ریز مغذی و کودهای آلی بسیار مفید خواهد بود. باید توجه داشت که استفاده از این کودها نیز بیش از اندازه نیاز گیاهان نباشد [Hugh et al., 2008; Damaceno et al., 2013]
استفاده بیرویه از کودهای شیمیایی موجب اختلال در فعالیتهای زیستی، بیوشیمیایی خاک شده و خسارت تجمع نمک حاصل از کود دهی بیش از حد است، که البته تحت مدیریت زراعی صحیح چنین وضعی پیش نمیآید [Francis et al., 2004]. ژو و همکاران [Zhou et al., 2002] گزارش کردند که استفاده مداوم از کودهای شیمیایی، فعالیت باکتری و حاصلخیزی خاک به طور محسوسی کاهش مییابد. کاهش فعالیت کرمهای خاکی با کاربرد مقادیر زیاد کودهای شیمیایی به علت تغلیظ بیشتر نمک در محلول خاک گزارش شده است [Hugh et al., 2008]. همچنین در این شیوه علاوه بر موجودات خاکزی، گیاهان نیز تحت تأثیر کودهای شیمیایی قرار دارند. در کودهای مختلف شیمیایی ترکیبهایی وجود دارند که سبب مسمومیت گیاه میشوند [ملکوتی، 1379]. نیتروژن نیز به صورت نیترات به عمق پایینتر خاک انتقال مییابد [Birgitte et al., 2000]. همچنین کودهای شیمیایی از یک سو باعث تغییر در غلظت املاح خاک میشوند و از سوی دیگر به علت خاصیت اسیدزایی و قلیازایی آنها باعث تغییر در pH خاک میگردند. این تغییرات نیز منجر به رسوب یا انحلال عناصر کم مصرف از طریق تأثیر بر واکنشهای تعادلی آنها در خاک میشود [Doran et al., 2001].
1-7- 2- کشاورزی تلفیقیبه علت کاهش عملکرد محصول در کوتاه مدت نمیتوان به حذف سریع کودهای شیمیایی از اکوسیستمهای زراعی اقدام نمود، زیرا لازمه پایداری در کشاورزی اطمینان از درآمد کافی و امنیت غذایی است. در این رابطه استفاده از مواد طبیعی با منشاء آلی به همراه استفاده بهینه از کودهای شیمیایی اهمیت زیادی در حفظ باروری و ساختمان خاک، فعالیتهای زیستی، ظرفیت تبادل یونها و نگهداری آب و در نهایت اصلاح ساختار فیزیکی و شیمیایی خاک دارد [Pacini et al., 2002]. این سیستم، گیاه زراعی و زمینی که گیاه در آن رشد میکند را در نظر میگیرد. بنابراین به گیاه و خاک به عنوان کارخانه تولید مواد غذایی نگاه نمیکند، بلکه روابط متقابل بین محیط و موجود زنده را مطرح میکند. در سیستم تلفیقی، صرفهجویی قابل توجهی در هزینۀ کود و آفتکشها صورت گرفته است و عمدتاً به صورت آلی است. در این سیستم، کاهش مصرف کود و آفتکشها، هم از نظر مدیریت و هم از جنبههای زیست محیطی قابل توجه است.کاهش هزینهها نیز میتواند کاهش عملکرد را جبران کند [محمودی و همکاران، 1387]. اهداف این سیستم عبارتاند از:
بهکارگیری کودهای دامی و کود سبز همراه با حداقل کودهای شیمیاییمدیریت تلفیقی جهت مقابله با آفتکشها و بیماریها
بهکارگیری تناوب زراعی
بررسی علمی آزمایشها و سپس توصیه
طبق تحقیقات انجام شده تلفیق کودهای شیمیایی به کودهای آلی بیولوژیک نتایج مطلوبی در افزایش عملکرد محصول سیب ، انگور و کیوی دارد [عشورنژاد و همگاران 1391؛ خلیفهزاده 1392؛Berenik et al 2009; Mulero et al., 2010 ].
1-7-3- کشاورزی ارگانیکامروزه عدم رعایت مصرف بهینه نهادههای کشاورزی به ویژه کود و سم در کشاورزی متداول، مشکلات زیادی را برای محیط زیست و سلامتی موجودات به وجود آورده و امنیت غذایی نسلهای آینده را با خطرات جدی مواجه کرده است، که در بسیاری از جوامع جنبشی برای کاهش این خطرات آغاز شده است. بهترین راهکار پیشنهادی برای کاهش خطرات مزبور به حداقل رساندن یا حذف سموم و کودهای شیمیایی است که به نام کشاورزی ارگانیک شناخته میشود [Helga et al., 2012; Lotter., 2003]. کشاورزی ارگانیک یکی از سیستمهای کشاورزی است که بر حفظ منابع قابل دسترس و حفظ تعادل اکولوژیک و مراحل زیستی متکی است. این سیستم حاصلخیزی خاک را کلیدی برای تولید موفق معرفی میکند. کشاورزی ارگانیک به طور چشمگیری استفاده از نهادههای خارجی مانند کودهای شیمیایی، آفتکشها و علفکشها را کاهش میدهد. به طور کلی این سیستم بر اساس توسعۀ تنوع زیستی و حفظ نگهداری حاصلخیزی خاک بنا نهاده شده است [محمودی و همکاران، 1387]. کشاورزی ارگانیک شیوه کشاورزی خاصی نیست و یک راه جامع برای زندگی پایدار است که دارای عوامل مناسبی برای تاثیر بر توسعهی پایدار و سطح فرهنگ اجتمایی و اقتصادی است [Lind et al., 2003].
به نقش قابل توجه کودهای آلی در کشاورزی توجه کمتر میشود، کودهای ارگانیک علاوه بر سهم در مواد مغذی، اثرات مفیدی در خواص فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک دارند [Damaceno et al., 2013]. با افزودن کود آلی به خاک، ماده آلی به تدریج و بصورت طولانی مدت وارد خاک میگردد،که این خود یک منبع تغذیه با انتشار ملایم و مفید برای مدت زمان طولانی به خاک است. برخی از مواد آلی درون کودهای ارگانیکی خاصیت ضد بیماری برای ریشه دارند که با این شرایط باعث بهبود رشد و سلامت ریشه میشوند که به نوبهی خود باعث جذب بهتر مواد غذایی از خاک میشوند [محمودی و همکاران.، 1387]. با توجه به کمبود مواد آلی در اغلب خاکها، به کارگیری ترکیبهای آلی در این مناطق باعث بهبود خواص فیزیکی، شیمیایی و حاصلخیزی خاک میشود. نتایج آزمایشها نشان میدهد که بر اثر تجزیه مواد آلی در خاک ترکیبهای مختلف فسفوهومیک ایجاد میشود که این ماده غذایی به راحتی در اختیار گیاهان قرار میگیرد [Parfitt et al., 2005].
1-8- تاریخچه تولید میوههای ارگانیکبرای اولین بار فردی به نام اشتانیر اقتصاددان آلمانی سال 1924 محصولات ارگانیک را مطرح نمود. قوانین مربوط به این غذاها اولین بار در سال 1980در کشورهای اروپایی وضع شد و فرانسه اولین کشوری بود که برای میوهها، سبزیها و غلات، برچسب دولتی با عنوان کشاورزی ارگانیک ارایه نمود. ایتالیا، آلمان، فرانسه، سوئیس و اتریش ازتولیدکنندگان پیشرو اروپایی در تولید میوه ارگانیک هستند. تولید میوههای ارگانیک جزء بزرگترین بخش ازکشاورزی ارگانیک در ایالت واشنگتن با وسعت زمین و ارزش اقتصادی بالا است [Helga at al., 2012]. در طول چند سال گذشته صنایع غذایی ارگانیک بالاترین سطح رشد را در تمام بخشهای مواد غذایی نشان داده است، زیرا مهمترین و اصلی‌ترین مشخصه‌ی حضور در بازارهای جهانی به‌ویژه برای محصولات باغی، عرضه‌ی محصولات عاری از ترکیبات شیمیایی خواهد بود. در ایالات متحده آمریکا بازار غذاهای ارگانیک از سال 1986 تا 1996 بیش از 40 درصد افزایش داشته است و در سال 1999بیش از 2/4 میلیارد دلار ارزش اقتصادی داشته است. در انگلستان 3 تا 4 درصد فروش کل مواد غذایی را غذاهای ارگانیک شامل میشود. در نیوزیلند ارزش بازار صادرات ارگانیک بیش از 70 میلیون دلار تخمین زده شد و هر ساله در حال افزایش است [Helga at al., 2012]. طبق یافتههای سازمان خوار و بار جهانی در حال حاضر استرالیا بیشترین میزان سطح زیر کشت ارگانیک را دارا می‌باشد و بیشتر محصولات ارگانیک آنها صادر می‌شود که 84 درصد از زمینهای کشاورزی آن زیر کشت ارگانیک است.
در سال 2006 در ایران 15 هکتار به کشت محصولات ارگانیک اختصاص داشت در حالیکه بر اساس آمارهای سال 2013 در ایران 81 هزار هکتار زیر مدیریت تولید محصولات ارگانیک است که از این میزان 43 هزار هکتار به محصولات باغی و بقیه به برداشت از عرصه های طبیعی مربوط است [Helga at al., 2012].
1-9- لازمۀ جایگزینی کشاورزی متداول با کشاورزی ارگانیکیکی از مهمترین دغدغههای مصرف کنندگان، سلامت محصولات غذایی است و اساساً یکی از خاستگاههای کشاورزی ارگانیک نیز، پاسخ به این دغدغهها بوده است [Chassy et al., 2006]. افزایش مصرف سموم کشاورزی هزینههای بسیار زیادی از قبیل آلودگی آب، انتقال آن به خاک و دامها، آلودگی مواد غذایی و علوفه دامی و آلودگی هوا را به دنبال داشته است [صالحی و همکاران، 1389]. بنابراین، انتظار میرود فرآوردههای ارگانیک از سلامت بالاتری برخوردار باشد. به همین دلیل است که در اغلب نقاط دنیا، مصرف کنندهها حاضرند قیمت بیشتری برای محصولات ارگانیک پرداخت کنند. روشهای متعددی برای تجزیه و تحلیل هزینههای زیست محیطی، پایداری و تولید نظامهای متداول و ارگانیک وجود دارد [Lotter., 2003]. عوامل اصلی مورد مقایسه این دو سیستم عبارتاند از:
1- کیفیت و سلامت محصولات ارگانیک2- هزینههای زیست محیطی کشاورزی ارگانیک در مقایسه با کشاورزی متداول
3- مصرف انرژی و پتانسیل گرمایش گلخانهای
غذای سالم دارای دو جزء سلامت و کیفیت است. مطالعات زیادی حاکی از کمبود بقایای سموم در محصولات ارگانیک است، در مواردی که این بقایا وجود دارد، ناشی از حرکت ذرات سم از طریق باد به اطراف این مزارع است [کوچکی و همکاران، 1384]. نیترات یکی از مواد مهم آلایندۀ مواد غذایی است که معمولا به دلیل مصرف زیاد کودهای نیتروژنه است[Helga et al., 2012]. نتایج تحقیقات، وجود نیترات بیشتر در غذاهای متداول را در مقایسه با غذاهای ارگانیک تأیید میکنند [FAO, 2012]. تبدیل یک مزرعه از روش متداول به ارگانیک نه تنها سبب حاصلخیزی خاک در دراز مدت میشود، بلکه بقای اقتصادی را نیز تضمین میکند. در مطالعهای که در کشور سوئیس در سال 1997 انجام گرفت، مشخص شد که انگیزه اصلی کشاورزان، میزان تقاضا و ایجاد فرصت در کسب در آمد بیشتر به دلیل قیمت بیشتر محصولات ارگانیک است [محمودی، 1387]. انگیزههای تبدیل کشاورزی متداول به ارگانیک در میان کشاورزان، گوناگون است. متغیرهای موثر در این نگرش عبارتند از اندازه مزرعه، نوع مزرعه، پیش زمینه اجتماعی، منطقه و مدت زمان دوره گذار است [Posner et al., 2008]. در حال حاضر هیچ گونه کنترل برای ارزیابی بقایای سموم گیاهی در محصولات غذایی نیست و در بسیاری از مواد غذایی، بقایایی سموم گیاهی چند برابر بیش از حد مجاز است.درکشورما از حدود 800 آفتکش قابل مصرف در دنیا 211 نوع آنها به ثبت رسیده است، باتوجه به اثرات جانبی زیانبار مصرف این گونه سموم به همراه کودهای شیمیایی در اکوسیستم از کوچکترین موجود تا به انسان، برنامه ریزی به سمت تولید ارگانیک امری ضروری است [ملکوتی، 1383]. مقایسهای از کشاورزی متداول با کشاورزی ارگانیک در جدول 1- 2 آورده شده است [Helga et al., 2012].
جدول 1-4- مقایسه کشاورزی متداول با کشاورزی ارگانیککشاورزی متداول کشاورزی ارگانیک
تمرکز گرایی تمرکز زدایی
وابستگی به انرژی عدم وابستگی به انرژی
رقابت بین موجودات زنده همکاری بین موجودات زنده
تخریب محیط زیست حفاظت از محیط زیست
تک کشتی تنوع
استثمار طبیعت سود رساندن به طبیعت
طبق آخرین


مقایسه سیستم کشت ارگانیک،تلفیقی و متداول برعملکرد، کیفیت و عمر انبارمانی میوه انار رقم رباب شیراز پایان نامه ها
قیمت: 11200 تومان

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *