مطالعه برخی معیارهای فیزیولوژیک و رابطه آنها با عملکرد دانه در ژنوتیپ های گندم تتراپلوئید تحت شرایط تنش خشکی

2091691-3810
واحد بین الملل
پایاننامهی کارشناسیارشد در رشته‌ی مهندسی کشاورزی- اصلاح نباتات
مطالعه برخی معیارهای فیزیولوژیک و رابطه آنها با عملکرد دانه در ژنوتیپ های گندم تتراپلوئید تحت شرایط تنش خشکی
به کوشش:
مصطفی رحیم پور
استاد راهنما :
دکتر‌‌علی دادخدایی
بهمن‌ماه 1392

بسم الله الرحمن الرحیم
به نام خدا
اظهارنامه
اینجانب مصطفی رحیم‌پور (909172) دانشجوی رشته‌ی مهندسی کشاورزی گرایش اصلاح‌نباتات واحد بین‌الملل اظهار می‌کنم که این پایان‌نامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهایی که از منابع دیگران استفاده کرده‌ام، نشانی دقیق و مشخصات کامل آن را نوشته‌ام. همچنین اظهار می‌کنم که تحقیق و موضوع پایان‌نامه‌ام تکراری نیست و تعهد می‌نمایم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آن را منتشر ننموده و یا در اختیار غیر قرار ندهم. کلیه حقوق این اثر مطابق با آئین‌نامه مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز است.
نام و نام خانوادگی: مصطفی رحیم‌‌پور
تاریخ و امضا: 15/11/1392
به نام خدا
مطالعه برخی معیارهای فیزیولوژیک و رابطه آنها با عملکرد دانه در ژنوتیپهای گندم تتراپلوئید تحت شرایط تنش خشکی
به کوشش:
مصطفی رحیم‌پور
پایاننامه ارائه شده به تحصیلات تکمیلی به عنوان بخشی از فعالیتهای تحصیلی لازم برای اخذ درجه‌ی کارشناسی ارشد
در رشته‌ی:
اصلاح نباتات
از دانشگاه شیراز
شیراز
جمهوری اسلامی ایران
ارزیابی شده توسط کمیته پایاننامه با درجه‌ی: عالی
دکتر علی دادخدایی، استادیار بخش زراعت و اصلاح نباتات (استاد راهنما)
دکتر بهرام حیدری، استادیار بخش زراعت و اصلاح نباتات (استاد مشاور)
دکتر محسن عدالت، استادیار بخش زراعت و اصلاح نباتات (استاد مشاور)
دکتر سید عبدالرضا کاظمینی، دانشیار بخش زراعت و اصلاح نباتات (داور متخصص)
بهمنماه 1392
تقدیم
تقدیم به روح بزرگ پدر و برادر بزرگوارم
و تقدیم به مادر، همسر و فرزند دلبندم
و تمامی دانش‌پژوهان محترم که برای تعالی کشور عزیزمان ایران تلاش و مجاهدت می‌نمایند.

سپاسگزاری
خداوند سبحان را شاکرم که توانستم پس از وقفهای دوباره وارد عرصه علم و ادب گردم. بر خود لازم میدانم که از استاد بزرگوارم جناب آقای دکتر علی دادخدایی که صبورانه راهنمایی بنده را بر عهده داشتند تشکر و قدردانی نمایم. از اساتید محترم جناب آقای دکتر بهرام حیدری و دکتر محسن عدالت که مشاوره بنده را در این مدت بر عهده داشتند تقدیر و تشکر می‌نمایم. از جناب آقای مهندس ایزدی و مهندس متقی که در اجرای این تحقیق همکاری نمودند تقدیر و تشکر می‌نمایم. از دانشجویان محترم که تجربیات خود را در اختیار بنده قرار دادند تقدیر و تشکر میکنم و از همه کسانی که در انجام این تحقیق مرا یاری رساندند سپاسگزارم.
چکیده
مطالعه برخی معیارهای فیزیولوژیک و رابطه آنها با عملکرد دانه در ژنوتیپ‌های گندم تتراپلوئید تحت شرایط تنش خشکی
به کوشش
مصطفی رحیم‌پور
به منظور مطالعه برخی معیارهای فیزیولوژیک و رابطه آنها با عملکرد دانه در ژنوتیپ‌های گندم تتراپلوئید تحت شرایط تنش خشکی، آزمایشی با طرح کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط تنش و بدون تنش خشکی با استفاده از 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید (دوروم) در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز در سال زراعی 1392-1391 اجرا شد. براساس عملکرد در شرایط بدون تنش (Yp) و تنش (Ys)، شاخص‌های کمی مقاومت به خشکی از قبیل: شاخص تحمل به تنش (STI)، میانگین هندسی عملکرد در دو محیط (GMP) و شاخص حساسیت به خشکی (SSI) محاسبه شدند. اختلاف بسیار معنی‌داری بین کلیه شاخص‌ها و عملکردهای بدون تنش و تنش وجود داشت که بیانگر وجود تنوع ژنتیکی و امکان انتخاب برای مقاومت به خشکی می‌باشد. با رسم نمودار بای پلات و مشاهده ژنوتیپ‌ها مشخص گردید که در شرایط آبیاری مطلوب بیشترین عملکرد مربوط به ژنوتیپ 733 و 722 و نیز بیشترین STI، GMP وHMP متعلق به ژنوتیپ 741 و یاواروس بود. همچنین بیشترین SSI مربوط به ژنوتیپ‌های 797 و2610KC بود. با محاسبه ضرایب مسیر مشخص گردید که بیشترین اثر مستقیم ضرایب مسیر به وزن هزار‌دانه و عملکرد بیولوژیک اختصاص داشت. که بهترین صفات در ژنوتیپ‌های مورد مطالعه جهت انتخاب ارقام مقاوم در برنامه‌های اصلاحی معرفی می‌شوند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
TOC o “1-3” h z u فصل اولمقدمه PAGEREF _Toc386495479 h 21-1- تعریف مسئله PAGEREF _Toc386495480 h 21-2- تنش خشکی PAGEREF _Toc386495481 h 31-3-اهمیت گندم PAGEREF _Toc386495482 h 31-4-تنش خشکی در گندم PAGEREF _Toc386495483 h 51-5- اهداف مطالعه PAGEREF _Toc386495484 h 7فصل دوممروری بر پژوهشهای انجام شده PAGEREF _Toc386495486 h 92-1- تاثیر تنش خشکی بر دمای سایه‌انداز گیاه PAGEREF _Toc386495487 h 92-2- شاخص تنش PAGEREF _Toc386495488 h 102-3- اثر تنش خشکی بر صفات مورفولوژیک PAGEREF _Toc386495489 h 112-4- وراثت‌پذیری PAGEREF _Toc386495490 h 13فصل سوممواد و روشها PAGEREF _Toc386495492 h 153-1- مشخصات محل انجام تحقیق PAGEREF _Toc386495493 h 153-2- ژنوتیپ‌های مورده استفاده و شرایط محل طرح PAGEREF _Toc386495494 h 153-3- روش اجرای طرح PAGEREF _Toc386495495 h 203-4- اندازه‌گیری شاخصهای مقاومت به خشکی PAGEREF _Toc386495496 h 223-5-محاسبه وراثت پذیری عمومی PAGEREF _Toc386495497 h 233-6- اندازه‌گیری صفات مورفولوژیک، عملکرد و اجزاء عملکرد PAGEREF _Toc386495498 h 233-7- اندازه گیری دمای سایه‌انداز PAGEREF _Toc386495499 h 243-7-1- شرایط مکانی و محیطی اندازه‌گیری دمای سایه‌انداز PAGEREF _Toc386495500 h 243-7-2-زمان مناسب اندازه‌گیری دمای سایه‌انداز در طول روز PAGEREF _Toc386495501 h 243-7-3- شرایط رشد و نموی گیاه جهت اندازه گیری دمای سایه‌انداز PAGEREF _Toc386495502 h 253-7-4 – تعداد نمونه در هر کرت ادوات و روش اندازه گیری PAGEREF _Toc386495503 h 25تجزیه آماری داده‌ها PAGEREF _Toc386495504 h 26فصل چهارمنتایج و بحث PAGEREF _Toc386495506 h 284-1-تجزیه واریانس داده‌ها PAGEREF _Toc386495507 h 284-2- تعداد پنجه بارور PAGEREF _Toc386495508 h 304-3- طول دم گل‌آذین PAGEREF _Toc386495509 h 314-4-سطح برگ PAGEREF _Toc386495510 h 324-5- تعداد دانه در سنبله PAGEREF _Toc386495511 h 344-6- تعداد دانه در سنبلک PAGEREF _Toc386495512 h 354-7- ارتفاع بوته PAGEREF _Toc386495513 h 364-8- دمای سایه انداز گیاه PAGEREF _Toc386495514 h 384-9-عملکرد بیولوژیک PAGEREF _Toc386495515 h 414-10- عملکرد دانه PAGEREF _Toc386495516 h 434-11-وزن هزار دانه PAGEREF _Toc386495517 h 474-12-شاخص برداشت PAGEREF _Toc386495518 h 484-13- برآورد اجزای واریانس و وراثت‌پذیری عمومی صفات مورفولوژیک و عملکرد PAGEREF _Toc386495519 h 554-14- همبستگی شاخص های کمی مقاومت به خشکی و عملکرد دانه PAGEREF _Toc386495520 h 564-15- تجزیه به مولفه‌های اصلی PAGEREF _Toc386495521 h 584-16- همبستگی و تجزیه ضرایب مسیر صفات اندازه‌گیری شده PAGEREF _Toc386495522 h 604-16-1- همبستگی و ضرایب مسیر بین صفات اندازه‌گیری شده در شرایط آبیاری مطلوب PAGEREF _Toc386495523 h 604-16-2- همبستگی و ضرایب مسیر بین صفات اندازه‌گیری شده در شرایط تنش خشکی PAGEREF _Toc386495524 h 64نتیجه‌گیری کلی PAGEREF _Toc386495525 h 67پیشنهادات PAGEREF _Toc386495526 h 69منابع PAGEREF _Toc386495527 h 70چکیده انگلیسی PAGEREF _Toc386495528 h 80

فهرست جدول‌ها
عنوان صفحه
TOC h z t “Caption,جدول” c جدول شماره 3-1 ژنوتیپ‌های مورده استفاده و روش پیاده سازی طرح PAGEREF _Toc386496103 h 16جدول شماره 3-2 شجره‌نامه ژنوتیپ‌های تهیه شده از مرکز بین‌المللی گندم و ذرت (CIMMYT): PAGEREF _Toc386496104 h 18جدول 4-1- نتایج تجزیه واریانس تاثیر تنش خشکی بر خصوصیات مورفولوژیک 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496105 h 28جدول 4-2- نتایج تجزیه واریانس تاثیر تنش خشکی بر خصوصیات مورفولوژیک 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496106 h 29جدول 4-3 مقایسه میانگین دمای سایه‌انداز 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496107 h 40جدول4-4- میانگین تاثیر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید و مقایسه میانگین آنها بر اساس آزمون LSD PAGEREF _Toc386496108 h 50جدول 4-5- میانگین تاثیر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید و مقایسه میانگین آنها بر اساس آزمون LSD PAGEREF _Toc386496109 h 51جدول 4-6- میانگین تاثیر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید و مقایسه میانگین آنها بر اساس آزمون LSD PAGEREF _Toc386496110 h 53جدول 4-7- نتایج محاسبه اجزای واریانس و وراثت‌پذیری صفات مورفولوژیک، عملکرد و اجزای آن بین 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496111 h 55جدول 4-8- ضرایب همبستگی شاخص‌های کمی مقاومت به خشکی و عملکرد دانه در شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی PAGEREF _Toc386496112 h 56جدول 4-9- میانگین عملکرد و شاخص‌های تنش در شرایط نرمال و تنش خشکی در ژنوتیپ‌های گندم PAGEREF _Toc386496113 h 57جدول 4-10- مقادیر ویژه، درصد مقادیر ویژه و درصد تجمعی واریانس 40 ژنوتیپ گندم دوروم PAGEREF _Toc386496114 h 59جدول 4-13- همبستگی بین صفات اندازه‌گیری شده در شرایط تنش خشکی PAGEREF _Toc386496115 h 65جدول 4-14- تجزیه علیت عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی با توجه به صفات باقیمانده در مدل رگرسیون مرحله‌ای PAGEREF _Toc386496116 h 66
فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
TOC h z t “Closing,شکل” c شکل4-1: اثر خشکی بر میانگین تعداد پنجه بارور 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496160 h 30شکل4-2: اثر خشکی بر میانگین طول دم گل‌آذین 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496161 h 32شکل4-3: اثر خشکی بر میانگین سطح برگ 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496162 h 33شکل4-4: اثر خشکی بر میانگین تعداد دانه در سنبله 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496163 h 34شکل4-5: اثر خشکی بر میانگین تعداد دانه در سنبلک 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496164 h 36شکل4-6: اثر خشکی بر میانگین ارتفاع بوته 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496165 h 37شکل4-7: اثر خشکی بر میانگین دمای سایه‌انداز 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496166 h 38شکل4-8: اثر خشکی بر میانگین عملکرد بیولوژیک 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496167 h 42شکل4-9: اثر خشکی بر میانگین عملکرد دانه 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496168 h 43شکل4-10: اثر خشکی بر میانگین عملکرد کل 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496169 h 45شکل4-11: مقایسه اثر خشکی بر کاهش عملکرد 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید در شرایط تنش خشکی و آبیاری مطلوب PAGEREF _Toc386496170 h 46شکل4-12: اثر خشکی بر میانگین وزن هزار‌دانه 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496171 h 47شکل4-13: اثر خشکی بر میانگین شاخص برداشت 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید PAGEREF _Toc386496172 h 49شکل 4-14- نمودار بای پلات شاخص های کمی مقاومت به خشکی و عملکرد دانه در شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی PAGEREF _Toc386496173 h 59
فصل اولمقدمه
1-1- تعریف مسئلهاکثر مناطق ایران دارای اقلیم خشک و نیمه خشک می‌باشند. بنابراین یکی از عوامل محدود کننده تولید محصولات کشاورزی در ایران ناشی از تنش خشکی است که با توجه به مرحله‌ رشد گیاه می‌تواند باعث خسارت و در نتیجه کاهش عملکرد گردد.
یکی از روش‌های کاهش اثرات مخرب تنش خشکی استفاده از ژنوتیپ‌های مقاوم می‌باشد. از نظر تکاملی مقاومت به خشکی عبارت است از توان زنده ماندن یک گونه از نسلی به نسل دیگر در شرایط کمبود آب، از نظر کشاورزی مقاومت به خشکی توان تولید اقتصادی یک محصول در شرایط کمبود آب قابل استفاده برای آن محصول تعریف می‌گردد. درجه مقاومت به خشکی متفاوت است که شامل تحمل به خشکی و گریز از خشکی می‌باشد. تحمل به خشکی به مفهوم حالتی است که در عملکرد محصول کشت شده در محیط حاوی تنش آب هیچ گونه کاهشی دیده نشود. گریز از خشکی حالتی است که ارقام قبل از محدودیت شدید آب به محصول دهی برسند. و مفیدترین شکل مقاومت به خشکی است (شاه نجات بوشهری و عبد میشانی، 1376).
1-2- تنش خشکیبخش عمده‌ای از غذای دنیا توسط محصولاتی تامین می‌گردد که در مناطق مورد کشت آنها، بارندگی محدودی در فصل رویش وجود داشته و یا اینکه محصولات کشت شده از رطوبت ذخیره در خاک استفاده می‌کنند. خسارات وارده ناشی از گرما و خشکی به گندم، یولاف، ذرت، سورگوم، ارزن و سایر گیاهان زراعی در مناطق پر حرارت و کم باران امری عادی است. بنابر‌این مقاومت به دما و خشکی به خاطر کاهش افت عملکرد در گیاهان واقع در این مناطق مهم می باشد (شاه نجات بوشهری و عبد میشانی، 1376). از بین تنشهای زنده و غیرزنده، تنش خشکی دومین عامل اصلی کاهش عملکرد بعد از عوامل بیماریزا میباشد و در نتیجه بارندگی کم، دمای بالا و وزش باد حادث میشود. واکنش گیاه نسبت به آن بستگی به مرحلهای از رشد دارد که خشکی در آن رخ می‌دهد (احمدی و همکاران، 1388).
با توجه به این‌که متوسط نزولات جوی سالانه ایران 240 میلیمتر می‌باشد، ایران در رده مناطق خشک و نیمهخشک جهان قرار می‌گیرد (طبق تعریف آمبرژه مناطقی را خشک می‌نامند که بارندگی سالانه آنها کمتر از 250 میلیمتر باشد و مناطق با بارندگی سالانه 250 تا 450 میلیمتر را نیمه‌خشک گویند) ( آذری‌کی، 1381). با توجه به نزولات محدود ایران، حدود 45 درصد اراضی زیر کشت گندم دیم در ایران دارای نزولات کمتر از 350

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *