شناسایی معیار های طراحی مجموعه های فرهنگی -تاریخی در بافت تاریخی در ارتباط با بافت جدید

فصل اول
معرفی موضوع
شناسایی معیار های طراحی مجموعه های فرهنگی -تاریخی در بافت تاریخی در ارتباط با بافت جدید
1- 1- مقدمه
بافت حد فاصل میدان صاحب الامر و رد پای باروی قدیمی شهر تبریز به صورت مکانی بلااستفاده، متروک و فراموش شده تبدیل گشته، مکانی با کاربری های ناسازگار شهری مانند انبار ، کارگاه … ، در صورتی که این قسمت در قلب بافت تاریخی تبریز و در امتداد محور تاریخی- فرهنگی تبریز باید پذیرای بهترین و مجلل ترین کاربری ها باشد، به طوریکه مردم بجای گریز از این محلات و دوری از آنها ، باید به آنها روی بیاورند و دارای کارکردی شایسته جایگاهی که در خاطرات و اذهان تاریخی مردم دارد، باشد.
در این تحقیق سعی شده که با بیان مسئله و پی بردن به این مشکلات، طرحی را برای ایجاد یک مرکز تاریخی- فرهنگی بر اساس پتانسیل های موجود پیشنهاد بدهیم که هم بتواند گسست ایجاد شده بین این بافت و بافت جدید شهر را حل کند و هم با تعریف پروژه معماری و وارد کردن کاربری های فرهنگی- تاریخی بتواند این بافت را به هویت اصلی خود بازگرداند و آن را به یک فضای سرزنده و دارای رونق تبدیل نماید.
1-2- بیان مسأله تحقیق
ما انسانها در دنیایی زندگی می کنیم که اساس و جوهره آن بر تمدن های گوناگون بشری است که طی ادوار مختلف به وجود آمده و پی ریزی شده است . در طول این دوره ها وسالها اقوام و ملل مختلفی هر کدام تمدنی را بنا نهاده که در پیشرفت و تکامل انسان سهم بسزایی داشته و دارند که شاهد این کلام همانا بشر امروزی است که آخرین ثمره تمدن گذشتگان می باشد .
شناخت هرچه بیشتر تمدنمان و آنچه از گذشته برایمان به ارث رسیده است، باعث حفاظت و پاسداری بهتر آنان شده و این باور را در ما به وجود می آورد که آثار باستانی و کهن هر شهر به مثابه هویت تاریخی و فرهنگی آن شهر بوده و آسیب رساندن به آن ، در واقع صدمه زدن به هویت اجتماعی و فرهنگی خودمان می باشد (عمرانی و اسمعیلی سنگری، 1385، ص 12) .
هویت اجتماعی و حافظه جمعی در جایی حفظ می شود که وقتی فرد درآنجاست، حس کند فضایی که در آن مستقر است که با جاهای دیگر فرق دارد. اگر شما احساس کنید در جایی هستید که در آن تداوم تاریخی وجود ندارد، یکی از ارکان مهم زندگی اجتماعی زیر سوال می رود واحساس عدم تعلق به جامعه و عدم هویت می کنید ) خسرو خاور، 1383(.
در جهان امروز ، تلاش برای حفظ هویت یکی از منازعات اصلی ملتها است . هویت کالبدی به معنای صفات و خصوصیاتی است که جسم شهر را از غیر متمایز کرده و شباهتش را با خودی آشکار می کند. این صفات باید به گونه ای باشند که جسم شهر ، در عین حفظ تداوم زمانی، در حال تحول و تکامل نیز باشد و نهایتا به پیدایش یک کل منجر شود (میر مقتدایی، 1383).
مهم این است که هر مکانی در ضمن هرگونه تغییری ، هویت خود را نیز حفظ کند ، تداوم و دگرگونی بر این امر دلالت دارد که به رغم همه تغییر ها و دگرگشت ها چیزی پا بر جا و ثابت میماند. مکان هم ثبات دارد و هم برخوردار از تغییر پذیری است، و این نکته ای نیست که به آسانی دریافتنی باشد. ثبات همان روح مکان است و به تعبیری همان ارتباط ویژه آن مکان با فضا، فرم و صورتهای به کار رفته در آن، و تغییر پذیری و بی ثباتی مکان به دلیل نیاز به تاویل و باز تاویل مکان به شیوه های مختلف و چه بسا متضاد است (نوربرگ شولتز ، 1381، ص 61-60).
1-2-1- معرفی موضوع
در سالهای اخیر با ورود مدرنیته به ایران و به تبع آن شهر تبریز، توجه به بافت جدید منجر به بی تفاوتی و گاهی بی توجهی به بافت با ارزش کهن شهر تبریز شده است. در دوران پهلوی و نیز اوایل انقلاب اسلامی احداث خیابانهای جدید در اطراف و محدوده بافت تاریخی شهر منجر به آن شد که شهر قدیم ، یکپارچگی و انسجام خود را از دست بدهد، به شکلی که محوطه های پوسیده و تخریب شده در آن روز به روز بیشتر مشاهده می گردد. به این ترتیب قسمتهایی از بافت تاریخی که در بر دارنده هویت شهر و خاطرات تاریخی – فرهنگی با ارزش می باشند و در نقشه ذهنی مردم شهر از جایگاه ویژه ای برخوردارند، عملا رنگ باخته و به صورت فضاهایی بدون استفاده در آمده اند.
بدین سان شهر کم کم مناظر فرهنگی خود را که آشکارا مبین تاریخ و سنت های فرهنگی آن است را از دست می دهد. بافت تاریخی شهر تبریز نیز از آن مناظر فرهنگی است که در جستجوی زمانی از دست رفته و در سخن گفتن با زبان گذشته به آن گونه که به زبان همه مردمان شنیدنی است دچار گسیختگی از بافت جدید و پویای شهر امروزی شده است و به این ترتیب حیات شهری در قسمتهایی از آن تحلیل یافته و یا از بین رفته است .
1 -2-2-دلایل انتخاب موضوع
در مورد بافت تاریخی تبریز مطالعات مفصلی صورت گرفته است که در این میان مطالعات مهندسین مشاور نقش جهان پارس و عرصه شاخص ترند و در طرح های بالا دست پیش بینی شده در طرح تفصیلی شهر تبریز، بافت مرکزی شهر به عنوان منطقه تاریخی- فرهنگی در نظر گرفته شده است و طرح جامع نیز این منطقه را با توجه به اهداف راهبردی خود به عنوان منطقه تاریخی – فرهنگی تعیین نموده که در آن به بازسازی بافت و پالایش فعالیت های مزاحم و آلوده کننده تاکید شده است.
یکی از عواملی که می تواند گسست ایجاد شده بین قسمتهای دارای اقبال عمومی در بافت جدید و قسمتهایی از بافت که حیات خود را بنا به دلایلی که اشاره شد از دست داده اند را از بین ببرد و موجب پیوند بین این دو بافت گردد، استفاده از مناظر و پتانسیل های بافت تاریخی – فرهنگی شهر می باشد که یکی از این موارد و مهمترین آنها محور تاریخی – فرهنگی تبریز است.
1 -2-2- 1 جمع بندی
با توجه به مطالبی که ذکر شد و چالشی که در دنیای امروزی در مورد مسئله هویت، تاریخ و فرهنگ پیش آمده، می توان به نیاز امروزی جامعه به یک مرکز تاریخی – فرهنگی اشاره کرد که نه تنها وظیفه شناساندن تاریخ و فرهنگ غنی این مرز و بوم و دستاورد های آداب و رسوم و سنن این منطقه را بر عهده دارد، بلکه به نوعی ایجاد کننده پیوند کالبدی و اجتماعی بین بافت قدیم و جدید این شهر می باشد . این محور به عنوان یک محور تاریخی ، فرهنگی می تواند بستر مناسبی را جهت ایجاد چنین مرکزی برای ما به وجود بیاورد ، به گونه ای که هم گویای تاریخ سیر تحول و فرهنگ و هویت شهر باشد و هم به حضور شهروند در این فضا استمرار و انسجام بخشیده و کانون مدنی گرمی را به وجود بیاورد.
1-3- پرسش تحقیق
چگونه می توان با طراحی یک مرکز تاریخی- فرهنگی، بافت با ارزش و کهن شهر تبریز را به بافت جدید پیوند داد؟
1-4- اهداف تحقیقطراحی مرکز تاریخی – فرهنگی که بتواند نیازهای جامعه مورد پژوهش (تبریز) را با رعایت احترام به بافت قدیم وتاکید بر بر گرداندن حیات به آن قسمت از این بافت که کارکرد خود را در طول زمان از دست داده است را بر اساس طرح های بالا دست که مطالعات آن در طرح تفصیلی تبریز مورد بررسی و واکاوی قرار گرفته است بر آورده سازد.
شناسایی معیار های طراحی مجموعه های فرهنگی -تاریخی در بافت تاریخی در ارتباط با بافت جدید.
1-5- روش تحقیق
الف – روش تحقیق از نوع کیفی بوده و در مراحل مختلف از روشهای تاریخی و اکتشافی استفاده خواهد شد و در مجموع تحقیق حاضر یک تحقیق پروژه ای می باشد.
ب ـ روش گردآوری اطلاعات:
یکی از اصلی ترین بخش های هر کار پژوهشی را جمع آوری اطلاعات تشکیل می دهد. چنانچه این کار به شکل منظم و صحیح صورت پذیرد کار تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری از داده ها با سرعت و دقت خوبی انجام خواهد شد . از نظر متد، روش و تکنیکهای پژوهشی با استفاده از روش جمع آوری اطلاعات ، روش مورد استفاده به صورت میدانی و کتابخانه ای و روشهای ترکیبی انتخاب شده است .
1-6- فرضیههای تحقیق
طراحی در بافت های تاریخی با در نظر گرفتن اصول و معیار های مربوطه موجب رونق و احیای این بافت ها می گردد.
– استفاده از پتانسیل های سایت های کهن می تواند در ارتقای کیفیت طراحی مراکز فرهنگی نقش داشته باشد.
فصل دوم
شناخت
2-1- مقدمه
بعد از مشخص شدن مسئله ایجاد تحقیق و بیان آن و نیز مشخص شدن روش تحقیق نوبت به ایده های فکری محقق از طرح مسئله است. یعنی نکات مهمی که در تعریف اصطلاحات با عنوان زیر بنای فکری محقق مطرح و قابل بسط می باشد.
در این فصل به بررسی مبانی فکری و نظری طراح در رابطه با طرح و مفاهیم پایه مورد نظر پرداخته و در این مسیر به نمونه های مرتبط با ایده طرح با دید منتقدانه نگاه افکند، سپس به ارائه چهارچوب نظری می پردازد. در طراحی مرکز تاریخی فرهنگی تبریز با رویکرد پیوند دهی بافت قدیم و بافت جدید مبانی نظری طراح بازگرداندن زندگی دوباره به این بافت و تزریق کاربری های هم شان با بافت تاریخی-فرهنگی منطقه برای ارتقای کیفی آن می باشد.
بنابر این واژه بافت، سپس مشکلات بافت، راه حل پیشنهادی،فضای شهری و فضای عمومی در معماری مورد بررسی قرار می گیرد.
برای روشن شدن مفاهیم پایه از نظرات بزرگان و دانشمندان این فن(معماران و شهر سازان) استفاده گردیده است و سپس با بر گرفتن از نظریات آنها به بیان نظریه پرداخت.
در بخش بعدی معرفی نمونه های طرح از لحاظ عنوان و سایت مورد بررسی قرار می گیرد و با بررسی آنها به نتایجی برای ارائه یک ایده مناسب برای طرح می رسیم.
2-2- فرهنگ:
2-2-1- واژه فرهنگ:
فرهنگ از متن قدیمی اوستایی و پهلوی فَرَهَنگ است . فَرَ به معنای پیش و هَنگ به معنای قصد و آهنگ است . هنجیدن و انجیدن به معنای بیرون کشیدن و بیرون آوردن : هنج و هنگ در دودهنگ یا دو دهنج به معنای دودکش است . واژه آهنگ به معنی قصد و اراده و عزم و همچنین موزونی در ساز و آواز است . فرهیختن و فرهختن و فرهنجیدن از همین ریشه است . به معنای آموختن ادب ، تربیت کردن. کلمه فرهنگ در متون قدیمی پهلوی ، از جمله کارنامه اردشیر بابکان و دینکرت و غیره هم آمده است، در فرهنگ رشیدی آمده است : ” فرهنج و فرهنگ ادب و اندازه و حد هر چیزی ، و ادب کننده و امر به ادب کردن بر این قیاس فرهنجیدن و فرهنجیده و فرهنجید .
چند دهه است که واژه فرهنگ مجدداً وارد زبان فارسی شده است و در مقابل: Culture و education بکار گرفته شده است. جوامع غرب ، تمدن مدرن را با شوق کشف همه چیز بنیان نهادند . آنها محدوده طبیعت و کره زمین را برای شناسائی پدیده ها و جوامع گوناگون درنور دیدند . واژه کولتور را که در اصل به معنی کشت و کار بود ، ابتدا در آلمانی به کار گرفتند، تا آن که به علوم اجتماعی رسید . آشنایی ایرانیان با مفاهیم اساسی جامعه شناسی از جمله کولتور ، آنها را به واژه فرهنگ هدایت کرد . واژه فرهنگ در زبان فارسی قدمتی کهن و دیرینه دارد، و نه تنها در اولین نثرهای فارسی دری ، که در زبان پهلوی هم بسیار دیده شده است . در زبان فارسی از مصدر فرهیختن ، کلمات بسیاری جدا شده است ، از جمله خود کلمه فرهنگ است. فرهیختن به معنای علم و ادب و هنر می باشد ، و اساساً در زبان پهلوی فرهنگستان به معنی محل آموزش ، یا آموزشگاه بوده است . واژه فرهنگ برای مدتی از یادها رفته بود تا آن که در سال 1314 با تأسیس فرهنگستان ایران ، و تبدیل وزارت معارف به وزارت فرهنگ مجدداً در سطح جامعه مطرح شد ، واژه فرهنگ در ایران در ابتدا در مقابل education ، آموزش و تربیت مطرح شد. فرهنگیان کسانی بودند که در کار آموزش و پرورش جامعه بودند ، تا آن که فرهنگ در مقابل Culture مطرح شد . و آموزش در مقابل education رفت .
2-2-2- تعریف فرهنگ:
فرهنگ چیست ؟
انسان موجودی است که با تمام موجودات و حیوانات غیر هم نوع خود تفاوت های اساسی دارد ، از جمله تفاوتهای مهم انسان که در منابع و کتب علوم اجتماعی به آن اشاره شده است . گروه جویی و زیست اجتماعی ، سخن گفتن ، ابزار سازی ، اندیشمندی ، و هدف داری می باشد . انسان از ابتدای حضور خود در زمین نیازهایی داشته تا به کمک آنها ، تا ادامه حیات دهد . برای ادامه حیات کار کرده ، ابزار ساخته و با وسایل و امکانات مختلف اقدام به تولید کرده است ، تولید تلاش آدمی برای فراهم کردن و ساختن ، چیزهایی است که مورد دلخواه انسان است و در طبیعت و یا تولید نیازمند وسایل و ابزار است ، لذا انسان ابزار سازی را پیشه کرده است ، ابزار سازی و ایجاد امنیت ، لزوم همکاری با دیگر انسانها را مورد توجه قرار داد ، از این رو آدمی به جمع توجه می کند . در جهت ایجاد ارتباط با همنوعان سخن گفتن ضروری می شود و سخن گفتن ، علاوه بر ایجاد ارتباط به تقویت و انتقال تجربه افراد می انجامد . به این ترتیب هر گروه اجتماعی ، اقدام به ساختن ابزارها و تولید مشترک می کنند . تا به حیات مورد نظر و دلخواه خود ادامه دهند .
ساده ترین عنصر زندگی جمعی کنش اجتماعی است ، کنش اجتماعی مجموعه حرکات مشخصی است که یک فرد برای تحقق هدف نسبت به فرد دیگر نشان می دهد . کنش اجتماعی در برگیرنده برخوردهای اجتماعی است ، برخورد اجتماعی اولین اثری است که در قالب جسمی یا روحی توسط یک انسان بر انسان دیگر بوجود می آید . چنین کنشی کار تحریک صورت می گیرد . به دنبال هر تحریک انسان اول پاسخ یا واکنش انسان دوم بوجود می آید . چنین کنشی مداوم است ، لذا تحریک متقابل اجتماعی بوجود می آید ، که جریان دو سویه و مداومی است ، تحریک متقابل اجتماعی به ارتباط متقابل اجتماعی منجر می شود ، ارتباطی است که به شکل های مختلف مثل تقلید ، تلقین ، سخن گفتن و انتقال تجربه از انسانی به انسانی ، و از نسلی به نسلی بعد منتقل می شود ، و به تدریج نوعی هماهنگی در کنش های متقابل اجتماعی بوجود می آید . که سبب می شود ، آدمی از هنگام زادن ، از جامعه آموزش گرفته و متکی به آن گردد . و لذا خواسته یا ناخواسته به حفظ جامعه و استقرار نظم در آن کمک کند .
2-2-3- معماری به عنوان بستر فرهنگ
هر جامعه‌ای با هر سیستمی که اداره شود و هر نوع ایدئولوژی که بر آن حاکم باشد دارای اهداف و آرمانهای خاص خود می‌باشد. وظیفه اصلی فرهنگ نمایش این ایده‌های ذهنی است به وسیله نمود اشکال عینی، در فرآیند این استحاله معماری نقشی اساسی به عهده دارد (گروتر، 1383، ص53).
2-3- زمان
هر حرکتی احتیاج به زمان دارد. بدون زمان ما قادر به درک حرکت نیستیم. تصور ما از زمان‌های طولانی نیز محدود است: مدت یک ساعت برای ما مفهومی است مشخص، یک هفته و یا ماه و حتی یکسال را نیز می‌توانیم تصویر کنیم. اما صد سال دیگر برای ما تنها یک مفهوم ریاضی است و وقتی صحبت از هزاران یا حتی میلیونها سال می‌شود، توانایی ادراک زمان ما کاملاً از بین می‌رود. ما تنها می‌دانیم که چنین زمانهایی، مدت‌های بسیار طولانی هستند، اما اندازه آنها خارج از قدرت تصور ما می‌باشند.
محیط زیست ما به طور دائم در تغییر است. چه محیط طبیعی و چه محیط ساخته دست بشر. تغییراتی که یک ناظر متوجه آن می‌شود ممکن است عینی باشد ـ مثلاً وقتی در میان یک بلوک مسکونی، یک خانه را خراب می‌کنند، متوجه می‌شویم که جائی برای یک ساختمان جدید باز می‌شود ـ و یا تنها جنبه ادارکی داشته باشد مثل دگرگونی‌هایی که در اثر تغییرات نور یا آب و هوا در ساعات مختلف روز و شب و یا فصول مختلف سال ایجاد می‌شود. به این ترتیب می‌بینیم که زمان، تبدیل به یک عامل موثر و عمده در شناسایی محیط می‌شود.
امروزه کمتر پیش می‌آید که یک شهر به طور کامل از ابتدا طرح و ساخته شود. شهرها به تدریج تغییر شکل می‌دهند، ساختمانهای جدید ساخته می‌شوند و ساختمانهای قدیمی را خراب می‌کنند یا تغییر فرم می‌دهند. جواب این سوال که میزان تغییرات مجاز چقدر است و در چه فواصلی از زمان بدون اینکه هویت شهر و شهروندان در معرض خطر قرار بگیرد تابع عوامل مختلفی می‌باشد. تغییرات کالبدی اغلب تغییرات شدید اجتماعی و فرهنگی را موجب می‌شوند. تغییرات ساختاری به مراتب
بیش از تغییرات کالبدی احتیاج به زمان دارند. به همین دلیل بایستی تغییرات کالبدی با توجه به ساختار فرهنگی ـ اجتماعی صورت پذیرند چرا که در غیر این صورت باعث نابودی آنها می‌شوند و نابودی ساختار باعث می‌شود که انسان دچار سرگشتگی شود و نهایتاً قدرت تطبیق هویت خودش را با هویت تغییر یافته محلش از دست بدهد و این باعث بی‌ریشگی انسان می‌گردد(گروتر، 1383، ص406-409).
2-4- فضا
فضا:
اغلب درباره‌ی «فضا» مطالبی می‌شنویم؛ واژه‌ای که به سادگی و آسانی در انواع زمینه‌ها از آن استفاده می‌کنیم. طوری آن را به کار می‌بریم که گویی این واژه‌ ازقید هر نوع مساله و تناقضی آزاد است و مثل این که همه‌ی ما، بر سر آنچه معنی فضاست، باهم توافق داریم. با این حال، اگر کاربرد خودمان را از این واژه بررسی کنیم، تعدد معنایی‌اش اکثر ما را متعجب خواهد ساخت. فرهنگ انگلیسی آکسفورد دست کم 19 معنی برای این واژه می‌آورد، که از جمله می‌توان به اینها اشاره کرد: «گستره‌ای پیوسته که در آن اشیا وجود دارند و حرکت می‌کنند»، «مقداری از یک منطقه که چیز خاصی آن را اشغال می‌کند یا برای هدف خاصی در اختیار گرفته شده است« و «فاصله میان نقاط و اشیا». این معانی، نشانگر برخی از موارد درک مشترک، از این واژه‌اند که در زندگی روزمره به کار می‌رود. همچنین تصویرگر پیچیدگی این مفهوم. و اشاره‌گر به مباحثی عمیق و ریشه‌دار درباره‌ی فضا، که مدتهاست، مطرح‌اند (مدنی پور، 1379، ص 5).
2-5- چهارچوب ساختارهای فضای شهری
2-5-1- هندسه‌های اجتماعی ـ مکانی فضای شهری
واژه‌ی «شکل شهر» از دیدگاه‌های بسیار مختلفی بررسی شده است.
شکل شهر، معادل با «سیمای شهر» گرفته شده است ، و شامل اشکال مرئی مناطق ساخته شده است. سه مولفه‌ی عمده‌اش عبارتند از: نقشه‌ی خیابان یا جانمایی، سبک معماری ساختمان‌ها و طراحی‌شان، و کاربری زمین می باشد. تاکنون، در همین راستا، هندسه‌ی این عناصر سازنده، یا برخی از جنبه‌های جزئیات‌دارترشان، به عنوان شکل شهر، تعریف شده است. کاربری زمین، توده‌گذاری و شکل ساختمان، سیرکولاسیون و پارکینگ‌، فضای باز، راه‌های پیاده‌رو، حمایت از فعالیت‌ها و نشانه‌گذاری‌ها، هم‌چنین به ترکیب‌های بزرگ مقیاس‌تر این عناصر سازنده و نقش‌های کارکردی‌شان نیز توجه شده است. توجه معمای اغلب بر بافت فیزیکی شهر و ابعاد زیبایی‌شناختی و کارکردی‌اش متمرکز می‌شود.
بافت شهری را می‌توان به لحاظ فیزیکی، تجمع واحدهای فضاساختی دید. دراین جا، بررسی فرم، در مقیاس‌های متفاوت، هم در دو بعد و هم در سه بعد، می‌تواند در مورد ساختمان‌های منفرد، بلوک‌ها، مناطق شهر، و کل بافت شهری، به عنوان ترکیب این اجزای فیزیکی سازنده باشد. همچنین می‌توان به هنگام بررسی الگوی خیابان‌ها و میادین، به فضای میان این بخش‌ها، توجه کرد.
بعد اجتماعی شکل شهر، با آرایش فضاساختی و ارتباطات متقابل ویژگی‌های انسان‌هایی که آن را می‌سازند، از آن استفاده و بافت شهری را دارای ارزش می‌کنند سر و کار دارد. در اینجا، مطالعه‌ی شکل شهر به شیوه‌ای برمی‌گردد که شهرنشینان، فردی یا گروهی، در فضا با یکدیگر ارتباط پیدا می‌کنند.
ابعاد اجتماعی و فیزیکی شکل شهر، رابطه‌ی پویایی با یکدیگر دارند. بافت فیزیکی با روندهای متفاوت اجتماعی تولید شده، مشخص می‌گردد. در عین حال، وقتی فرم فضای شهری، ساخته شد، می‌تواند بر روش روی دادن دوباره‌ی این روندها تاثیرگذار باشد.
براساس این زیرساخت‌ها، می‌توانیم شکل شهر را به عنوان هندسه‌ی یک پیوستگی اجتماعی ـ مکانی تجسم کنیم. در این پیوستگی، عناصر منفرد، با هر دو بعد فیزیکی و اجتماعی، بیشتر با روابط متقابل‌شان با یکدیگر ترکیب می‌شوند و به ترکیباتی پیچیده شکل می‌دهند. به بیان دیگر، شهر به عنوان یک کلیت، می‌تواند با طیفی از سازه‌ها، در مقیاس‌های مختلف، حتی تا حد تنها یک عنصر شکل بگیرد. ابعاد فیزیکی و اجتماعی سازه‌ها در تمامی سطوح به هم تافته‌اند، هر چند اندازه و میزان پیوندشان قابل تشخیص و تغییر است. بنابراین، بررسی شکل شهر، مربوط است به شیوه‌ای که موجودیت‌های فیزیکی، انفرادی یا گروهی، تولید و استفاده میشوند، هم چنین به آرایش‌های مکانی و روابط متقابل این موجودیت‌ها، و نیز به این گونه چگونه ارزش‌های پولی و نمادین در آنها اعمال می‌شوند.
تفاوت در رویکردها به مطالعه‌ی شکل شهر، به اندازه‌ی تنوع رویکردها به تعریف شکل شهر هستند. با این حال، می‌توانیم دو رویکرد توضیحی را در چارچوب حوزه‌های جغرافی و معماری بشناسیم. تفاوت میان ماهیت توصیف‌گونه‌ی اولی و ماهیت دستورالعمل گونه‌ی دومی، زمانی که هر دو بر پدیده‌های شهری متمرکز می‌شوند، به حداقل می‌رسد. جغرافیا، که با توصیف پدیده‌ها بر سطح کره‌ی زمین، کارش را آغاز کرده بود، در زمینه‌ی جغرافیای شهری، تا سطح مطالعات درون شهری، باریک بین شد. از سوی دیگر، معماری که در ابتدا، عمدتاً متوجه طراحی و ساخت ساختمان‌های منفرد بود، دامنه‌اش را گسترده کرد تا کل شهرها را پوشش دهد. این دو جرگه، هر چند موضوعات کاری متفاوتی در پژوهش شکل شهر دارند، نقاط مشترک‌شان را در حوزه‌های دستورالعملی برنامه‌ریزی شهری و طراحی شهری، یافته‌اند.
صرف‌نظر از این نقاط مشترک، رویکردهای متفاوت‌شان به درک پدیده‌های شهری، که در زمینه‌های متفاوت مورد علاقه‌شان، انعکاس یافته است، آنها را از هم جدا نگه داشته، و شکافی میان آن دو برجا گذاشته است. در حالی که معماری شهری معمولاً شهر را کلیتی فیزیکی می‌بیند، جغرافیای شهری، در کنار جامعه‌شناسی شهری، بیشتر توجه‌اش را معطوف مردمی کرده است که در این بافت زندگی می‌کنند. بدین طریق، جغرافیای شهری متوجه بررسی ساختار فضایی شهر است تا بررسی بافت شهر، که در حوزه‌ی کاری معماری شهری قرار دارد. مورفولوژی شهری که عناصری به هم آمیخته از هر دوی آنها است، کوشیده تا آنها را به هم مرتبط کند. پیش از این، درباره‌ی رویکردی نظام‌مندتر به این رشته‌ها بحث شد، که توجه به فرآیند ساخت شهر بود. این فرآیند خواه‌ناخواه، از فضای فیزیکی طبیعت آغاز می‌شود (مدنی پور، 1379، ص 46-49).
2-5-2- فضای طبیعی
محیط فیزیکی طبیعت، عنصر عمده سازنده‌ی فضای شهری‌ست و نخستین بستری که در آن محیط مصنوع شکل می‌گیرد. به هر حال، شناسایی و پذیرش تاثیر طبیعت بر کیفیت‌های فیزیکی و اجتماعی فضای شهری، نباید با جبرگرایی محیطی اشتباه گرفته شود. مشخص است که برخی از کیفیت‌های محیط شهری نتایج تعامل میان‌کنش انسان و فضای فیزیکی طبیعت هستند. فرآیندهای اجتماعی، در طول زمان، فضای انسانی را با کنش متقابل با این فضای طبیعی، خلق کرده‌اند. بدین ترتیب، جنبه‌های ویژه‌ی فضای انسانی، با برهم کنش میان ویژگی‌های فضای طبیعی و خصیصه‌ اجتماعی مردمی که آن را اشغال ودگرگون کرده‌اند تعیین می‌شود.
کنش متقابل میان جوامع انسانی و محیط‌های‌شان، می‌تواند به دو شکل، فضای شهری را متأثر کند: از یک طرف، فضای طبیعی بر کیفیت‌های فیزیکی و اجتماعی فضای انسانی اثری دارد، و از سوی دیگر، جوامع انسانی با توسعه‌ی فضای شهری بر طبیعت تأثیر گذارده‌اند (مدنی پور، 1379، ص 51-52).2-5-3- فضای خلق شده
لایه‌هایی از محیط‌های خلق شده و اشکال اجتماعی هستند، که فضای طبیعی را دگرگون می‌سازند و روی آن جای می‌گیرند، با گذشت زمان انباشته می‌شوند، و همگی در کنار هم، فضای شهری را می‌سازند. بدین ترتیب شهر، پدیده‌ای اجتماعی ‌ـ مکانی است با بعدی زمانی که ذاتی، اما مرئی است.
تاریخی بودن بافت شهری را می‌توان با مختصر راه رفتنی در هر شهر قدیمی، هرجایی از جهان، مشاهده کرد، جایی که ساختمان‌ها و الگوهای خیابان‌های دوره‌های مختلف گذشته شانه به شانه یکدیگر ایستاده‌اند. حتی شهرهای جدیدتر نیز تاریخی بودنی نهفته در ذات‌شان دارند: پدید آمدن‌شان ریشه در فرآیندها و مفاهیم تاریخی دارد؛ و دوام نسبی‌شان می‌تواند حاکی از آغاز اهمیتی تاریخی در آینده داشته باشد، با انباشت جمعیت‌ها و اشیای ساخت انسان (مدنی پور، 1379، ص 54-56).
2-5-4- فضای عمومی
فضای عمومی چیست؟
براساس فرهنگ انگلیسی «آکسفورد»، واژه‌ی Public به معنای «کلی، و در اکثر معانی متضاد خصوصی‌ست». هم چنین شامل این تعاریف نیز می‌شود: «مربوط یا متعلق به مردم به عنوان یک کلیت؛ که به جامعه یا ملت متعلق است، تاثیر می‌گذارد یا متوجه آن است». در جدیدترین ویرایش «آکسفورد» (1990)، تعریفی مشابه مطرح شده است: «متعلق یا متوجه مردم به مثابه یک کلیت» و در کنارش «در دسترس یا اشتراکی برای همه‌ی مردم»؛ «با آزادی موجود یا انجام شدنی»؛ و «ارائه شده یا مرتبط با دولت محلی یا مرکزی». به اتکای این تعاریف، برای مثال خیابانی عمومی متعلق و مرتبط با تمام مردم به عنوان یک کلیت است، به روی‌شان باز است، موجودیتی محدود نشده دارد، و از طرف دولت ارائه می‌شود و به آن مرتبط است. این مفاهیم در تعاریف مختلف فضای عمومی بازتاب یافته‌اند.
بدین ترتیب، فضایی عمومی را می‌توان به مثابه فضایی تعریف کرد که اجازه می‌دهد مردم به آن دسترسی داشته باشند و فعالیت‌هایی در آن صورت پذیرد و فضایی است یک سازمان عمومی آن را کنترل می‌کند، و فضایی است که در جهت منافع عموم تامین و اداره می‌شود (مدنی پور، 1379، ص 213-215).
2-5-5- عوامل تاثیر گذار بر فضای شهری
فضای شهری، مکان اصلی وقایع و حوادثی است که نقشی خلاق در پیوند امروز با دیروز را دارند و گفتگویی خلاق میان امروز با فردا را سامان می‌دهند. فضای شهری مکان آمد و شد میان گذشته، حال و آینده است. این فضا، دربرگیرنده چهار عنصر اساسی است که شامل موارد زیر می‌باشد:
1- ساکنان یا عابران: موقعیت شهروندان در شهر به دو صورت است: «ثابت یا ساکن» و «در حال حرکت یا عابر». حضور ساکن و عابر به فضای شهری، روح و زندگی می‌بخشد و جریان حیات را در آن جاری می‌سازد. فضای شهری خالی از ساکن و عابر، فضایی مرده و رها شده است. ساکن و عابر فضای شهری بر حسب عواملی نظیر جنس، سن، موقعیت اجتماعی، نوع اشتغال و … نیز تقسیم‌بندی می‌گردند. چنین تقسیم‌بندی سبب رابطه متقابل ساکن و عابر می‌شود، شدت این رابطه و ماهیت آن خمیرمایه حیات شهری خواهد شد.
2- عناصر انسان ساخت: این عناصر به عنوان جسم و کالبد شکل دهنده فضای شهری محسوب می‌شوند. عناصر انسان ساخت از دو دسته عناصر: «عناصر کالبدی» و «عناصر فعالیتی» تشکیل می‌شوند:
عناصر کالبدی: این عناصر، عناصری می‌باشند که به لحاظ کالبدی و شکلی می‌توان آنها را در شهر مشاهده و لمس کرد. عناصر کالبدی خود شامل «عناصر کالبدی ثابت» و «عناصر کالبدی متحرک» می‌شوند. عناصر کالبدی ثابت، عناصر ثابت و غیرمتحرکی نظیر میدان هستند که می‌توان آنها را برحسب «باز یا بسته بودن، نوع کف، مقیاس محصور شدن، وضعیت، کیفیت اطراف (نور، صدا و هوا)» (لینچ، 1376، ص 466). به انواع متفاوتی تقسیم کرد. عناصر متحرک، عناصری‌اند که نشانگر حرکت و پویایی در فضا می‌باشند، نظیر وسایل نقلیه.
عناصر فعالیتی: این عناصر، عناصری هستند که باعث تحقق عمل یا فعالیتی در فضای شهر می‌گردند. عناصر فعالیتی خود شامل «عناصر فعالیتی ثابت» نظیر فعالیت مسکونی و «عناصر فعالیتی متحرک» نظیر منتظر ماندن در ایستگاه اتوبوس می‌گردند.
3- روابط: روابط بیانگر ارتباطاتی است که می‌تواند میان عناصر با یکدیگر یا افراد با یکدیگر و یا میان افراد و عناصر در مکانی ثابت یا متحرک، در زمانی مشخص برقرار گردد. روابط می‌تواند گاهی ماهیت ثابت نظیر کتاب خواندن (رابطه یکطرفه ثابت) و یا ماهیتی متحرک و پویا نظیر حرکت کالاها، افراد یا … بر روی خطوط ارتباطات شهری داشته باشد.
4- زمان: زمان مدام در حال تغییر است. «زمان عنصری است که باعث تفاوت فعالیت‌ها در یک مکان می‌گردد. استفاده از فضا، بشدت تابع زمان می‌باشد»(بحرینی، 1375، ص 60). یک فضا ممکن است در زمان‌های متفاوت‌، فعالیت‌های متفاوتی را در خود جای دهد و به طور متفاوتی نیز تعریف گردد.
عناصر متشکله فضای شهری را می‌توان براساس ماهیت نیز تقسیم‌بندی کرد. از این راه، فضای شهری شامل سه دسته عناصر است: عناصر ثابت، نیمه ثابت و متحرک. این عناصر از ضروریات هر فضای شهری فعال به حساب آمده که هریک عملکرد خاص و با ارزشی را دارا می‌باشند. عناصر ثابت که شامل تمام عناصر کالبدی ثابت (نرده، پله، جدول خیابان، بلوک و …)، فعالیتی ثابت (کاربری‌های سکونتی، آموزشی و …) و ارتباطی ثابت (کتاب خواندن) می‌گردد، به نوعی باعث مکث یا توقف در فضای شهری می‌شود. عناصر متحرک عناصری‌اند که باعث حرکت و پویایی می‌شوند. این عناصر شامل نظام حمل و نقل، فعالیت‌های متحرک و روابط متحرک (روابط بین مردمان و ساکنان با کاربری‌ها و عناصری که دائما در حال حرکت‌اند) می‌گردند. عناصر نیمه ثابت یا نیمه متحرک، عناصری هستند که شامل عناصر گهگاه ثابت و متحرک کالبدی، فعالیتی و ارتباطی می‌شوند، به نوعی که هم باعث مکث و توقف و هم حرکت و پویایی در فضای شهری می‌گردند. عناصر متحرک و نیمه متحرک «چه از نظر مقدار، و چه از نظر تنوع، اهمیت به مراتب بیشتری نسبت به عناصر ثابت پیدا می‌کنند. همچنین از نظر میزان اشغال فضا و یا تاثیر در استفاده از فضا توسط فعالیت‌های دیگر، این عناصر اهمیت بیشتری دارند»(بحرینی، 1375، ص 50). در واقع امر، عناصر متحرک، نیمه ثابت یا نمیه‌ متحرک، باعث پویایی، حرکت و زندگی در شهر می‌شوند و با ایجاد فضای نمایشی در شهر، شهروند، ساکن و عابر را به بازیگر شهری تبدیل می‌کنند. حال، هرچه صحنه‌آرایی و ایفای نقش بازیگران شهری بیشتر باشد، نمایش قوی‌تر و به یادماندنی‌تر خواهد بود و هرچه این نمایش واقعی‌تر گردد، حیات شهری معنادارتری جریان می‌یابد.
تفکیک عناصر ثابت، نیمه متحرک و متحرک فضای شهری از یکدیگر به آسانی امکان‌پذیر نخواهد بود، زیرا این عناصر در ترکیب و تلفیق با یکدیگر تعریف می‌شوند و در این ترکیب و باز ترکیب است که شاکله شهر در پس سه ویژگی اصلی فضای شهر یعنی شالوده اصلی، نماد و مرکزیت جای می‌گیرد و حضور می‌یابد.
2-5-6- ویژگیهای اصلی فضای شهری
فضاهای شهری از چند ویژگی‌ اصلی برخوردارند که در کلیه فضاها می‌توان این ویژگی‌ها را مشاهده کرد. مهمترین ویژگی‌های فضاهای شهری شامل شالوده، مرکزیت و نماد است که در زیر توضیح داده می‌شوند.
1- شالوده شهر: یکی از مهمترین ویژگی‌های شهر، برخوردار بودن از شالوده شهری است. شالوده شهر می‌تواند نقشی موثر، سازنده و یا مخرب در فضای شهری بازی کند. شالوده شهر، استخوان‌بندی اصلی شهر را می‌سازد و از آن طریق است که پیکره شهر، سیمای شهر، چهره و نیمرخ شهر تعریف می‌شوند. شالوده شهر، هرگاه در مقیاس پیکره مطرح شود، شالوده اصلی را می‌سازد و هرگاه در مقیاس سیما، چهره و یا نیمرخ شهری مطرح شود، شالوده‌های فرعی را بیان می‌کند و بدین ترتیب شالوده‌های فرعی زیرمجموعه شالوده اصلی محسوب می‌شوند و خود به صورت یک نظام، عمل می‌نمایند. شالوده یا استخوان‌بندی شهر کلیتی است با رشد تدریجی منسجم، همگن، غیرقابل پیش‌بینی، مملو از احساس و دارای مقیاسی متناسب به همراه درکی مشابه بین افراد، شالوده شهر، نمی‌‌تواند یک گره، یک مرکز و یا یک بنا باشد. شالوده شهر مجموعه‌ای است که گره‌ها، هسته‌ها، راهها، لبه‌ها، نشانه‌ها، بناها و محله‌ها را به هم دوخته و در طول زمان کامل و کاملتر می‌شود. شالوده شهر متشکل از عناصر ثابت، نیمه ثابت و متحرک است. عناصر ثابت، بناهای یادمانی‌اند که در دل فضای شهری، نقاط مکث شالوده شهر را تشکیل می‌دهند. تغییر در عناصر ثابت امکان‌پذیر و جایز نیست. عناصر نیمه متحرک، عناصری‌اند که چونان مفصل بین عناصر ثابت و متحرک کار کرده و آنها را باهم می‌آمیزد. عناصر نرم یا متحرک، مجموعه عناصری‌اند که براحتی قابل تغییر می‌باشند. این عناصر از قابلیت انعطاف بالایی برخوردارند. ساماندهی مطلوب میان عناصر ثابت، نیمه متحرک و متحرک سبب ایجاد فضای شهری خاطره‌ساز، دلنشین و زیبا می‌گردد. تطبیق شالوده شهر با نیازهای موجود و معاصر معمولاً از طریق دخالت در عناصر نیمه متحرک و متحرک یا عناصر نرم شالوده شهری میسر می‌گردد. در این حالت، حتی با ایجاد تغییرات جزئی می‌توان صحنه آرایی عناصر شهری را بیشتر کرد. با این صحنه‌آرایی می‌توان ایفای نقش فعالتری را به بازیگران شهری واگذار کرد و در عمل به سوی حیات شهر فعال سمت‌گیری نمود.
2- نماد شهر: نماد یکی دیگر از خصوصیات فضای شهری است. نماد نقشی موثر در انتقال مفاهیم واقعی و انتزاعی دارد. نماد، بیانگر رابطه بین شکل و محتوی، دال و مدلول، معنا کننده و معنی شونده است. نماد، عنصر اصلی تداعی معانی شهری است و بدین قرار نماد، هویت دهنده شهر می‌شود و در ایجاد خاطره ذهنی نقش بسیار مهمی را بازی می‌کند. نماد به شهر، آهنگ بخشیده و این آهنگ را موزون می‌سازد. نماد نیز می‌›واند بهنماد اصلی و فرعی تقسیم گردد و در سلسله مراتب تقسیمات کالبدی شهر، نقش بازی کند. نمادهای متفاوت، مقیاس‌های گوناگون شهر را معنا می‌کنند. مقیاس‌هایی که بنابه موقعیت، مکان و زمان، نقوش متفاوتی را پذیرا می‌شوند. نماد شهری علی‌الاول در قالب عناصر و نشانه‌ها بیان می‌شود. عناصر می‌توانند کالبدی پایدار و ساخته شده شهری داشته باشند و با گذر زمان معانی متفاوتی را در خود متبلور سازند و به عنوان عناصر نمادین خاطره‌های جمعی، نسل‌های متفاوت را به هم پیوند زنند. نشانه‌ها نیز می‌توانند به صورتی باشند که یا وقایع و حوادث نسل حاضر را بیان کنند و یا نقشی از حضور سه نسل همزمان را متبلور سازند. نشانه‌ها هرگاه بتوانند موقعیت خود را در بیش از سه نسل حفظ نمایند، می‌توانند به نماد تبدیل گردند. بدین ترتیب تغییر در عناصر نمادین ممکن و جایز نیست. حال آنکه دگرگونی نشانه‌ها امری است دائمی و ممکن.
3- مرکزیت: در طول تاریخ، مرکز شهر دارای معانی و مفاهیم متفاوتی بوده است؛ از مفاهیم سیاسی و اقتصادی گرفته تا مفاهیم اجتماعی، فرهنگی و کالبدی ـ فضایی. ولی این مفهوم همیشه بر آن بوده است که به فضایی شاعرانه و تغزلی شاره کند. مرکز شهر در مقایس‌های متفاوت خود، مکان همبستگی تعاملات و تباینات شهری بوده است، و در هر مقیاس، مکانی بوده است برای بروز و حضور حیات مدنی در عرصه‌های کالبدی، فضایی، مکانی و زمانی. چنین ویژگی‌هایی از مرکز شهری باعث نقش بستن مفهوم مرکزیت آن شده است. از همین روست که این مراکز نقشی عمده ـ مثبت، یا منفی‌ ـ در حیات شهری بازی کرده‌اند. هر شهر (خوب یا بد) دارای یک یا چند مرکز اصلی و تعدادی مراکز فرعی است. مراکز فرعی زیر مجموعه مراکز اصلی می‌باشند. مراکز به دو صورت در فضاهای شهری ظاهر می‌گردند. اول، به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از شالوده اصلی و پیکره نمادین شهر که در این حالت موقعیت مکانی و عناصر کالبدی متشکله مکان، معنادار می‌شوند و دوم به عنوان بخش مکمل شالوده اصلی و پیکره نمادین، در این حالت مرکز می‌تواند به عنوان مفصل بین شالوده اصلی و پیکره‌های منفصل شهری عمل نماید. مرکز شهری با همان مفهوم مرکزیت، مکان اصلی نمایش شهری بوده و به دیگر سخن، صحنه اصلی وقوع حادثه‌ها و واقعه‌ها است.
پس، با مداقه در ویژگی‌های سه گانه، فضای شهری یعنی شالوده، نماد و مرکزیت است که می‌توان فضای شهر و از آن ره، خود شهر را به «عناصر ثابت و پایدار» و «عناصر نیمه ثابت و قابل تغییر» و به سخن دیگر، به «عناصر سخت» و «عناصر نرم» تقسیم کرد و به چگونگی مداخله در فضای شهری اندیشید. تغییرات جزئی در عناصر سخت و دگرگونی کلی در عناصر نرم، بستر واقعی دگرگونی‌های شهری است. این کار، شهروند و شهر، بازیگر و تماشاچی، تصمیم‌گیر و تصمیم‌ساز و … را درگیر تجربه‌ای می‌سازد که می‌توان تجربه شهر نامید؛ تجربه‌ای که همه در آن شریک‌اند و با این کار سرنوشت شهر را رقم می‌زنند. تجربه شهری یعنی درگیر شدن با سه عنصر متشکله شهر: فعالیت، کالبد (شکل) و فضا، که از ترکیب دو مورد نخستین، مورد سوم حادث می‌شود(حبیبی و مقصودی، 1381، ص 12-13)
2-6- بافت
بافت گستره ای همپیوند است که با ریخت شناسی های متفاوت طی دوران حیات شهری در داخل محدوده شهر و با حاشیه آن در تداوم و پیوند با شهر شکل گرفته باشد این گستره می تواند از بنا ها ، مجموعه ها، راه ها، فضا ها،تاسیسات و تجهیزات شهری و یا ترکیبی از آنها تشکیل شده باشد(شاران، 1384،ص 5).
این اعضا توسط انسان در زمان های مختلفی بوجود آمده و در دوره های مختلف با سیاست ها و راهکارهای مختلف، توسعه و رشد پیدا نموده است. آنچه از این بافت های قدیمی برای ما بجای مانده است حاوی یک هویت و حافظه جمعی از مردم و فرهنگ گذاشته است.
بافت ارزشمند تاریخی باید دارای سه مشخصه باشد. این سه مشخصه عبارتند از :
– کیفیت معماری قابل ملاحظه
– یک استراکچر با شخصیت و اصیل شهری
– زندگی اجتماعی مداوم(الکساندر باپاجئورجیو،1970،ص 15).
اگر بخواهیم مشکلات بافت های امروزی را بررسی کنیم اول باید به این مسئله بپردازیم که چرا باید بافت های ارزشمند را ساماندهی نمود و از حذف آنها به عنوان صورت مساله جلوگیری نمود.بافت ارزشمند تاریخی به صورت پیوند دهنده ما با گذشتگان خودمان است.به طور کلی شهر جایی است که مردم تجربیاتی که بدست آورند به دیگران منتقل نمایند پس شهر یک فضای میان ذهنی است، شهر مکان زندگی کردن زمان است (ماریون رابرترز،ص 45).
پس با توجه به این مطلب انسان امروز با استفاده و تجزیه و تحلیل های بافت شهری می توان به ذهنیات و فرهنگ مردم گذشته خود پی ببرد و به عبارتی بافت تاریخی را می توان یک کتاب از تاریخ شهر نامید ولی بعد از تحولاتی که در پی انقلاب صنعتی روی داد و شهر های قدیمی پا به عرصه جدیدی گزاردند، تغییرات شتابان اجتماعی- اقتصادی که هم در عرصه عمومی و هم در عرصه خصوصی شهر ها روی داد باعث گردید که شهر ها ساختار اصلی خود را از دست بدهند و در نتیجه طبق یک ساختار برنامه ریزی شده گسترش پیدا نکنند. بافت تاریخی تبریز دارای مشخصه کالبد و فضایی مناسب میباشند و مشخصه ی استراکچر قوی را با توجه به ساختار شهری دارا می باشد. علت اصلی این که بافت های موجود دچار مشکل شده اند چون اصلی ترین عامل که تداوم زندگی اجتماعی و رونق زندگی شهری امروزی در آنها وجود ندارد(فلامکی،1378،ص 15).
2-6-1- بافت تاریخی و اهمیت بافت های تاریخی باارزش به عنوان فضای شهریدراین مسئله که شهر پدیدهای است تاریخی، شکی وجود ندارد، لذا این چنین پدیدهای قادر به انکار پیشینه خود ویا گسستن پیوند خود با این پیشینه نمیباشد.
به این واقعیت که بخش فراوانی از تاریخ یک شهر در کالبد آن تجلی مییابد و نشاندهنده باورها، اندیشهها و ارزشها و همچنین توان فنی ارتقاء روابط سیاسی، اجتماعی ،اقتصادی و… نسل گذشته می باشد آگاهیم ابنیه و بافت هر شهری حاصل ارزشهای فرهنگی و تاریخی فراوان میباشد که علاوه براینکه برای امروز و آیندگان حامل پیامهایی ارزندهاند، بخشی از مشترکات یک جامعه و نیز عاملی برای وحدت آنان میباشند.
بافت قدیمی اکثر شهرها در برگیرنده ارزشهای فرهنگی، تاریخی، اجتماعی آنها میباشد.
بافت تاریخی بیانگر هویت هر شهر است همچنین بافت تاریخی بخشی از پیکره شهر موجود میباشد (ابلقی، 1376، ص 119).
با توجه به وجود سه عامل: دورههای تاریخی، نحوه شکلگیری و شکل بافت، تعریف زیر را برای بافت تاریخی در ایران میتوان جایز دانست: بافت تاریخی عبارتست از آن بخشی از بافتهای شهری که قبل از سالهای 1300 شمسی شکل گرفتهاند. این بافتها عمدتأ خود سازمانیافتهاند، ساختاری همپیوند و شکلی انداموار(ارگانیک)دارند (ابلقی، 1376، ص 130).
2-6-2- انواع بافت های تاریخی
در محدوده بافتهای تاریخی سه بخش عمده قابل مشاهده و شناسایی میباشد (ابلقی، 1376، ص 130).
بخش نخست: بافتهای باارزش تاریخی:
این بخش محدودهای از بافت تاریخی را دربرمیگیرد که ساختار و قسمت عمده اجزا و عناصر بوجود آورنده آن چه ابنیه و فضاها و چه گذرهاو… دستنخورده باقی مانده و دارای ارزش تاریخی، شهرسازی و معماریاند. در این نوع، تمامی فضاها و عناصر واجد ارزش به صورت مجموعهای بهمپیوسته میباشد و ساختاری واحد



قیمت: 11200 تومان

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *