تعیین ارقام مقاوم به زنگ قهوه¬ای Puccinia recondita f.sp. tritici و تجزیه علیت در گندم نان در خرم آباد

2578100177800000-261620202438000
226822061842650024568156184265002555240566547000همه امتیازات این پایان نامه به دانشگاه لرستان تعلق دارد. در صورت استفاده از تمام یا بخشی از مطالب در مجلات، کنفرانس‌ها یا سخنرانی‌ها باید نام دانشگاه لرستان و نام دانشجو با ذکر ماخذ و ضمن کسب اجازه کتبی از دفتر تحصیلات تکمیلی دانشگاه ثبت شود. در غیر این صورت، مورد پیگیرد قانونی قرار خواهد گرفت.
2522855786193500
دانشگاه لرستان
دانشکده کشاورزی
گروه زراعت و اصلاح نباتات
عنوان: تعیین ارقام مقاوم به زنگ قهوهای Puccinia recondita f.sp. tritici و تجزیه علیت در گندم نان در خرم آباد.
نگارش:
مسلم میرزانیا
اساتید راهنما:
دکتر هادی احمدی
دکتر مصطفی درویشنیا
اساتید مشاور:
مهندس داریوش گودرزی
مهندس محمود نصرالهی
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته اصلاح نباتات
217106587884000251206043307000بهمن ماه 1392
تقدیم به
پدر
و
مادرم
آنان که مظهر عشق و محبت‌اند
وباسوختن شمع وجودشان پرتو افشان بزم تکامل اندیشه‌ام هستند.
آنان که مویشان سپیدی گرفت تا رویم سپید بماند،
آنان که فروغ نگاهشان، گرمی کلامشان و روشنی سیمایشان، سرمایه‌های جاودانی زندگی‌ام است
و راستی قامتم در شکستگی قامتشان تجلی یافت.
تقدیم به برادران مهربانم
تقدیم به تمام کسانی که دوستشان دارم
23863301301750002621280172910500
تقدیم و تشکر
2471420727011500من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق، بر خود لازم می‌دانم از زحمات تمام کسانی که در انجام این پایان نامه به من کمک کردند تشکر و قدردانی کنم. از زحمات اساتید راهنما آقایان دکتر احمدی و دکتر درویش‌نیا که صبورانه در تمام مراحل مرا راهنمایی کردند تشکر فراوان دارم. همچنین از اساتید مشاور آقایان مهندس گودرزی و مهنس نصرالهی به خاطر مشاوره‌هایشان تشکر می‌کنم. از آقایان دکتر نظریان فیروزآبادی و دکتر اسماعیلی که زحمت داوری پایان نامه را بر عهده داشتند سپاس فراوان دارم.از همکلاسی‌هایم آقای تاج الدین احمدی و خانم بازگیر تشکر میکنم. در پایان از تمام کسانی که به نوعی در انجام این پایان نامه به من کمک کردند تشکر و قدر دانی می‌کنم و امیدوارم در همه مراحل زندگی موفق باشندو آرزوی توفیق دارم برای تمام کسانی که در راه پیشرفت کشور و در راه علم و خدمت به مردم قدم بر می‌دارند.
فهرست
عنوان صفحه
چکیده1
فصل اول 2
مقدمه3
1-1 اهمیت محصول6
1-1-1 تکامل گندم8
1-1-2 طبقه بندی گندم 9
1-2-7 اهمیت بیماری 10
فصل دوم کلیات و بررسی منابع 13
2-1 کلیاتی در مورد زنگ 14
2-1-1 انتشار و اهمیت زنگ قهوه ای 14
2-1-2علائم بیماری 16
2-1-3شرایط اپیدمی شدن 17
2-1-4چرخه زندگی 20
2-1-5 میزبان ها 25
2-1-6 فرم مخصوص 26
2-2تاریخچه نامگذاری 27
2-3 تاریخچه بررسی نژادهای فیزیولوژیک زنگ قهوهای گندم 27
2-4 تاریخچه بررسی ژنهای مقاومت زنگ قهوهای 32
2-5 مطالعه روابط صفات با تجزيه و تحليل چند متغيره 38
2-5-1همبستگي بين صفات و تجزيه و تحليل ضرايب مسير 38
2-5-2 تجزیه رگرسيون مرحلهای 39
فصل سوم مواد و روش ها 41
3-1 مکان و زمان اجرای آزمایش 42
3-2 مواد گیاهی مورد آزمایش 42
3-3 آزمایشات گلخانهای 45
3-3-1 تکثیر 45
3-3-2 ذخیره و نگهداری اسپورها 45
3-3-3 شرایط گلخانه 45
3-3-3-1 تنظیم درجه حرارت 45
3-3-3-2 تنظیم رطوبت 45
3-3-3-3 روشهای مایه زنی 46
3-3-4 سایر عملیات گلخانه 47
3-3-5 یادداشت برداری 48
3-4 آزمایشات میکروسکوپی 51
5-3 آزمایشات مزرعهای 53
3-5-1 آزمایش بدون استرس 53
3-5-2 آزمایش تحت استرس بیماری 53
3-5-3 صفات اندازه گیری شده 53
3-6 تجزیه آماری اطلاعات 54
فصل چهارم نتایج و بحث 58
4-1 نتایج آزمایشات گلخانهای 59
4-1-1 تجزیه واریانس تیپ آلودگی و دوره کمون 59
4-1-2 ضریب همبستگی 60
4-1-3 تجزیه خوشهای 61
4-2 نتایج آزمایشات میکروسکوپی 63
4-2-1 تجزیه واریانس 63
4-3 نتایج آزمایشات مزرعهای 65
4-3-1 تجزیه واریانس و مقایسه میانگینها 65
4-3-1-1عملکرد دانه در بوته 74
4-3-1-2 اجزای عملکرد 75
4-3-2 تجزیه واریانس مرکب صفات عملکرد و اجزاء آن 78
4-3-3 دامنه تغییرات و میانگین صفات و وراثت پذیری عمومی 80
4-3-4 همبستگی بین صفات 82
4-3-5 تجزیه رگرسیون 88
4-3-6 تجزیه ضرایب مسیر (علیت) 91
4-4 نتیجه گیری و پیشنهادات 94
منابع مورد استفاده 96
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول1-1 سطح زیر کشت ، متوسط عملکرد و میزان تولید گندم در دنيا، کشور و استان لرستان در سال زراعی8
جدول2-1: مقایسه سه زنگ قهوهای، سیاه و زرد گندم15
جدول2-2: شرایط محیطی مورد نیاز برای زنگ قهوهای گندم18
جدول2-3: اهمیت کنونی و تاریخی زنگ برگ، ساقه و زرد برای مناطق اپیدمولوژیکی19
جدول 2-4: ژن های شناسایی شده برای مقاومت به بیماری زنگ قهوه ای در گندم33
جدول 3-1 مشخصات و شجره ارقام مورد مطالعه43
جدول 3-2 نمره دهی شرح واکنش ارقام و تیپ آلودگی مورد استفاده در مطالعات زنگ قهوهای گندم 49
جدول3-3 ساختمانهای تولید شده به وسیله قارچ پس از جوانه زنی بر اساس مشاهدات اولیه توسعه قارچی52
جدول3-4 امید ریاضی تجزيه واريانس طرح بلوک کامل تصادفي 55
جدول3-5 امید ریاضی تجزيه واريانس مرکب طرح بلوک کامل تصادفي56
جدول4-1 تجزیه واریانس صفات تیپ آلودگی و دوره کمون برای ارقام تجاری گندم نسبت به بیماری زنگ قهوهای59
جدول 4-2 مقایسه میانگین تیپ آلودگی و دوره کمون در ارقام گندم 60
جدول 4-3 برآورد ضریب همبستگی بین صفات تیپ آلودگی و دوره کمون در ارقام تجاری گندم نسبت به بیماری زنگ قهوهای 61
جدول 4-4: تجزیه واریانس مراحل مختلف رشد اسپور بر روی برگ اول ارقام گندم63
جدول 4-5 متوسط درصد کنیدیها در مراحل مختلف رشد در نمونههای برگ اول و تیپ آلودگی در ارقام گندم نسبت به جدایه لرستان زنگ قهوهای 64
جدول 4-6: نتایج تجزیه واریانس عملکرد دانه، اجزاء عملکرد و سایر صفات زراعی در ارقام گندم در شرایط عدم تنش بیماری زنگ قهوهای 66
جدول 4-7: نتایج تجزیه واریانس عملکرد دانه، اجزاء عملکرد و سایر صفات زراعی در ارقام گندم در شرایط تنش بیماری زنگ قهوهای67
جدول 4-8: مقایسه میانگین عملکرد دانه، اجزاء عملکرد و سایر صفات زراعی در ارقام گندم در شرایط عدم تنش68
جدول 4-9: مقایسه میانگین عملکرد دانه، اجزاء عملکرد و سایر صفات زراعی در ارقام گندم در شرایط تنش71
جدول4-10: نتایج تجزیه صفات زراعی در ارقام گندم در تجزیه مرکب دو محیط تنش و عدم تنش بیماری زنگ قهوهای در قالب طرح بلوک کامل تصادفی 79
جدول 4-11: کمینه، بیشینه، میانگین، وراثت پذیری و درصد کاهش صفات زراعی و اجزای عملکردارقام گندم در شرایط عدم تنش و تنش بیماری 81
جدول 4-12: همبستگی فنوتیپی برای صفات اندازه گیری شده در شرایط عدم تنش بیماری زنگ قهوهای84
جدول 4-13: همبستگی فنوتیپی برای صفات اندازه گیری شده در شرایط تنش بیماری زنگ قهوهای85
جدول 4-14: همبستگی ژنتیکی برای صفات اندازه گیری شده در شرایط عدم تنش بیماری زنگ قهوهای86
جدول 4-15: همبستگی ژنتیکی برای صفات اندازه گیری شده در شرایط تنش بیماری زنگ قهوهای87
جدول 4-16: نتایج تجزیه رگرسیون مرحلهای برای تعیین سهم نسبی اجزای عملکرد دانه ارقام گندم در شرایط عدم تنش90
جدول 4-17: نتایج تجزیه رگرسیون مرحلهای برای تعیین سهم نسبی اجزای عملکرد دانه ارقام گندم در شرایط تنش90
جدول4-18: تجزیه ضرایب مسیر برای ارقام گندم در شرایط عدم تنش بیماری زنگ قهوهای92
جدول4-19: تجزیه ضرایب مسیر برای ارقام گندم در شرایط تنش بیماری زنگ قهوهای92

فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 2-1: یوردینیوم(A) ویوردینیوسپور(B) Puccinia triticina (زنگ برگ) بر روی برگ پرچم گندم16
شكل 2-2: تلیوم(A) و تلیوسپور(B) زنگ قهوهای گندم17
شكل 2-3: چرخه زندگی قارچ عامل زنگ قهوهای (puccinia recondita)24
شکل3-1 پودر پاش ساده جهت مایهزنی گیاهچههای گندم با مخلوط اسپور و پودر تالک47
شکل 3-2) تیپهای آلودگی Puccinia triticinia بر روی لاینهای بک کراس رقم تاچر با یک ژن مقاوت به زنگ برگ. تیپهای آلودگی 0 تا 2 به عنوان مقاوم و تیپهای آلودگی 3 تا 4 به عنوان حساس در نظر گرفته شدهاند 50
شکل 3-3: ساختمانهای تولید شده به وسیله قارچ بر روی گندم 52
شکل 4-1 دندوگرام ارقام تجاری گندم برای صفات تیپ آلودگی و دوره کمون نسبت به بیماری زنگ قهوهای62
شکل 4-2: دیاگرام تجزیه علیت صفات اجزای عملکرد بر عملکرد دانه گندم در شرایط عدم تنش بیماری زنگ قهوها 93
شکل 4-3: دیاگرام تجزیه علیت صفات اجزای عملکرد بر عملکرد دانه گندم در شرایط تنش بیماری زنگ قهوهای 93
چکیده:
این آزمایش به منظور بررسی تعیین مقاومت ارقام گندم نان نسبت به بیماری زنگ قهوهای (Puccinia recondita f. sp. tritici) و تاثیر تنش بیماری بر عملکرد دانه و اجزای عملکرد و برخی صفات زراعی گندم در گلخانه و مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه لرستان واقع در 12 کیلومتری جاده خرمآباد– اندیمشک در سال زراعی 92-1391 انجام شد. نتایج آزمایشات گلخانهای و تعیین مقاومت ارقام نشان داد که ارقام مورد بررسی از لحاظ صفات تیپ آلودگی و دوره کمون اختلاف معنیداری با هم داشتند. ضریب همبستگی بین این دو صفت منفی و معنیدار بود. تجزیه خوشهای بر اساس دو صفت تیپ آلودگی و دوره کمون ارقام را به سه گروه مختلف تقسیم کرد. نتایج آزمایشات مزرعهای نشان داد که بین ارقام مورد مطالعه از نظر همه صفات اندازهگیری شده بجز طول ریشک اختلاف معنیداری وجود دارد که حاکی از تنوع بالای بین ارقام است. تنش بیماری بر همه صفات بجز طول ریشک تاثیر معنیداری داشت. ضرایب همبستگی فنوتیپی و ژنوتیپی نشان داد که در هر دو شرایط تنش و عدم تنش صفات تعداد پنجه، تعداد سنبله، تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه با عملکرد همبستگی مثبت و معنیداری داشتند. نتایج تجزیه رگرسیون در شرایط عدم تنش سه صفت تعداد سنبله، تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه و در شرایط تنش چهار صفت تعداد تعداد پنجه، سنبله، تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه وارد مدل شدند که به ترتیب 2/99 و 3/98 درصد از تغییرات عملکرد را توجیه نمودند. تجزیه ضرایب مسیر صفت عملکرد نشان داد که در هر دو شرایط عدم تنش و تنش صفت تعداد سنبله به ترتیب با 769/0 و 8051/0 بیشترین اثر مستقیم را بر عملکرد داشتند.
کلمات کلیدی: گندم نان، بیماری زنگ قهوهای، تجزیه علیت، تجزیه رگرسیون، تجزیه مرکب
26187403365500
-667385-50863500
439420247650فصل اول
مقدمه
00فصل اول
مقدمه

251269576327000
مقدمه
گندم (.L.em.Thell Triticum aestivum) یکی از دیرینهترین و پر ارزشترین گیاهان روی زمین میباشد که روی هم رفته سطحی نزدیک به یک هشتم زمینهای زراعی جهان را اشغال کرده است ( پور صالح، 1373). گندم بیش از سایر گیاهان زراعی در جهان کشت می‌شود زیرا که زراعت آن ساده بوده و با شرایط مختلف آب و هوایی تطابق دارد (بهنیا، 1373). در جهان تمدنی نمیتوان ‌یافت که اساس و پایه کشاورزی آن در کشت و زرع گیاهانی بجزء غلات بنا شده باشد. کشت گندم، جو و چاودار اساس زراعت بابل، مصر، روم و یونان و همچنین اروپای شمالی و جنوبی را از زمانهای قدیم تشکیل میداده است. بر اساس اطلاعات بدست آمده گندم حدود 12 تا 17 هزار سال قبل از میلاد در خاورمیانه کشت می‌شده و حدود 10 تا 15 هزار سال نیز قبل از میلاد در آسیا وجود داشته است (خدابنده، 1369). ارزش تغذیهای گندم بیشتر مربوط به خواص فیزیکی و شیمیایی گلوتن موجود در دانه آن می‌باشد این محصول از مهمترین غلات برای تغذیه انسان است که می‌تواند حدود 60 تا 70 درصد انرژی غذایی را تامین کند و به علت دارا بودن نشاسته زیاد برای تغذیه دام و تولید نشاسته صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد (متقی، 1385).با توجه به وسعت سطح زیر کشت غلات و قدمت زراعت گندم، این گیاه در طول رشد مورد حمله بسیاری از عوامل بیماریزا از جمله ‌زنگها قرار گرفته است (شفیعی و همکاران، 1389). عامل بیماری زنگ قهوهای قارچی است به نام (Puccinia recondita f.sp tritici) که به بیماری زنگ برگی نیز معروف میباشد. یکی از مخرب‌ترین بیماریهای گندم در برخی از نقاط دنیا می‌باشد (قاسم زاده و همکاران 1389) . زنگ قهوهای اولین بار در ایران توسط اسفندیاری در سال 1326 گزارش گردید (قاسم زاده و همکاران، 1389). در ایران اهمیت و خسارت این بیماری بعد از زنگ زرد در درجه دوم قرار دارد ولی گستردگی آن از زنگ زرد بیشتر است. علاوه بر سالهایی که به صورت همه‌گیر ظاهر شده و باعث کاهش چشمگیر محصول میشود، این بیماری همه ساله در اواخر فصل رویش گندم در مزارع ظاهر و کاهش نسبی محصول را سبب میشود. دانه‌های گندم مبتلا به عامل بیماری چروکیده، کوچک و نامرغوب شده و وزن محصول تا 90 درصد کاهش مییابد (افشاری و همکاران، 1384). این بیماری یکی از بیماریهای بسیار مهم گندم است که در تمام مناطق گندم خیز ظاهر میشود (شفیعی و همکاران، 1389). میزان خسارت زنگ قهوهای نسبت

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *