تأثیر منابع تأمین نیتروژن بر میزان مصرف سم نیکوسولفورون در کنترل علف¬های هرز ذرت علوفه¬ای92

2451100-302260
تعهد اصالت رساله یا پایان نامه
اینجانب……………………………دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته/دکترای حرفه ای/دکترای تخصصی در رشته……………………کهدرتاریخ……ازپایاننامه/ رسالهخودتحتعنوان…………………………………. ………………………………………………………………………………………………..
با کسب نمره…… ودرجه…………دفاع نموده ام.بدین وسیله متعهد می شوم:
این پایان نامه/رساله حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی وپژوهشی دیگران(اعم از پایان نامه،کتاب،مقاله و…)استفاده نمودهام، مطابق ضوابط ورویه موجود، نام منبع مورد استفاده وسایر مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
این پایان نامه/رساله قبلا برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی(هم سطح،پایین تر یا بالاتر)در سایر دانشگاه ها و موسسات اموزش عالی ارائه نشده است.
چنانچه بعد از فراغت از تحصیل،قصد استفاده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب،ثبت اختراع و…از این پایان نامه داشته باشم،از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
چنانچه در هر مقطعی زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود،عواقب ناشی از آن را می پذیرم و واحد دانشگاهی،مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلیام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی
تاریخ و امضاء

دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان
باسمه تعالی
از رسالهآقای/خانم…………….درجلسه مورخه…………باحضور امضاء کنندگان ذیل دفاع بعمل آمد وبانمره……….و درجه………… مورد تصویب قرار گرفت.
1-استاد راهنما دکتر………… امضاء
2-استاد مشاور دکتر…………. امضاء
3-استاد داور دکتر………….. امضاء
4-مدیر گروه آموزشی دکتر…….. امضاء
5-نماینده معاونت پژوهشی……….. امضاء
1 . این فرم پس از تکمیل و تأیید استاد راهنما در جلسهء دفاعیهء دانشجو ، حروفچینی شود و پس از تکثیر در اختیار حضار قرار گیرد .
2 . چکیدهء پایان نامهء داخل کادر بالا باید همان چکیده ای باشد که در پایان نامه ارائه شده است .
2421255107950
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تاکستان
دانشکده کشاورزی- گروه زراعت
پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد (M.Sc )
در رشته مهندسی کشاورزی گرایش شناسایی و مبارزه با علفهای هرز
عنوان:
تأثیر منابع تأمین نیتروژن بر میزان مصرف سم نیکوسولفورون در کنترل علفهای هرز ذرت علوفهای
استاد راهنما:
دکتر سعید سیف زاده

اساتید مشاور:
دکتر امیرحسین شیرانی راد
نگارش:
محمد نصیری
زمستان-1392
تشکر و قدردانی
در پایان تقدیر و تشکر ویژه دارم از استاد فرزانه جناب آقای دکتر سعید سیف زاده،که زحمت راهنمایی پایان نامه اینجانب را بر عهده داشتند. ایشان از 13 سال پیش که در ذهن دارم به خاطر ندارم که هیچ گاه مطلبی یا کمکی را به هر روی از دانشجویی فروگذار کرده باشد به همین دلیل از تمامی عنایات و محبتهای ایشان همیشه سپاسگذار هستم.
همچنین سپاس از جناب آقای دکتر امیرحسین شیرانیراد که زحمت مشاوره پایان نامه اینجانب را بر عهده گرفتند.ایشان نیز در تمامی سالهایی که افتخار آشنایی با شخص شخیص ایشان را داشتم همیشه با صبوری، محبت و دانش خویش مرا در رسیدن به این هدف یاری نمودند.
از جناب آقای دکتر علیرضا ولدآبادی که داوری این پایان نامه را قبول فرمودند تشکر میکنم، برای اینجانب باعث افتخار و مباهات است.
همچنین از دوستان ارجمندم به ویژه سرکار خانم مهندس دینا رضایی و آقایان مهندس مهدی رحمانی و شورش شهابی تقدیر و تشکر دارم.
والبته تشکرو سپاس فراوان دارم ازپدرومادر دلسوز و مهربانم که دعای خیرشان همیشه راهگشای مشکلاتم و بدرقه راهم بودهاند.
تشکر میکنم از همسر مهربانم که شادترین روزهای جوانیم را مدیون حضور سبزش هستم.
تقدیم به
همسر مهربانم
فهرست صفحه
چکیده…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 1
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 2
فصل اول…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 5
1-1- تاریخچه و پیدایش و خاستگاه ذرت………………………………………………………………………………………… 6
1-2- علت توسعه کشت ذرت…………………………………………………………………………………………………………. 8
1-2-1- قدرت سازش پذیری ذرت با شرایط گوناگون اقلیمی…………………………………………………………….8
1-2-2- تنوع ارقام…………………………………………………………………………………………………………………………….8
1-2-3- پتاسیل عملکرد……………………………………………………………………………………………………………………..9
1-2-4- مسیر فتوسنتزی……………………………………………………………………………………………………………………9
1-2-5- ساختار گیاهی………………………………………………………………………………………………………………………9
1-2-6- تأمین مواد غذایی (انسان، دام و طیور) ………………………………………………………………………………..10
1-3- اهمیت و موارد مصرف ذرت……………………………………………………………………………………………………10
1-4- سطح زیر کشت، عملکرد و تولید جهانی ذرت………………………………………………………………………….10
1-5- میزان تولید ذرت در جهان و ایران…………………………………………………………………………………………….12
1-6- انواع گونه های جنس Zea………………………………………………………………………………………………………15
1-7- طبقه بندی ذرت بر اساس نوع نشاسته……………………………………………………………………………………….18
1-8- شرایط لازم برای جوانه زنی و سبز شدن یکنواخت…………………………………………………………………….18
1-8-1- رطوبت کافی و یکنواخت در اطراف بذر……………………………………………………………………………….18
1-8-2- تماس بذر با خاک………………………………………………………………………………………………………………19
1-8-3- دمای کافی و یکنواخت خاک در ناحیه بذر…………………………………………………………………………19
1-8-4- چگونگی رشد و نمو ذرت و شرح مراحل آن…………………………………………………………………….19
1-9- عوامل محیطی مورد نیاز ذرت………………………………………………………………………………………………..21
1-9-1- حرارت……………………………………………………………………………………………………………………………..23
1-9-2- نور……………………………………………………………………………………………………………………………………24
1-9-3- رطوبت………………………………………………………………………………………………………………………………25
1-9-4- خاک………………………………………………………………………………………………………………………………..27
1-9-5- نیاز کودی ذرت…………………………………………………………………………………………………………………27
1-10- علوفه ذرت………………………………………………………………………………………………………………………….28
فصل دوم………………………………………………………………………………………………………………………………………..30
2-1- علف‏های‏هرز و اثرات آنها……………………………………………………………………………………………………..31
2-2- تأثیر علف‏های‏هرز بر تولید ذرت…………………………………………………………………………………………..34
2-3- علفهایهرز مزارع ذرت…………………………………………………………………………………………………..35
2-3-1- تاجخروس…………………………………………………………………………………………………………………….36
2-3-2- قیاق……………………………………………………………………………………………………………………………….39
2-3-3- سوروف………………………………………………………………………………………………………………………….44
2-3-4- سلمهتره………………………………………………………………………………………………………………………….45
2-4- نقش ‏علف‏کشها در مدیریت علف‏های‏هرز………………………………………………………………………….48
2-5- ضرورت کاهش میزان مصرف ‏علف‏کش‏ها در گیاهان زراعی…………………………………………………49
2-6- مدیریتتلفیقیعلفهایهرز……………………………………………………………………………………………………….50
فصل سوم……………………………………………………………………………………………………………………………………….53
3-1- زمان و موقعیت اجرای طرح………………………………………………………………………………………………….54
3-2- مشخصات خاک محل اجرای آزمایش……………………………………………………………………………………54
3-3- طرح آماری مورد استفاده……………………………………………………………………………………………………….56
3-4- عملیات زراعی………………………………………………………………………………………………………………………57
3-6- صفات زراعی ………………………………………………………………………………………………………………………58
3-7- صفات مربوط به علفهای هرز…………………………………………………………………………………………….58
3-7-1- تعیین گونه های علف هرز و میانگین تراکم………………………………………………………………………58
3-7-2- تعیین وزن خشک علف های هرز……………………………………………………………………………………..59
3-9- محاسبات آماری……………………………………………………………………………………………………………………..59
فصل چهارم……………………………………………………………………………………………………………………………………60
4-1- علفهای هرز…………………………………………………………………………………………………………………………..61
4-1-1- تراکم تاج خروس ایستاده 20 روز پس از سمپاشی……………………………………………………………..61
4-1-2- تراکم خرفه 20 روز پس از سمپاشی…………………………………………………………………………………..62
4-1-3- تراکم تاج خروس خوابیده 20 روز بعد از سمپاشی…………………………………………………………….63
4-1-4- وزن خشک تاج خروس ایستاده 20 روز بعد از سمپاشی…………………………………………………….68
4-1-5- وزن خشک خرفه 20 روز بعد از سمپاشی…………………………………………………………………………..69
4-1-6- وزن خشک تاج خروس خوابیده 20 روز بعد از سمپاشی……………………………………………………70
4-1-7- وزن خشک مجموع علفهای هرز 20 روز بعد از سمپاشی………………………………………………..71
4-1-8- تراکم تاج خروس ایستاده 40 روز بعد از سمپاشی……………………………………………………………..78
4-1-9- تراکم خرفه 40 روز بعد از سمپاشی………………………………………………………………………………….78
4-1-10- تراکم تاج خروس خوابیده 40 روز بعد از سمپاشی………………………………………………………….79
4-1-11-وزن خشک تاج خروس ایستاده 40 روز بعد ازسمپاشی…………………………………………………….85
4-1-12-وزن خشک خرفه 40 روز بعد از سمپاشی…………………………………………………………………………85
4-1-13-وزن خشک تاج خروس خوابیده 40 روز بعد از سمپاشی………………………………………………… 86
4-1-14-وزن خشک مجموع علفهای هرز 40 روز بعد از سمپاشی………………………………………………..87
4-2- صفات زراعی………………………………………………………………………………………………………………………..94
4-2-1- ارتفاع گیاه………………………………………………………………………………………………………………………….94
4-2-2- تعداد گره………………………………………………………………………………………………………………………..95
4-2-3- تعداد برگ……………………………………………………………………………………………………………………….96
4-2-4- ارتفاع اولین بلال از کف…………………………………………………………………………………………………..96
4-2-5- طول تاسل………………………………………………………………………………………………………………………101
4-2-6- وزن تاسل……………………………………………………………………………………………………………………….101
4-2-5- قطر ساقه…………………………………………………………………………………………………………………………101
4-2-6- قطر بلال………………………………………………………………………………………………………………………….102
4-2-7- طول بلال…………………………………………………………………………………………………………………………106
4-2-8- تعداد دانه در ردیف………………………………………………………………………………………………………….106
4-2-9- تعداد ردیف بلال………………………………………………………………………………………………………………107
4-2-10- تعداد دانه در بلال……………………………………………………………………………………………………………107
4-2-11- وزن هزار دانه………………………………………………………………………………………………………………..114
4-2-12- عملکرد دانه………………………………………………………………………………………………………………….114
4-2-13- عملکرد بیولوژیک…………………………………………………………………………………………………………115
4-2-14- شاخص برداشت……………………………………………………………………………………………………………116
4-2-15- عملکرد علوفه تر…………………………………………………………………………………………………………..116
نتیجه گیری: …………………………………………………………………………………………………………………………………123
پیشنهادات: …………………………………………………………………………………………………………………………………..124
منابع…………………………………………………………………………………………………………………………………………….125
چکیده:
به منظور بررسی اثر منابع تأمین نیتروژن بر میزان مصرف سم نیکوسولفورون در فصل بهار و تابستان 1391 در مزرعه ای در روستای زاغه از توابع شهرستان آبیک واقع در استان قزوین، آزمایشی به صورت آزمایش اسپلیت پلات در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در 3 تکرار انجام شد. عوامل آزمایشی شامل: منابع تأمین نیتروژن (N1: 100% کود شیمیایی N2: 25% کود دامی + 75% کود شیمیایی و N3: 50% کود دامی + 50% کود شیمیایی) به عنوان عامل اصلی و دُز علفکش در 5 سطح (H1: وجین کامل، H2: 20 ، H3: 40 ، H4: 60 گرم ماده موثره در هکتار و H5: عدم مصرف علفکش) به عنوان عامل فرعی بودند. زمان مصرف علفکش 6 تا 8 برگی بود. نتایج همچنین نشان داد که اثر منابع نیتروژن و دز علفکش و نیز اثرمتقابل تیمارها بر عملکرد علوفه تر معنیدار بودند. نتایج مقایسه میانگین اثرمتقابل سطوح منابع تأمین نیتروژن و دُز علفکش بر عملکرد علوفه تر نشان داد که بیشترین عملکرد متعلق به تیمار وجین کامل در شرایط 50% کود دامی + 50% کود شیمیایی با میانگین 58230 کیلوگرم در هکتار بود که با تیمار 20 گرم ماده موثر در هکتار در همین شرایط کودی در یک گروه آماری مشترک قرار گرفت. نتایج همچنین نشان داد که در شرایط کودی 100% کود شیمیایی، با افزایش دُز مصرف علفکش نیکوسولفورون، عملکرد علوفه افزایش معنی داری نداشت. اما در شرایط کودی 50% کود دامی + 50% کود شیمیایی، با افزایش دُز مصرف، این مقدار کاهش یافت. بنابراین با استفاده از کود دامی میتوان تا حدود زیادی از مصرف بیرویه سموم علفکش جهت مبارزه با علفهای هرز مزارع ذرت علوفه ای جلوگیری نمود.
کلمات کلیدی: نیکوسولفورون، ذرت علوفهای، تاج خروس، کود دامی
مقدمه
اطلاعات موجود در زمینه تأمین مواد غذایی جهان نشان از وخامت روزافزون اوضاع دارد. حداقل 500 میلیوم نفر از جمعیت جهان از سوء تغذیه رنج میبرند و هر 5/2 سال جمعیت جهان حدود 200 میلیون نفر افزایش مییابد (امانلو، 1372). در این میان تقاضا برای منابع پروتئین دامی به سرعت در جهان در حال افزایش بوده و هر ساله به نیاز برای تولید بیشتر منابع پروتئین دامی افزوده میشود. گیاهان علوفه ای دارای نقش عمدهای در تغذیه دام بوده و جزء مهمترین گیاهان زراعی دنیا طبقه بندی میشوند. با این وجود در بیشتر کشورهای جهان تحقیق و پژوهش در ارتباط با تولید و بهبود خصوصیات کم و کیفی این گیاهان در مقایسه با سایر محصولات زراعی اندک است. در کشور ما نیز با توجه به کمبودمراتع غنی و فشار دام بر آنها بررسی و مطالعه پیرامون کشت این محصولات اهمیت ویژه ای دارد (میرلوحی و همکاران، 1379).
ذرت (Zeamays) گیاهی است یکساله، تک پایه و دگرگشن از خانواده گندمیان است که یکی از سه غله مهم جهان محسوب میشود. این گیاه پس از گندم و برنج حائز بالاترین سطح زیر کشت در میان غلات است و اهمیت اقتصادی آن بر همگان روشن است (Anonymous, 2002)، چرا که تمامی قسمتهای آن اعم از دانه، شاخه و برگ و حتی چوب بلال و کاکل آن مورد استفاده قرار میگیرد و در تغذیه انسان (25-20درصد)، تغذیه دامها و طیور (75-70درصد)، داروسازی و صنعت (5درصد) مصارف فراوانی دارد. این گیاه به علت قدمت و قدرت تطابق و سازگاری زیاد با آب و هوای مختلف در تمام دنیا گسترده شده است و با کوشش و همت متخصصان اصلاح نباتات،ارقامی مقاوم و سازگار با شرایط مختلف آب و هوایی تولید شده که بر این گستردگی کشت افزوده است، به طوری که در میان کشورهای تولید کننده ذرت شش کشور (آمریکا، چین، برزیل، مکزیک، فرانسه، آرژانتین) 75درصد تولید جهان را در اختیار دارند (Anonymous,2002). ذرت بومی ایران نبوده ولی به دلیل تطابق شرایط اکولوژیکی و اقلیمی مورد نیاز برای این گیاه با وضعیت آب و هوایی ایران قابلیت بسیار زیادی برای توسعه کشت آن وجود دارد (نورمحمدی و همکاران، 1380).
علف های هرز نه تنها مقدار نیتروژن قابل دسترس در محصول را کاهش می دهند بلکه رشد بسیاری از گونه های علف های هرز با سطح بالاتر نیتروژن می یابد (بلاک شاو، 2002). مدیریت کاربرد کود از نقطه نظر زمان، مکان، مقدار و نوع کود مصرفی می تواند ابزاری مهم در مدیریت تلفیقی علف های هرز باشد (بلاک شاو، 2002). علاوه بر این، نیتروژن خاک می تواند بر کارایی خاک می تواند بر کارایی علف کش نیز تأثیر بگذارد. بطور مثال، در مقادیر نیتروژن کم و بالای خاک، دُزی بالاتری از علف کش نیکوسولفورون، گلایفوسینات، میزوتریون و گلایفوسیت برای رسیدن به 50 درصد کاهش وزن خشک نیاز بود که این به نظر می رسد ناشی از تأثیر نیتروژن خاک بر مراحل فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی از قبیل جذب، انتقال و متابولیسم علف کش در علف هرز باشد (میتیلا و همکاران، 2008).
علف‎کش‎ها در بعضی شرایط با میزان‎های کمتر از میزان توصیه شدهنیز، می‎تواند به اندازه کافی کنترل‎کننده باشند (کودسک و استبیگ، 2003).تا کنون تلاش‎های زیادی در مورد بررسی تأثیر میزان‎های کاهش یافته علف‎کش بر روی کنترل علف‎های هرز در مزارع گیاهان زراعی انجام گرفته است.
محققان معتقدند که کاهش عملکرد گیاهان زراعی با استفاده از علف کش های ثبت شده ممکن است به علت استفاده غلط و غیر دقیق از جمله استفاده در زمان یا میزان نادرست علف کش باشد، چراکه معمولاً زمان مصرف خیلی از علف کش ها براساس حداقل و حداکثر تعداد برگ گیاه زراعی و علف هرز بیان شده است و همچنین با قی مانده بعضی از علف کش های پس رویشی در خاک ضرر چندانی ندارد، بنابراین کشاورزان غالباً مصرف این علف کش ها را به تأخیر انداخته و برای آن که اطمینان حاصل کنند که اغلب علف های هرز سبز شده اند، در آخرین فرصت و با مقادیر بیشتری از علف کش ها استفاده می کنند که این نوع مبارزه باعث افزایش هزینه و همچنین آلودگی محیط زیست می شود (سالزمن و رنر، 1992).
بنابراین هدف از اجرای این تحقیق تأثیر منابع تأمین نیتروژن بر میزان مصرف سم نیکوسولفورون در کنترل علفهای هرز ذرت علوفه ای بود.
فصل اول
کلیات
1-1- تاریخچه و پیدایش و خاستگاه ذرت
ذرت با نام علمی Zeamays یکی از محصولات گرمسیری و تنها گونه ای است که با صدها واریته گوناگون در جنس zea از طایفه Maydaea و از خانواده پوآسه قرار میگیرد و متعلق به گیاهان تک لپه می باشد. گیاه ذرت تنها علوفه ای است که در مکزیک و گواتمالا تکامل یافته است. این گیاه تا قبل از سال 1492 میلادی (سال کشف قاره آمریکا) در قاره آسیا، اروپا و آفریقا به عنوان یک گیاه زراعی شناخته شده نبود اما این گیاه را از قرن ها قبل در آمریکای مرکزی می شناختند و توسط مردم سرخپوست آمریکا کشت می شد و به همین سبب نام لاتین آن از یکی از طوایف سرخپوست به نام ماریسی ماهیگ گرفته شده است.
در سال 1492 دو اسپانیایی که توسط کریستف کلمب برای جستجو و اکتشاف به کوبا فرستاده شدند با این گیاه آشنا شدند که ساکنین بومی ار آرد آن از طریق آسیاب کردن دانه به عنوان غذا استفاده می کردند. کریستف کلمب این گیاه جدید را مایز نامید و اولین کسی بود که آن را از آمریکا به اروپا آورد و درقرن شانزدهم وارد آسیا گردید (تاجبخش، 1375).
سپس طی سالیان دراز بذر ذرت از طریق کشور پرتغال به آفریقا و جنوب اروپا تا هندوستان و چین برده شد. پس از ورود ذرت به جنوب و غرب اروپا (قرن 16 تا 19 میلادی) تا مدت ها تصور بر این بود که منشاء این گیاه کشورهای آسیایی است و به همین دلیل آن را گندم ترکی می نامیدند و عقیده داشتند که ذرت از آسیای صغیر یا مصر وارد اروپا شده است. در سال 1737 میلادی کارل لینه نام علمی آن را Zeamays L. قرار داد (کرم زاده، 1368 و کریمی، 1369).
مبدا ذرت تا حدودی ناشناخته است زیرا هیچ گیاه وحشی که ذرت میتوانست از آن به وجود آید، پیدا نشده است. این ابهام بیشتر به این علت می باشد که هیچ یک از ارقام شناخته شده ذرت نمی تواند بیش از دو یا سه نسل، جز در زراعت توسط انسان دوام آورد. دانه های آن که به بلال چسبیده و با غلافی پوشیده شده است فاقد هرگونه وسیله پراکندگی است. بدین ترتیب، خوشه بلالی که در یک نقطه به زمین می افتد فقط می تواند انبوهی از بوته های ذرت را به وجود آورد که به علت تراکم بسیار بوته ها قادر به تولید بذر زنده نیستند.
ولی در سال 1954 بارگون و همکاران گزارش دادند که گرده ذرت را در نمونه خاکی اطراف مکزیکوسیتی از عمق 70 متری، از لایه ای به قدمت 80000 سال بدست آورده اند، بنابر این گزارش، جد ذرت یک ذرت وحشی بوده و از دورگ گیری حاصل از سایر گونه ها به وجود نیامده است. به علاوه روشن گردید که مبدأ آن آمریکای مرکزی بوده است. این نتایج از یافته های باستان شناسی روی بقایای اولیه ذرت، و نیز انواع ذرت توسط سایر محققین از جمله منگلزدورف و همکاران (سال 1974) ، ودرواکس (سال 1954)، گالینات (سال 1971) و فینان (سال 1950) مورد بحث قرار گرفته است.
تکامل، پیدایش و کشف ذرت در دنیای جدید (قاره آمریکا) احتمالا به بیش از 8000 سال پیش مربوز می شود. انتشار آن از مکزیک و از طرف شمال به کانادا و از طرف جنوب به آرژانتین انجام گرفته است و مرکز دوم ذرت، آمریکای جنوبی می باشد (وارن، 1981). امروز مبدأ ذرت شناخته شده و به صورت جامع مورد مطالعه قرار گرفته است، اما اجداد زراعی آن هنوز دقیقا مشخص نشده است. در جنس Zea، گونه مایز تنها گونه زراعی می باشد (واتسون و رامستند، 1987).
1-2- علت توسعه کشت ذرت
با توجه به اینکه سطح زیر کشت و تولید ذرت در جوان و ایران همه ساله در حال افزایش است، دلایل آن را می توان به شرح زیر خلاصه کرد:
1-2-1- قدرت سازش پذیری ذرت با شرایط گوناگون اقلیمی
ذرت در محدوده فوق العاده وسیعی از شرایظ محیطی و اقلیمی رشد می کند (اسپاراگو و دادلی، 1988). اگرچه آب و هوای سرد سبب محدودیت رشد این گیاه می شود. ذرا در شمال کانادا در عرض 50 درجه و در قسمت اعظم ایالات متحده، مکزیک و آمریکای مرکزی و همچنین در نقاط جنوبی مانند مرکز آرژانتین و شیلی (حدود عرض 35 درجه جنوبی) در آمریکای جنوبی کشت می شود. ذرت با شرایط آفریقا، مرکز اروپا و آسیا و همچنین در سطح وسیعی از مناطق مرتفع و عرض های جغرافیایی بالا کشت می شود. کشت دیم ذرت در مناطق با متوسط بارندگی سالیانه حداقل 250 میلیمتر و حداکثر 500 میلیمتر، و در ارتفاعات 3960 متری کوههای آند صورت می گیرد (مؤدب شبستری و مجتهدی، 1369). در ایران کشت دیم ذرت در استان های گیلان، مازندران و گرگان که متوسط بارندگی سالیانه بالایی دارد صورت می گیرد.
1-2-2- تنوع ارقام
ذرت بیشترین تنوع فنوتیپی را نسبت به سایر غلات دارا می باشد (راشدمحصل و همکاران، 1376). ذرت از نظر تیپ، نوع و اندازه بذر و عادت رشد متنوع می باشد (مؤدب شبستری و مجتهدی، 1369.، اسپارگو و دادلی، 1988.، پیتر و همکاران، 1988).
1-2-3- پتاسیل عملکرد
این گیاه نسبت به اکثر محصولات زراعی پتانسیل عملکرد بیشتری داشته و دارای قدرت زیاد تثبیت انرژی است. به طوری که امکان می دهد از هر هکتار زمین حداکثر انرژی برداشت گردد (خدابنده، 1374.، رپکا و دانک، 1991). در ذرت تا حد امکان در تمام طول فصل زراعی در جهت تبدیل انرژی خورشیدی به انرژی ذخیره شده استفاده می شود (راشدمحصل و همکاران، 1376).
1-2-4- مسیر فتوسنتزی
ذرت گیاهی با مسیر فتوسنتزی چهار کربنه (C4) است (راشدمحصل و همکاران، 1376). که کارایی و سازگاری آن تحت شرایطی مانند درجه حرارت بالا به طور قابل توجهی بیشتر از گیاهان سه کربنه (C3) می باشد (راشدمحصل و همکاران, 1376). بنابراین فاقد تنفس نوری بوده و میزان فتوسنتز در واحد سطح برگ آن تقریبا دو برابر گیاهان سه کربنه می باشد. با در نظر گرفتن طول فصل رشد، گیاه ذرت از عملکرد و شاخص سطح برگ مناسبی در بین گیاهان زراعی برخوردار است (راشدمحصل و همکاران، 1376.، فاجریا، 1992).
1-2-5- ساختار گیاهی
ذرت تقریبا مطلوب ترین گیاه از نظر ساختار گیاهی به شمار می رود (دونالد، 1986). هر یک از برگ ها باز زاویه ای به ساقه متصل بوده و بر روی ساقه به خوبی از هم فاصله دارند که این حالت منجر به ترکیب برگ به گونه ای می شود که می توانند به طور مطلوبی در معرض نور خورشید قرار گیرند و حداکثر نور خورشید را جذب و حداقل سایه را بر روی هم داشته باشند (راشدمحصل و همکاران، 1376.، دانکن، 1971)، بدین ترتیب باعث می شود جریان آزادانه هوا و تبادل دی اکسید کربن در درون اشکوب گیاهی به خوبی صورت گیرد (راشدمحصل و همکاران، 1376).
1-2-6- تأمین مواد غذایی (انسان، دام و طیور)
سهم عمده ذرت در تأمین مواد غذایی مورد نیاز انسان، دام و طیور و مصارف صنعتی را می توان به عنوان عامل دیگری در توسعه کشت این گیاه ذکر نمود (فائو، 1982.، آرنون، 1975).
1-3- اهمیت و موارد مصرف ذرت
ذرت بعد از گندم و برنج، سومین گیاه زراعی مهم دنیا است. دانه آن مستقیماً به مصرف تغذیه انسان و حیوان می رسد. اهمیت ذرت هم به علت پر محصولی و هم به علت قابل کشت بودن آن در محدوده وسیعی از شرایط محیطی است. سهم عمده و نقش روز افزون ذرت در تأمین مواد غذایی مورد نیاز انسان، دام، طیور و مصارف صنعتی عامل مهم دیگری در توسعه کشت این محصول می باشد. دانه ذرت در صورتیکه به مصرف خوراک انسان برسد فوق الهاده سهل الهضم بوده و بافت های غیرقابل هضم آن کمتر می باشد (بی نام، 1372).
1-4- سطح زیر کشت، عملکرد و تولید جهانی ذرت
در حال حاضر گیاه ذرت با توجه به موارد مصرف زیاد، کیفیت و ارزش غذایی بالا، قدرت سازش با آب و هوای مختلف (بخصوی با تولید هیبریدهای جدید) در اکثر نقاط جهان کشت می شود. به طوری که طی دو دهه گذشته (از سال 1984 به بعد) از لحاظ سطح زیر کشت و میزان کل تولید بعد از گندم و برنج مقام سوم را داشته ولی از سال 1984 به بعد اگر چه از نظر سطح زیر کشت همچنان بعد از گندم و برنج در مقام سوم قرار داشت ولی به علت افزایش سطح زیر کشت (از 129628 هزار هکتار در سال 1984 به 138720 هزار هکتار در سال 1998 و 7/142714 هزار هکتار در سال 2005) و نیز افزایش متوسط در هکتار (از 3466 کیلوگرم در سال 1984 به 20/4079 کیلوگرم در سال 2005)، از لحاظ میزان کلی تولید جهانی مقام اول را به دست آورد به طوری که برابر آمار سازمان خوار و بار کشاورزی (فائو، 2007) در سال 1998 و 2005 به ترتیب 7/608052 و 8/703413 هزار تن گزارش شده است. به نظر می رسد کاهش سطح زیر کشت گندم باعث افزایش سطح زیر کشت ذرت شده باشد. به عبارت دیگر در طی این سال ها، علاقه مندی به کشت ذرت افزایش یافته و کشت ذرت به تدریج جایگزین کشت گندم شده است.
ذرت در پنج قاره جهان کشت می شود. از لحاظ وسعت سطح زیر کشت و میزان کل تولید این گیاه، قاره آمریکا مقام اول را داشته و پس از آن قاره های آسیا، آفریقا، اروپا و اقیانوسیه به ترتیب مقام های بعدی را بدست آورد که قاره اروپا با سطح زیر کشت حدود نصف آفریقا تولیدی نزدیک به دو برابر این قاره دارد که عملکرد بالا در اروپا را نشان می دهد. آمار نشان می دهد که طی سال ها به تدریج سطح زیر کشت تولید رد هکتار و نتیجه مقدار کل تولید در کلیه قاره ها افزایش داشته است که این افزایش، حجم عظیم فعالیت های تحقیقاتی برای دستیابی به تولید با کیفیت و کمیت بیشتر و نیز درجه اهمیت ذرت را نشان می دهد.
در سال 2004 و 2005 ایالات متحده آمریکا، چین، برزیل، هندوستان و مکزیک، نسبت به سایر کشورهای تولید کننده ذرت در جهان، سطح بیشتری از زمین های خود را به کشت این گیاه اختصاص دادند و به ترتیب بیشترین تولید را در جهان داشتند و جزء کشورهای مهم تولید کننده ذرت بودند. کشور فرانسه با آنکه نسبت به کشور نیجریه سطح زیر کشت کمتری (حدود یک سوم) دارد اما به علت بالا بودن عملکرد در هکتار (با متوسط تولید 90/8370 کیلوگرم) از لحاظ میزان کل تولید حدود سه برابر جلوتر هستند.
براساس گزارشات سازمان خوار و بار کشاورزی در سال 2005 سطح زیر کشت ذرت در جهان بالغ بر 7/142714 هزار هکتار بوده است که از این نظر در بین غلات پس از گندم و برنج در رتبه سوم قرار گرفته است. در بین کشورهای تولید کننده ذرت در جهان در سال 2005، ایالات متحده آمریکا با سطح زیر کشت برابر 30399 هزار هکتار، 3/21 درصد از سطح زیر کشت جهانی ذرت را به خود اختصاص داده و از این نظر در رتبه نخست جای دارد و پس از آن کشور چین با سطح زیرکشت 50/26379 هزار هکتار و 5/18 درصد در رتبه دوم، برزیل با سطح زیر کشت 43/11549 هزار و 1/8 درصد در جایگاه سوم قرار گرفتند. ضمن اینکه سهم کشور ایران با 28/276 هزار هکتار سطح زیر کشت، 2/0 درصد جهان بوده است (فائو، 2007).
در سال 1349 سطح زیر کشت ذرت در ایران 10 هزار هکتار و سال 1363، 21 هزار هکتار بوده است. برابر آمار فائو در سال 2005 (1384 هجری شمسی)، سطح زیر کشت ذرت در ایران 28/276 هزار هکتار با متوسط تولید 9/7221 کیلوگرم و مقدار کل تولید 25/1995 هزار تن اعلام شده است. روند افزایش سطح زیر کشت و افزایش عملکرد در ایران کاملا مشهود است و این خود نشانگر شناخت بیشتر و اهمیت این گیاه است که باعث تشویق کشاورزان و ترویج کاشت روزافزون شده است (میرهادی، 1380).
1-5- میزان تولید ذرت در جهان و ایران
براساس آمار منتشر شده از سوی سازمان خوار و بار کشاورزی (فائو) تولید ذرت در سال 2005 در جهان 8/703413 هزار تن بوده است. ایالات متحده آمریکا با تولید 282311 هزار تن و یا 1/40 درصد از تولید جهانی، در بین کشورهای تولید کننده، رتبه نخست را به خود اختصاص داده است. کشور چین با تولید 47/139498 هزار تن و 8/19 درصد در رتبه دوم و برزیل با تولید 31/35113 هزار تن و 5 درصد تولید جهانی، رتبه سوم را به خود اختصاص داده اند. سایر کشورها نیز هر کدام سهم کمی در تولید داشته اند و ایران با 25/1995 هزار تن تولید، فقط 3/0 درصد از تولید جهانی را دارا می باشد.
طبق آمار سایت فائو به روز شده در تاریخ 17 می 2011 تولید ذرت در ایران طبق نمودار(1-1) زیر نمایش داده می شود که همانطور که مشهود است تا تاریخ 2007 تولید ذرت در کشور روند افزایشی داشته و بعد از آن در سال های 2008 و 2009 روند نزولی به خود گرفته است.

نمودار1-1- میزان تولید سالانه ذرت در ایران
طبق آمار منتشر شده از مدیریت تولیدات گیاهی وزارت کشاورزی تولید ذرت طبق جدول(1-1) زیر می باشد که تناقضی بین داده های این سازمان و آمار منتشر شده از سازمان فائو دیده می شود.
سال سطح (هکتار) تولید (تن) عملکرد (کیلوگرم)
1374 33338 1387138 41608
1375 49291 1995847 40491
1376 62329 2584433 41464
1377 54636 2399169 43912
1378 50625 2229440 44015
1379 59109 2517389 42589
1380 68157 2956639 43380
1381 66366 2950189 44453
1382 75200 2970400 39500
1383 100970 4567925 45240
متوسط ده ساله 62005 2655857 42833
جدول 1-1- میزان تولید سالانه ذرت در ایران
در ادامه ما به آمار منتشر شده از سازمان جهاد کشاورزی استناد می کنیم و همانطور که اعداد جدول 1 نشان می دهند در ده ساله مذکور سطح زیر کشت ذرت علوفه ای روند صعودی داشته و از 33 هزار هکتار به 100 هزار هکتار افزایش یافته است که بیش از سه برابر می باشد (220 درصد) و به موازات آن تولید از 1387 هزار تن به 4567 هزار تن افزایش یافته که 299 درصد رشد نشان می دهد.
در استان کرمانشاه نیز بنا به گفته های مدیریت زراعی سازمان جهاد کشاورزی استان، تا کنون 41 هزار هکتار از اراضی استان زیر کشت ذرت رفته است و پیش بینی می شود از این سطح 384 هزار تن ذرت تولید شود. استان کرمانشاه از لحاظ سطح زیر کشت ذرت بعد از استان خوزستان رتبه دوم کشور را دارد. همچنین از نظر تولید رتبه دوم کشور و از نظر عملکرد ذرت در واحد سطح رتبه اول را دارد، به نحوی که در سال گذشته متوسط عملکرد در هکتار 9200 کیلوگرم بوده است (روزنامه باختر شماره 1524).
بیشترین سطح زیر کشت ذرت در شهرستان کرمانشاه و کمترین سطح در شهرستان دلاهو می باشد و بیشترین رقمی که مورد کشت قرار گرفته است، رقم 704 می باشد. گفتنی است که در سال گذشته 35 هزار هکتار ذرت کشت گردیده مه از این سطح بیشتر از 323 هزار تن ذرت تولید شده است (روزنامه باختر شماره 1524).
1-6- انواع گونه های جنس Zea
دارای چهار گونه بومی مکزیک و آمریکای مرکزی است که این گونه ها عبارتند از:
1-6-1- گونه اول: زیدیپلوپرنیس
این گونه همانطور که از نامش برمی آید دیپلوئید N=10 و دائمی است. توزیع جغرافیایی بسیار کمی دارد و در ناحیه کوچکی از سیرآ در شمال غربی جالیسکو مکزیک و در ارتفاع 1400 تا 2400 متر از سطح دریا وجود دارد. در محیط طبیعی زندگی خود تقریباً 2 الی 5/2 متر ارتفاع دارد. نام انگلیسی آن دیپلوپرنیال نئوسنیت است. نئوسنیت قرابت نزدیکی با ذرت دارد. با اینکه از نظر شکل و گل آذین ماده یا بلال با هم تفاوت دارند، اما چندین مطالعه دلالت بر آن دارد که نئوسنیت از نظر سیتولوژیکی غیر قابل جدا شدن از ذرت است.
1-6-2- گونه دوم: زی پرنیس
این گونه تتراپلوئید است (N=2x=20)، اولین و تنها پلی پلوئید جنس zea است و توزیع جغرافیایی بسیار کمی دارد. در شیب های شمالی ولکاندکولیما در ایالات جالیسکو در ارتفاع 1500 تا 2000 متری از سطح دریا وجود دارد. در محل های زندگی خود ارتفاع آن به 5/1 تا 2 متر می رسد.
1-6-3- گونه سوم: زی لوکسی ریانس
کاملا شبیه گونه ی ذی دیپلوپرنیس است. اما از طریق تتراپلوئید بودن ریزوم ایتوانه ای بلند و تاسل (گل تاجی) 8-2 انشعابی از آن قابل تشخیص است. این گونه یک گونه یکساله بومی شمالی شرقی گواتمالا هندوراس و نیکاراگوئه است. در محدوده ای از سطح دریا تا ارتفاع 1100 متری وجود دارد و فاقد ریزوم است. این گونه به طور کلی شباهت های ظاهری خیلی زیادی با دو گونه دائمی دارد. نام انگلیسی آن دیپلوپرنیال نئوسنیت است (دوبلی، 2003).
1-6-4- گونه چهارم: زی میس لینائوس
این گونه چهار زیر گونه دارد که عبارتند از:
1-6-4-1- انواح زیر گونه های Zea mays linnaeus
زیر گونه اول زیدپیلوپرنیس: این گونه از طریق داشتن چرخه زندگی طولانی که مدت 7 الی 8 ماه از جوانه زنی تا بلوغ طول می کشد. از دیگر گونه ها قابل تشخیص است و در نتیجه ارتفاع آن بیشتر از دیگر گونه هاست و تاسل (گل تاجی) های آن ممکن است تا بیست یا بیشتر انشعاب داشته باشد. نام انگلیسی آن هیو هیو تناگو است (دوبلی، 2003).
1-6-4-2- زیر گونه دوم (زی میس مکسیکن)
زیر گونه در ارتفاع 1700 الی 2600 متر از سطح دریا در مرکز شمال مکزیک یافت می شود. به علت اینکه محیط زندگی مناسب آن در ارتفاع قرار دارد، مدت زمان جوانه زنی آن تا تولید بذر 6-4 ماه طول می کشد. لذا بعضی از اشکال این گونه در محیط کشت های سربسته در 75 روز به بلوغ می رسند. این گیاه 4-5/1 متر ارتفاع دارد، دارای تاسل (گل تاجی) های با 20-10 انشعاب است، اما تا 35 انشعاب هم در آنها مشاهده شده است و نام انگلیسی ان مکزیکن انال نئوسنیت است.
1-6-4-3- زیر گونه سوم (زی میس پالویگلومیس)
این زیر گونه در محدوده ارتفاع 1800-400 متر از سطح دریا در دره های شرق مکزیک دیده می شود. در ارتفاعات کمتر و گرمتر، سیکل زندگی آن از بذر تا بلوغ 7-6 ماه طوا می کشد. ارتفاع گیاه بین 5-2 متر است. رنگ گیاه سبز تا قرمز ضعیف است. غلاف برگ صاف و بدون مو است. تاسل (گل تاجی) بین 100-20 انشعاب دارد، نام انگلیسی آن مکزیکن انال نئوسنیت است (دوبلی، 2003).
1-6-4-4- زیر گونه چهارم (زی میس میس)
این گونه همان ذرت است که تفاوت هایی با زیر گونه های قبل دارد (دوبلی، 2003).
1-7- طبقه بندی ذرت بر اساس نوع نشاسته
ذرت های نشاسته سخت: ذرت هایی هستند که درصد آمیلوز آنها بیشتر از ذرت های نشاسته نرم است.
ذرت های نشاسته نرم: ذرت هایی هستند که درصد آمیلوپکتین آنها بیشتر است اما نمی توان از آن برای تولید خمیر نان استفاده کرد، زیرا گلوتن آنها پایین است و این باعث می شود چسبندگی خمیر آن کم باشد (دوبلی، 2003 و استاگنبورگ و همکاران، 2001).
1-8- شرایط لازم برای جوانه زنی و سبز شدن یکنواخت
لازمه جوانه زنی موفقیت آمیز و سبز شدن همزمان گیاهچه وجود رطوبت، دما و تماس با خاک است. جوانه زنی سریع و سبز شدن همزمان ذرت باعث افزایش تولید در پایان فصل می گردد.
1-8-1- رطوبت کافی و یکنواخت در اطراف بذر
به طور خیلی ساده رطوبت کافی عبارتست از اینکه ناحیه اطراف بذر نه خیلی تر و نه خیلی خشک باشد. رطوبت غیر یکنواخت ممکن است در اثر خصوصیات متغیر خاک، الگوی عملیات زراعی، شرایط غیر معمول هوا و عمق بذر به وجود آید. رطوبت غیر یکنواخت بذر اولین دلیل غیر یکنواخت سبز شدن می باشد و این مسئله باعث کاهش 10-8 درصدی عملکرد می شود (نیلسون، 2004).
1-8-2- تماس بذر با خاک
دانه زمانی رطوبت را سریعتر جذب می کند که لایه نازکی از هاک با بذر در تماس باشد، برای این منظور عملیات زمین باید در مواقعی که رطوبت مناسب است انجام شود و ار دستگاههایی برای کاشت استفاده شود که خاک روی بذر را کاملا فشرده کنند (نیلسون، 2004).
1-8-3- دمای کافی و یکنواخت خاک در ناحیه بذر
وقتی که دما در عمق 5 سانتی متری خاک بیشتر از 15 درجه سانتی گراد باشد، برای جوانه زنی ذرت مناسب است. اگر دما پایین تر از 10 درجه سانتی گراد باشد، جوانه زنی یکنواخت نخواهد شد. در جه حرارت یکنواخت در اثر خصوصیات ویژه خاک، پوشش بقایا و عمق نامناسب بذر به وجود می آید (نیلسون، 2004).
1-8-4- چگونگی رشد و نمو ذرت و شرح مراحل آن
ذرت گیاهی چهار کربنه است که طول رشد آن 125 روز است. هر گیاه می تواند تا 21 برگ داشته باشد. کاکل های آن بعد از 65 روز ظاهر می شوند. مدت زمان بین مراحل مختلف رشد تا توسعه 21 برگی برحسب نوع هیبرید فصول، تاریخ کاشت و موقعیت منطقه، تفاوت می کند. هیبریدهای زودرس تولید برگ آنها کمتر است و یا اینکه مراحل مختلف رشد را سریع تر می گذرانند. هیبریدهای دیررس توسعه برگ بیشتر داشته و یا مراحل رشد را به آهستگی طی می کنند. سرعت توسعه برای هر هیبرید، مستقیماً به دما مربوط می شود، به طوری که طول زمان مراحل مختلف براساس دما تفاوت می کند. تنشهای محیطی نظیر کمبود مواد غذایی و رطوبت، ممکن است سبب طولانی شدن رشد رویشی و کوتاه کردن رشد زایشی شوند. تعداد دانهای که به وجود می آید و اندازه نهایی سرعت افزایش وزن دانه و طول رشد زایشی بین هیبریدها در رشد محیطی مختلف، تفاوت می کند (هاردمن و گانسولوس، 1998 و ریچه و همکاران، 1993).
دانه ذرت: شامل یک جنین است که بوسیله توده ای مواد غذایی بنام اندوسپرم احاطه شده است. لایه خارجی آن پریکارپ نام دارد. پریکارپ شامل چندین لایه است که آندوسپرم و جنین را در مقابل آفات و تلفات رطوبت محافظت می کند. 75% وزن دانه ذرت آندوسپرم است. آندوسپرم انبار ذخیره انرژی است که حدود 90% آن نشاسته، 10% آن پروتئین و مواد روغنی و غیره است. جنین در واقع یک گیاه مینیاتوری است که یک سر آن پلومل (دارای پنج تا شش برگ جنینی) و سر دیگر ریشه چه است (هاردمن و گانسولوس، 1998).
وقتی گیاه در خاک مرطوب قرار می گیرد، دانه شروع با جذب آب کرده و فعالیت سیستم آنزیمی شروع می شود. رشد دانه با ظهور ریشه چه از ذرت که سیستم ریشه های اولیه را تشکیل می دهد، آغاز می گردد. پلومل توسط لایه ای بنام کلئوپتیل پوشیده می شود. این لایه به طرف سطح خاک طویل می شود و از پلومل محافظت می کنند. نوک این لایه بین 10-6 روز به سطح خاک می رسد و هنگامی که نور به آن بتابد، اولین برگ از آن خارج می شود. این برگ اول، تا حدودی نوکش گرد است. سایر برگ های بعد از آن، نوک تیز هستند. این وقایع در زیر خاک اتفاق می افتند. این ریشه ها نهایتاً بصورت سیستم ریشه های اصلی در می آیند و بعد از توسعه، تشکیل گره می دهند. ظهور برگ ها تقریباً با سرعت هر سه روز یک برگ صورت می گیرد. با گذشت ده روز گیاهچه استقرار پیدا می کند و ظرف 5-4 هفته، تمام برگ ها در محل نقطه رشد تشکیل می شوند. هنگامی که ریشه های دائمی توسعه پیدا کردند، کار ریشه های بذری متوقف می شود. در این موقع گیاه ذرت هشت برگی و ارتفاع آن بین 45-38 سانتیمتر است و سیستم ریشه ای آن تقریباً به عمق 45 و عرض 38 سانتی متر گسترش یافته است (هاردمن و گانسولوس، 1998).
سیستمی که برای شرح مراحل رشد و نمو به کار می رود، به رشد رویشی (V) و رشد زایشی (R) تقسیم می شود. رشد رویشی (V) زیر تقسیمات VE, V1, V2, …, Vn دارد و نامگذاری هر مرحله براساس بالاترین برگ نزدیک به جایی که یقه ظاهر می شود، صورت می گیرد. VE : سبز شدن، V1: اولین برگ و Vn: nامین برگ است. مرحله زایشی (R) هم زیرتقسیماتی دارد که عبارتند از: R1، R2، R3، R4 و R5 به ترتیب مراحل کاکل، بلیستر، شیری، خمیری، دندانی و رسیدگی فیزیولوژیک می باشند. است سیستم، مراحل مختلف ذرت را به دقت تشریح می کند. اما همه گیاهان (همه بوته ها) در مزرعه همزمان در یک مرحله از رشد نیستند. بنابراین وقتی 50% یا بیشتر از 50% بوته ها، در مرحله خاصی از رشد باشند، نامگذاری مزرعه به نام آن صورت می گیرد. مثلاً مرحله V3 یعنی 50% یا بیشتر بوته ها در مرحله V3 هستند (هاردمن و گانسولوس، 1998 و ریچه و همکاران، 1993).
از مرحله V1 تا حدود R3 (که رشد ریشه خیلی محدود می شود)، یکسری از گره های ریشه ای زمان ظهور هر گره ریشه جلوتر از گره ساقه است، رشد می کنند و تعداد کل آنها به 10-7 گره می رسد. غیر از ریشه شعاعی، تمام ریشه ها به طرف پایین، افزایش می یابد و در قسمت سطحی لایه خاک خشک می شود (ریچه و همکاران، 1993).
1-9- عوامل محیطی مورد نیاز ذرت
ذرت بر خلاف گندم و جو احتیاج به گرما و حرارت زیاد خورشید. مناطقی که تابستان گرم و تابش نور خورشید کافی و پاییز خشک دارند، بهترین عملکرد را از نقطه نظر تولید دانه دارند. در صورتی که حداقل درجه خرارت زمین به 10-6 درجه سانتیگراد برسد، ذرت جوانه می زند و بهترین رشد را در حرارت هوای طبیعی 30-20 درجه دارد. ذرت بعد از سبز شدن تحمل درجه حرارت حدود صفر را ندارد و از آن صدمه شدید می بیند. بعضی از واریته های ذرت مثل دندان اسبی در مدت 90 روز محصول تولید می کنند ولی اصولاً طول دوره رشد و نمو برای تولید محصول 110 الی 130 روز می باشد. ذرت در طول مدت رشد و نمو احتیاج به رطوبت کافی دارد و میزان بارندگی 600 تا 700 میلیمتر با پراکندگی مناسب زمانی، برای رشد و نمو ذرت کافی می باشد. تولید یک کیلوگرم ماده خشک ذرت به حدود 315-415 لیتر آب احتیاج دارد (کوچکی و همکاران، 1374 و عباسپور، 2004).
ذرت در عرضهای جغرافیایی مختلف به جز در مناطقی که زیاد سرد بوده و یا دورهی رشد و نمو در آنها کوتاه است، به عمل می آید. ذرت در عرض جغرافیایی 56 و 58 درجه شمالی در کشورهای اسکاندیناوی و 42 درجه جنوبی در کشور نیوزلند به خوبی عمل میاید. طبق آزمایش انجام شده در کرج مدت جوانه زدن تا رسیدن ذرت در خصوص ارقام نیمه زودرس حدود 120 روز با مجموع درجات حرارت 3127 درجه رشد روز با متوسط درجه حرارت روزانه 42/25 درجه سانتیگراد و ارقام نیمه دیررس حدود 138 روز با مجموع درجات حرارت 3780 درجه رشد روز با متوسط درجه حرارت روزانه 98/28 درجه سانتیگراد می باشد (کوچکی و همکاران، 1374 و عباسپور، 2004).
یکی دیگر از عوامل محیطی بسیار مهم برای رشد ذرت، نور می باشد. بنابراین در مناطقی که در دوره رشد ذرت نور کافی وجود نداشته باشد، رشد کند شده و گیاه دیررس می شود. در ارقامی که برای تولید دانه یا بذرگیری کشت شدهاند، به علت کاهش فتوسنتز، کمیت و کیفیت دانهها و بذور نیز کاهش می یابد.
1-9-1- حرارت
به طور طبیعی جایگاه اصلی ذرت در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری است و به علت قابلیت سازگاری خوب این گیاه به محیطهای مختلف امکان کشت آن حتی در مناطق سردسیری به شرط رفع سرما و یخبندان میسر می باشد. ذرت به عنوان یک گیاه گرمسیری احتیاج زیادی به حرارت در طول دوره رشد دارد و در تمامی دوران رشد و نمو خود به یخبندان حساس می باشد، همچنین درجه حرارتهای بالا به آن خسارت وارد می نماید (درجه حرارت بیش از 35 درجه سانتیگراد). در درجه جرارت 10-8 درجه سانتیگراد به کندی جوانه می زند، درجه حرارت مناسب خاک برای جوانه زدن و خروج گیاهچه 18-16 درجه سانتی گراد بوده و مناسبترین درجه حرارت در طول دوره رشد و نمو ذرت بین 30-20 درجه سانتیگراد می باشد (اسپاراگو و دادلی، 1988 و ابراهیم پور، 1390).
فاصله زمانی بین سبز شدن دانه تا ظهور گل تاجی عمدتاً توسط درجه حرارت طی این دوره رشد تعیین می گردد و طول دور تأثیر کمتری دارد. گیاه ذرت به درجه پایین حساس بوده و در مناطق سرد قسمتی از رشد مقدماتی یعنی از جوانه زدن تا شروع رشد سریع گیاه در کمتر از 16-15 درجه سانتیگراد انجام می گیرد به همین دلیل قسمتهای هوایی گیاه زرد رنگ می شود (کمتر از 15 درجه سانتیگراد در اوایل تابستان). حساسیت به سرما و تغییر رنگ گیاه از سبز به زرد روشن یکی از اختصاصات گیاهان می باشد، کاهش درجه حرارت در مرحله رسیدن دانه، فاکتوری موثر در کاهش محصول ذرت می باشد، چنانچه درجه حرارت در این مرحله پایین تر از 12 درجه سانتیگراد می باشد، انتقال مواد از مغز ساقه به دانه متوقف می شود، مناسبترین درجه حرارت برای این مرحله 22-20 درجه سانتیگراد می



قیمت: 11200 تومان

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *