تأثیر تداخل علف¬های¬هرز بر عملکرد و برخی خصوصیات مورفولوژیک ارقام باقلا Vicia faba L.

دانشکده‌ کشاورزی
گروه زراعت و اصلاح نباتات
پایان‌نامه‌ کارشناسی ارشد زراعت
عنوان
تأثیر تداخل علفهایهرز بر عملکرد و برخی خصوصیات مورفولوژیک ارقام باقلا Vicia faba L.
نگارش
زینب روئینتن
استادان راهنما
دکتر عطاءاله سیادت
دکتر عبدالرضا سیاهپوش
استادان مشاور
دکتر محمدرضا مرادیتلاوت
دکتر سید هاشم موسوی
بهمن 1393
نام خانوادگی دانشجو: روئینتن نام: زینب
مقطع تحصیلی: کارشناسی ارشد رشته و گرایش: مهندسی کشاورزی-زراعت
استادان راهنما: سید عطاء اله سیادت و عبدالرضا سیاهپوش تاریخ دفاع: بهمن ماه 1393
استادان مشاور: محمدرضا مرادیتلاوت و سید هاشم موسوی
تأثیر تداخل علفهایهرز بر عملکرد و برخی خصوصیات مورفولوژیک
ارقام باقلا(Vicia fabaL.)
چکیده
به منظور مطالعه اثر تداخل علفهایهرز بر عملکرد، اجزاء عملکرد و برخی خصوصیات مورفولوژیک ارقام باقلا آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب بلوکهای کامل تصادفی در چهار تکرار در سال زراعی 93-1392 در مزرعه گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین خوزستان اجرا شد. در این آزمایش زمان حذف تداخل علفهایهرز شامل شاهد (عاری از علفهایهرز در تمام مراحل رشد)، حذف تداخل علفهایهرز درمرحله 4، 8، 12 برگی و تداخل کامل علفهایهرز تا پایان فصل زراعی بود. عامل رقم نیز شامل رقم سرازیری، توده محلی بهبهان و رقم شامی بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد اثر زمان حذف تداخل علفهایهرز و رقم بر تعداد و مادهخشک علفهایهرز، تمام صفات مورفولوژیک، عملکرد و اجزاء عملکرد معنیدار بود. همچنین اثرمتقابل آنها بر صفات ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در مترمربع، شاخص سطح برگ در گلدهی، عملکرد اقتصادی، عملکرد بیولوژیک وشاخص برداشت معنیدار شد. عدموجین باعث کاهش 55/61 درصدی وزن صد دانه نسبت به تیمار وجین کامل شد. وجینکامل رقم سرازیری با میانگین 3/4473 کیلوگرم در هکتار بیشترین و عدموجین واریته با میانگین 3/1068 کیلوگرم در هکتار کمترین عملکرد دانه را تولید کرد. عملکرد دانه در عدموجین توده محلی بهبهان 11/76 درصد کمتر از وجینکامل رقم سرازیری شد.علفهایهرز عمده پیچکصحرایی، چچم، خردلوحشی، یولافایرانی، گلرنگوحشی، یونجهزرد و پنیرک بود. در پایان فصل رشد خردلوحشی بیشترین درصد مادهخشک را در بین علفهایهرز به خود اختصاص داد. قدرت رقابت ارقام با افزایش طول دوره تداخل علفهرز کاهش یافت. همه ارقام قدرت رقابت بیش از صفر داشتند و این به آن معناست که همه در رقابت موفقتر از علفهرز بودند اما توده محلی بهبهان 30 درصد قدرت رقابت کمتری نسبت به رقم سرازیری داشت. قدرت رقابت با تمامی صفات باقلا به جزارتفاع بوته همبستگی مثبت داشت. ارتفاع بوته، تعداد و مادهخشک علفهرز همبستگی منفی با قدرت رقابتی ارقام داشتند.
واژههای کلیدی: رقم، شاخص رقابتی، شاخص سطح برگ، عملکرد، مراحل رشد
فهرست مطالب
عنوان صفحه
TOC o “1-3” h z u فصل اول: مقدمه و اهداف11-1 مقدمه21-2 بیان مسئله31-3 اهداف تحقیق4فصل دوم: مروری بر پیشینه موضوع52-1 کلیات62-1-1 منشأ و تاریخچه باقلا62-1-2 وضع تولید در جهان و ایران62-1-3 گیاهشناسی باقلا72-1-4 سازگاری باقلا به شرایط محیطی72-2 علفهایهرز82-2-1 تعریف علفهرز82-2-2 تعریف رقابت و اندازهگیری میزان رقابت بین گیاه زراعی و علفهایهرز92-2-3 رقابت درونگونهای و برونگونهای علفهایهرز102-2-4 رقابت برای منابع رشد102-2-4-1 رقابت برای مواد غذایی102-2-4-2 رقابت برای آب112-2-4-3 رقابت برای نور112-2-4-4 رقابت برای فضا122-2-4-5 اهمیت حذف علفهایهرز122-3زمان وجین122-3-1 ارتفاع بوته122-3-2 تعداد شاخهفرعی132-3-3 تأثیر زمان وجین بر تعداد غلاف در بوته132-3-4 تأثیر زمان وجین بر تعداد دانه در غلاف142-3-5 تأثیر زمان وجین بر وزن صد دانه152-3-6 تأثیر زمان وجین بر شاخص برداشت گیاه زراعی152-3-7 تأثیر زمان وجین بر مادهخشک گیاه162-3-8 تأثیر زمان وجین بر عملکرد گیاه زراعی172-3-9 تأثیر زمان حذف تداخل علفهایهرز بر تراکم و وزن خشک علفهایهرز182-4 رقم202-4-1 تأثیر رقم در رقابت گیاه زراعی با علفهایهرز202-4-2 شاخصهای رقابت22فصل سوم: مواد و روشها233-1 مواد آزمایشی243-1-1 مختصات جغرافیایی محل آزمایش243-1-2 خصوصیات اقلیمی محل اجرای آزمایش243-1-3 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک مزرعه263-1-4 مشخصات اجرای آزمایش273-2 مراحل اجرای آزمایش283-2-1 عملیات زراعی283-2-2 عملیات داشت283-2-3 برداشت293-3 صفات اندازهگیری شده در گیاه زراعی293-3-1 ارتفاع بوته293-3-2 تعداد برگ293-3-3 شاخص سطح برگ303-3-4 تعداد دانه در مترمربع303-3-5 تعداد شاخههایفرعی در بوته303-3-6 تعداد غلاف در بوته303-3-7 تعداد دانه در غلاف313-3-8 وزن صد دانه313-3-9 عملکرد بیولوژیک313-3-10 عملکرد اقتصادی313-3-11 شاخص برداشت313-3-12 شاخص مقایسه قدرت ارقام نسبت به علفهایهرز323-4 صفات اندازهگیری شده در علفهایهرز333-4-1 شمارش تعداد علفهایهرز از هر گونه333-4-2 مادهخشک علفهایهرز333-5 روشهای تجزیه و تحلیل آماری33فصل چهارم: نتایج و بحث34مقدمه354-1 ویژگیهای مورد ارزیابی علفهایهرز354-1-1 ترکیب گونهای و تعداد علفهایهرز354-1-2 مادهخشک علفهایهرز434-2 خصوصیات مورفولوژیک474-2-1 ارتفاع باقلا474-2-2 تعداد شاخههایفرعی514-2-3 تعداد برگ بوته باقلا534-2-4 شاخص سطح برگ554-3 اجزاء عملکرد634-3-1 تعداد غلاف در بوته634-3-2 تعداد دانه در غلاف664-3-3 تعداد دانه در مترمربع684-3-4 وزن صد دانه704-3-5 عملکرد دانه724-3-6 عملکرد بیولوژیک764-3-7 شاخص برداشت784-3-8 شاخص رقابت ارقام باقلا80فصل پنجم: نتیجهگیری و پیشنهادها835-1 نتیجهگیری845-2 پیشنهادها85فهرست منابع86فهرست جدولها
عنوان صفحه
TOC o “1-3” h z u جدول 3-1 مشخصات هواشناسی منطقه ملاثانی در سال زراعی 93-1392 (ایستگاه هواشناسی دانشگاه رامین)25جدول 3-2 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک مزرعه آزمایشی در زمان شروع آزمایش (93-1392)26جدول 4-1 تجزیه واریانس خصوصیات علفهایهرز42جدول 4-2 مقایسه میانگین اثر اصلی تعداد علفهایهرز (بوته در مترمربع) در مرحله حذف علفهایهرز و رقم43جدول 4-3 مقایسه میانگین اثر اصلی مادهخشک علفهایهرز (گرم در مترمربع) در مرحله حذف علفهایهرز و رقم47جدول 4-4 تجزیه واریانس صفات مورفولوژیک49جدول 4-5 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر ارتفاع بوته50جدول 4-6 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر ارتفاع بوته (سانتیمتر)50جدول 4-7 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد شاخهفرعی52جدول 4-8 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد شاخهفرعی52جدول 4-9 مقایسه اثر اصلی مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد برگ بوته54جدول 4-10 تجزیه واریانس شاخص سطح برگ59جدول 4-11 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر شاخص سطح برگ در مرحله گلدهی61جدول 4-12 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر شاخص سطح برگ در مرحله گلدهی61جدول 4-13 مقایسه میانگین اثر اصلی مرحله حذف علفهرز و رقم بر شاخص سطح برگ در مراحل مختلف63جدول 4-14 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد غلاف در بوته64جدول 4-15 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد غلاف در بوته64جدول 4-16 تجزیه واریانس اجزاء عملکرد65جدول 4-17 مقایسه میانگین اثرات اصلی اجزاء عملکرد68جدول 4-18 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد دانه در مترمربع69جدول 4-19 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد دانه در مترمربع69جدول 4-20 تجزیه واریانس عملکرد74جدول 4-21 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر عملکرد دانه75جدول 4-22 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر عملکرد دانه (کیلوگرم در هکتار)75جدول 4-23 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر عملکرد بیولوژیک77جدول 4-24 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر عملکرد بیولوژیک (کیلوگرم در هکتار)77جدول 4-25 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر شاخص برداشت79جدول 4-26 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر شاخص برداشت (درصد)79جدول 4-27 تجزیه واریانس شاخص رقابت ارقام81جدول 4-28 مقایسه میانگین اثرات اصلی شاخص رقابت81جدول 4-29 ضرایب همبستگی ساده بین صفات82
فهرست شکلها
عنوان صفحه
TOC o “1-3” h z u شکل 3-1 نقشه طرح به شیوه فاکتوریل در قالب بلوکهای کامل تصادفی27شکل 4-1 اثر زمان حذف بر تعداد علفهایهرز به تفکیک گونه40شکل 4-2 اثر زمان حذف بر درصد تعداد علفهایهرز به تفکیک گونه40شکل 4-3 اثر رقم بر تعداد علفهایهرز به تفکیک گونه41شکل 4-4 اثر رقم بر درصد تعداد علفهایهرز به تفکیک گونه42شکل 4-5 اثر زمان حذف بر مادهخشک علفهایهرز به تفکیک گونه44شکل 4-6 اثر زمان حذف بر درصد مادهخشک علفهایهرز به تفکیک گونه45شکل 4-7 اثر رقم بر مادهخشک علفهایهرز به تفکیک گونه46شکل 4-8 اثر رقم بر درصد مادهخشک علفهایهرز به تفکیک گونه47شکل 4-9 اثر زمان حذف علفهرز بر تعداد برگ بوته53شکل 4-10 اثر رقم بر تعداد برگ بوته باقلا54شکل 4-11 اثر زمان حذف علفهرز بر شاخص سطح برگ در مرحله 8 برگی58شکل 4-12 اثر زمان علفهرز بر شاخص سطح برگ در مرحله 12 برگی60شکل 4-13 اثر رقم بر شاخص سطح برگ در 12 برگی60شکل 4-14 اثر زمان حذف علفهرز بر شاخص سطح برگ در مرحله رسیدگی62شکل 4-15 اثر رقم بر شاخص سطح برگ در مرحله رسیدگی62شکل 4-16 اثر زمان حذف علفهرز بر تعداد دانه در غلاف67شکل 4-17 اثر رقم بر تعداد دانه در غلاف67شکل 4-18 اثر زمان حذف علفهرز بر وزن صد دانه71شکل 4-19 اثر رقم بر وزن صد دانه72شکل 4-20 اثر زمان حذف علفهرز بر قدرت رقابت80شکل 4-21 اثر رقم بر قدرت رقابت81
فهرست تصاویر
عنوان صفحه
TOC o “1-3” h z u تصویر 4-1 پیچکصحرایی36تصویر 4-2 چچم36تصویر 4-3 خردلوحشی36تصویر 4-4 یولافوحشی36تصویر 4-5 گلرنگوحشی37تصویر 4-6 یونجهزرد37تصویر 4-7 تیمار عدموجین تمامفصل37تصویر 4-8 پنیرک37
فصل اول
مقدمه و اهداف
مقدمه و اهداف
1-1 مقدمه
بقولات در سراسر دنیا کشت میشوند و گونههای زراعی آنها به شرایط آب و هوایی متفاوتی از معتدل تا گرمسیر و از مرطوب تا خشک سازگاری یافتهاند و بعد از غلات دومین منبع غذایی انسان و دام به شمار میآیند (عباسیان و همکاران، 1380). باقلا (vicia faba L.) نیز یکی از گیاهان مهم خانواده بقولات است که با توجه به درصد پروتئین بالا و قابلیت آن در تثبیت نیتروژن اتمسفر در خاک، از نظر اهمیت بعد از لوبیا، نخود فرنگی و نخود، در رتبه چهارم حبوبات قرار میگیرد (آننیموس، 2008).
از سوئی علفهایهرز یک فشار دائمی در تولید کشاورزی محسوب میشوند که در صورت عدم وجین از طریق رقابت با گیاه اصلی باعث کاهش کمیت و کیفیت محصول میشوند (کاورماسی و همکاران، 2010). در نظامهای زراعی رقابت بینگونهای ناشی از علفهایهرز، مهمترین عامل کاهش عملکرد است (بوند و گراندی، 2001).
1-2 بیان مسئله
پدیده رقابت بین گیاه زراعی و علفهایهرز در سیستمهای زراعی فرایند پیچیدهای است زیرا عوامل زیادی در ایجاد و فرایندهای آن دخالت دارند. آب، مواد غذایی و نور به عنوان سه عامل اصلی در ایجاد رقابت شناخته شدهاند. علفهایهرز با رقابت بر سر منابع (آب، مواد غذایی، نور و …) مانع از دسترسی مطلوب گیاه زراعی به این منابع شده و در نتیجه کاهش تولید و افزایش هزینه آن را باعث میشوند (خداکرمزاده و همکاران، 1377). یکی از روشهای کنترل علفهایهرز استفاده از ارقامی است که توانایی رقابت آنها با علفهایهرز بیشتر است. استفاده از این ارقام ضمن کاهش قدرت رقابت علفهایهرز مصرف علفکشها و هزینه کارگری را کاهش میدهد (کامراو همکاران، 2003). باقلا در رقابت با علفهایهرز ضعیف است لذا برای موفقیت در تولید باید با روشهای مکانیکی و شیمیایی با علفهایهرز آن مبارزه کرد (کوچکی و بنایاناول، 1383). باقلا از مراحل ابتدایی رشد تا گلدهی به رقابت با علفهایهرز حساس است (اگگنهاو و فسههایی، 2006). به طوری که در بررسی زمان حذف علفهایهرز روی عملکرد باقلا مشخص شد که حذف علفهایهرز از 25 تا 75 روز بعد از کاشت منجر به عملکردهای بالاتری نسبت به تیمارهای دارای علفهرز گردید (تاواها و تارک، 2001).
محمدی و همکاران (2004) در بررسی دوره بحرانی تداخل علفهرز با نخود نشان دادند که رابطه مستقیمی بین مادهخشک علفهرز و افت عملکرد وجود دارد. در این مطالعه متوسط کاهش بیوماس و عملکرد نخود در حضور علفهایهرز و در ارقام مختلف بین 75 تا 92 درصد بود. شناسایی و توسعه ارقام دارای قدرت رقابتی بالا امکان استفاده وسیعتر از چنین ارقامی را فراهم میآورد. ممکن است جلوگیری از رشد علفهرز به عنوان مطلوبترین صفت زراعی در نظر گرفته شود و چون این ویژگی میتواند جمعیت علفهایهرز را در آینده کنترل کند، بنابراین در برنامههای طولانی مدت مدیریت علفهایهرز کاربرد خواهد داشت (لمرل و همکاران، 2001).
1-3 اهداف تحقیق
1. بررسی اثر حذف تداخل علفهایهرز در مراحل مختلف رشد بر عملکرد، اجزاء عملکرد و برخی خصوصیات

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *