–بررسی ساختار جنگل و خاک در دو توده¬ی تخريب شده و كمتر تخريب شده¬ی بلوط ایرانی در جنگل¬های زاگرس جنوبی، (جنگل¬های حوزه¬ي یاسوج)

رسالهی حاضر، حاصل پژوهش‌های نگارنده در دوره‌ی کارشناسی ارشد رشته‌ی مهندسی منابع طبیعی گرایش جنگلداری است که در اردیبهشت ماه سال 1392 در دانشکده‌ی کشاورزی دانشگاه یاسوج به راهنمایی جناب آقاي دكتر سهراب الوانی نژاد و مشاوره‌ی آقایان دكتر علیرضا صالحی و دکتر پیام فیاض از آن دفاع شده است و کلیه‌ی حقوق مادی و معنوی آن متعلق به دانشگاه یاسوج است.

دانشکدهی کشاورزی
گروه جنگلداری
پایاننامهی کارشناسی ارشد رشتهی مهندسی منابع طبیعی جنگلداری
بررسی ساختار جنگل و خاک در دو تودهی تخريب شده و كمتر تخريب شدهی بلوط ایرانی در جنگلهای زاگرس جنوبی، (جنگلهای حوزهي یاسوج)
استاد راهنما:
دکتر سهراب الوانی نژاد
اساتید مشاور:
دکتر علیرضا صالحی
دکتر پیام فیاض
پژوهشگر:
احسان حسینیان
اردیبهشت ماه 1392

دانشگاه یاسوج
بررسی ساختار جنگل و خاک در دو تودهی تخريب شده و كمتر تخريب شدهی بلوط ایرانی در جنگلهای زاگرس جنوبی، (جنگلهای حوزهي یاسوج)
بهوسيلهي:
احسان حسینیان
پاياننامه
ارائه شده به تحصيلات تکميلي دانشگاه به عنوان بخشي از فعاليتهاي تحصيلي لازم براي اخذ درجه کارشناسي ارشد
در رشتهي:
مهندسی منابع طبیعی-جنگلداری
در تاريخ 30/02/1392 توسط هيات داوران زير بررسي و با درجه عالی به تصويب نهايي رسيد.
1- استاد راهنما : دکترسهراب الوانینژاد با مرتبهي علمي استاديارامضاء
٢- استاد مشاور: دكتر علیرضا صالحی با مرتبهي علمي استاديارامضاء
3- استاد مشاور: پیام فیاض با مرتبهي علمي استاديار امضاء
4- استاد داور : دكتر رقیه ذوالفقاری با مرتبهي علمي استاديارامضاء
5- نام و نام خانوادگي نماينده تحصيلات تكميلي دانشگاه: دکتر علیرضا منفرد با مرتبهي علمي استاديار امضاء
اردیبهشت ماه 1392
تقديم به
پدر بزرگوار و مادر مهربانم،
اين پاياننامه اثري است کوچک، خيلي کوچک و شايد هيچ!
اما به پاسداشت ذره‌اي از الطاف خداوند و عشق شما، بر خود واجب ميدانم که به محضرتان تقديم نمايم؛
شما دو فرشتهاي که از خواستههايتان گذشتيد، سختيها را به جان خريديد و خود را سپر بلاي مشکلات و ناملايمات کرديد تا من به جايگاهي که اکنون در آن ايستادهام برسم؛
به ياد ميآورم چشمانتان را که هميشه نگرانم بوديد؛
به ياد ميآورم نوازش دستانتان را که دردهاي مرا تسکين ميداد؛
به پاس عاطفه سرشار و گرماي اميد بخش وجودتان که بهترين پشتيبان است.
و تقديم به:
شريک زندگي و همسر عزيزم،
به پاس محبتهاي بيدريغش که هرگز پاياني ندارد؛
دريای بیکران فداکاری و عشق، که نگاهش شادی بخش و صفایش مایه آرامش من است؛
به پاس قدرداني از قلبي آکنده از عشق و معرفت که محيطي سرشار از سلامت و امنيت براي من فراهم آورده است؛
همدلي که تلاش راستين را مي شناسد و عطر رويايي آن را استشمام ميکند و مرا در راه رسيدن به اهداف عالي ياري ميرساند.

سپاسگزاري
“نخستين سپاس به پيشگاه حضرت دوست که هر چه هست از اوست”
خداي مهربان را شاکرم که فرصت کسب علم و دانش را به من بخشيد تا بتوانم يکي ديگر از مقاطع تحصيلي خود را پشت سر گذارم و مرا نيرو بخشيد تا نگارش پاياننامه پيشرو را به اتمام برسانم.
از زحمات برادران و مادر عزيزم که با حمايت و شکيباييشان، لحظهاي از راهنمايي، پشتيباني و تشويق من دريغ نکردند، تا بتوانم در طريق علم و معرفت قدم بردارم، ممنون و سپاسگزارم.
بر خود لازم ميدانم از زحمات بي دريغ همسر فرهيخته‌ام که در تمامي مراحل انجام اين تحقيق به اينجانب کمک نمودهاند و در اين مدت با فراهم کردن آرامش فکري و آسايش روحي، بسياري از دشواريهاي را بر من آسان نمودند، صميمانه و با تمام وجود متشکرم واز خانواده گرانقدر ايشان کمال تقدير را دارم.
از خواهران عزيزم ممنونم، آنان که نفس خيرشان و دعاي روح پرورشان بدرقه ي راهم بود.چگونه سپاس گويم مهرباني و لطف شما را كه سرشار از عشق و يقين است.
اساتيد راهنما و مشاور، چگونه سپاس گويم تأثير علم آموزي شما را كه چراغ روشن هدايت را بر كلبه ي محقر وجودم فروزان ساخته است. آري در مقابل اين همه عظمت و شكوه شما مرا نه توان سپاس است و نه كلام وصف. از استاد راهنماي عزيز و ارجمند، آقايدکتر الوانینژاد که همواره با راهنماييهاي ارزنده، انجام مراحل مختلف اين پژوهش را تسهيل نمودند سپاسگزارم و از اساتید مشاور و گرامي آقایاندکتر علیرضا صالحی و دکتر پیام فیاضكه هميشه دلسوزانه پشتيبان اينجانب بودهاند، كمال تشكر را دارم. تمام روزهايي را که تحت راهنمايي، مشاوره و نظارت ايشان مشغول بهکار بودم، سرشار از آموختن توأم با علم و اخلاق بود. سپاسگزاري خود را از داور محترم اين پايان نامه و استاد ارجمندم سرکار خانم دکتر رقیه ذوالفقاری بهخاطر تمامي همراهيها و همياريهایش ابراز ميدارم.
همچنين بر خود لازم ميدانم از آقاي دکتر جواد رحیمیان کارشناس محترم اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کهگیلویه و بویراحمد که در مراحل مختلف اين پژوهش ياريگر اينجانب بودند، سپاسگزاري نموده و پيروزي ايشان را در تمامي مراحل زندگي آرزومندم. همچنين از خانمها، مهندس کرمي، حاجیزاده و مولوی مسئول آزمايشگاه مرکزي، ژنتيک و خاکشناسی و اعضاء محترم هيئت علمي گروه جنگلداری که همواره لطفشان شامل حال بنده بود قدرداني مي‎نمايم. ياد و خاطره همکلاسيهاي عزيز و گراميام را در مقطع کارشناسي ارشد را گرامي ميدارم و از زحمات تک‎تک اين عزيزان تشکر و قدرداني مي‎نمايم. از کارشناس محترم تحصیلات تکمیلی دانشکده بخاطر تمامي زحماتی که در طي اين دوره تحصيلي داشتهاند کمال قدرداني را دارم و برايشان در تمامي مراحل زندگي آرزوي خوشبختي و سعادت مي‎نمايم.
خاطرات خوش لحظات بهيادماندني معاشرت با همه اين بزرگواران را هميشه و همه جا در ذهن مي‎پرورانم و از درگاه ايزدمنان آرزوي سلامتي و توفيق روزافزون برايشان خواستارم.
– الها به من کمک کن تا بتوانم اداي دين کنم و به خواستهي آنان جامهي عمل بپوشانم.
– پروردگارا حسن عاقبت، سلامت و سعادت را براي آنان مقدرنما.
– خدايا توفيق خدمتي سرشار از شور و نشاط و همراه و همسو با علم و دانش و پژوهش جهت رشد و شکوفايي ايران کهنسال عنايت بفرما.

نام: احسان نام خانوادگ‍ي: حسینیان
مقطع تحص‍يلي: کارشناس‍ي ارشد رشته و گرايش: جنگلداري
استاد راهنما: سهراب الوانینژاد تاريخ دفاع: 30/02/1392

بررسی ساختار جنگل و خاک در دو تودهی تخريب شده و كمتر تخريب شده بلوط ایرانی در جنگلهای زاگرس جنوبی، (جنگلهای حوزهي یاسوج)
چک‍يده
مطالعه حاضر با هدف بررسی ساختار جنگلشناسی و خاک در دو تودهی طبیعی بلوط ایرانی با شدت دستخوردگی و تخریب متفاوت صورت گرفته است. برای رسیدن به این هدف ابتدا پس از جنگلگردشی در جنگلهای حوزهی شهرستان بویراحمد، دو تودهی جنگلی با وضعیت تخريبيافتگی متفاوت، تودهی با درجهی تخریب بیشتر (رویشگاه مختار) و تودهی كمترتخريبشده (رویشگاه سرآبتاوه) در مجاورت هم به فاصلهی تقریبی 10 کیلومتر انتخاب شدند. نمونهبرداری در دو تودهی مورد بررسی به روش تصادفیسیستماتیک با استفاده از شبکه آماربرداری 250×150 متر صورت گرفت. تعداد 47 قطعهنمونه با مساحت 1000 مترمربع در رویشگاه مختار، و در رویشگاه سرآبتاوه 52 قطعه نمونه برداشت شد. در قطعه نمونههای اصلی پارامترهای جنگلشناسی شامل نام و تعداد گونههاي درختي و درختچهاي، ارتفاع کل، ارتفاع تنه، ارتفاع تاج، قطر برابر سینه، قطر در ارتفاع 50 سانتیمتری از سطح زمین، قطر بزرگ و کوچک تاج اندازهگیری شد. جهت بررسی زادآوری گونههای درختی و درختچهای در مرکز هر قطعه نمونهی اصلی از یک میکروپلات 200 مترمربعی (به شعاع 8 متر) استفاده شد. به منظور مقایسهی خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک در دو تودهی مورد مطالعه، در هر یک از آنها بطور تصادفی تعداد 10 نمونه خاک از عمق 0 تا 20 سانتیمتری برداشت گردید. نتایج آنالیز واریانس نشان داد از لحاظ خصوصیات جنگلشناسی تعداد پایه، تعداد جستگروه، تعداد کل جست، ارتفاعکل، ارتفاع تنه، ارتفاع تاج، آشکوببندی، مساحت تاج و درصد تاجپوشش بین دو منطقهی مورد مطالعه تفاوت معنیداری وجود دارد. نتایج مقایسه میانگینها نشان داد که میانگین ارتفاع کل، ارتفاع تاج و آشکوب بندی در رویشگاه سرآبتاوه بیشتر از رویشگاه مختار بود، اما میانگین پارامترهای تعداد پایه، تعداد جست گروه، تعداد جست، ارتفاع تنه، مساحت تاج و درصد تاج در رویشگاه مختار بیشتر بود. نتایج آنالیز همبستگیها نشان داد در رویشگاه سرآبتاوه بین ارتفاع از سطح دریا و تعداد جست همبستگی منفی و معنی دار وجود داشت. در رویشگاه مختار بین ارتفاع از سطح دریا با پارامترهای درصد پوشش علفی، قطر برابر سینه، قطر در ارتفاع 5/0 متر، سطح مقطع برابر سینه، مساحت تاج و درصد تاج پوشش همبستگی مثبت و معنی دار و با تعداد پایه و تعداد جست گروه و تعداد جست همبستگی منفی و معنی دار وجود داشت. در رویشگاه مختار بین شیب با درصد پوشش علفی، ارتفاع کل، ارتفاع تنه و ارتفاع تاج درخت همبستگی منفی و معنی دار وجود داشت. نمودار توزیع تعداد درختان بلوط ایرانی در طبقات قطری در هر دو توده به صورت چوله به راست و حالت کمشونده دارد که نشان دهنده تودههای ناهمسال و نامنظم است. نتایج آنالیز واریانس فاکتورهای خاکی در دو رویشگاه نشان داد از لحاظ فاکتورهای pH، ماسه، مقدار ماده آلی، سیلت درشت و سیلت ریز بین دو رویشگاه اختلاف معنیداری وجود دارد به طوری که مقدار pHو ماسه در رویشگاه مختار و مقدار مقدار ماده آلی، سیلت درشت و سیلت ریز در رویشگاه سرآبتاوه بیشتر بود. نتایج بررسی تنوع زیستی نشان داد از لحاظ کلیهی شاخصهای غنا، تنوع و یکنواختی بین دو توده اختلاف معنیداری وجود دارد که به استثناء شاخص سیمپسون، سایر شاخصها در رویشگاه سرآبتاوه بالاتر بود. نتایج زادآوری نیز نشان داد که در رویشگاه سرآبتاوه برای 11 گونهی درختی و درختچهای و در رویشگاه مختار برای 7 گونهی درختی و درختچهای زادآوری در میکروپلاتها مشاهده گردید. طبق نتایج بدست آمده در سرآبتاوه، 72/35 درصد نهالها دانهزاد و 28/64 درصد آنها شاخهزاد بودند، اما در رویشگاه مختار 58/5 درصد نهال به صورت دانهزاد و 42/92 درصد نهالها شاخهزاد بودند. در منطقه کمترتخریبشده سرآبتاوه، صفات رویشی مساحت تاج، تعداد جست، تعداد جستگروه و تعداد پایه همبستگی مثبت و معنیداری با تعداد زادآوری بلوط داشتند. اما در منطقه مختار، سطح مقطع برابر سینه و مساحت تاج همبستگی منفی با تعداد زادآوری داشتند. بهطور کلی نتایج زادآوری نشان داد که در هر دو رویشگاه مورد بررسی وضعیت زادآوری بسیار ضعیف و نگران کننده است. نتایج آنالیز واریانس و مقایسهی میانگین عوامل غیر زنده در دو تودهی مورد مطالعه نشان داد که از لحاظ عوامل تخریب چرای دام، شاخهزنی و بهرهبرداری غیرمجاز تفاوت معنیداری بین دو رویشگاه وجود دارد بهطوری که میانگین حضور این عوامل در رویشگاه مختار بیشتر از رویشگاه سرآبتاوه بود. همچنین نتایج آنالیز تجزیه به مولفههای اصلی نشان داد که بر اساس پارامترهای رویشی گونههای موجود دو رویشگاه مورد مطالعه قابل تفکیک نبوده و درصد ضریب کاپا پایین بدست آمد. نتایج کلی این تحقیق نشان میدهد که در رویشگاه سرآبتاوه که از سال 1382 تحت طرح صیانت جنگلها به صورت قرق درآمده است، از لحاظ اکثرشاخصهای تنوع زیستی و زادآوری وضعیت بهتری را نسبت به رویشگاه مختار نشان میدهد. با توجه به تفاوت ساختار افقی و عمودی در دو توده مورد بررسی میتوان نتیجه گیری کرد که مسلما ساختار افقی و عمودی جنگل طی 10 سال قرق جنگل تغییر محسوسی نمیکند و این تفاوت در ساختار افقی و عمودی دو توده مورد بررسی به تفاوتهای طولانی مدت در دو توده برمیگردد، که این تفاوتها ممکن است تفاوتهای رویشگاهی و یا دخالتهای انسانی باشند.
واژههای کلیدی: ساختار جنگل، خاک، تودهی تخریبشده، تودهی کمترتخریبشده، بلوط ایرانی، یاسوج

د

فهرست مطالب
عنوان . صفحه
TOC o “1-5” h z u فصل اول- مقدمه و کلیات11-1- مقدمه11-2- کلیات61-2-1- ساختار61-2-2- ویژگیهای ساختاری71-2-3- ویژگیهای عمومی بلوط ایرانی81-2-3-1- گسترشگاه گونه بلوط ایرانی81-2-3-2- ویژگیهای اکولوژیک بلوط ایرانی91-2-3-3- ويژگیهای جنگلشناسی بلوط ایرانی91-2-4- مصارف و کاربردهای بلوط ایرانی:111-2-5- عوامل تخریب در جنگلهای زاگرس121-2-6- خاک121-2-6-1- خصوصیات فیزیکی خاک131-2-6-2- خصوصیات شیمیایی خاک141-2-6-2-1- pH141-2-6-2-2- پتاسیم151-2-6-2-3- سديم خاک151-2-6-2-4-EC151-2-6-2-5- آهک161-2-6-2-6- ماده آلی161-2-6-2-6- فسفر161-2-7- تنوع زیستی171-2-7-1- شاخصهای تنوع زیستی181-2-7-2- شاخص‌ها و نمايه‌هاي رياضي براي اندازه‌گيري تنوع181-2-7-2-1- شاخص‌هاي تنوع گونه‌اي181-2-7-2-2- شاخص‌هاي غناي گونه‌اي191-2-7-2-3- شاخص يكنواختي19فصل دوم- سابقه تحقیق212-1- مطالعات انجام شده در زمینهی ساختار جنگل212-2- مطالعات انجام شده در زمینهی خاک جنگل262-3- مطالعات انجام شده در زمینهی تنوع زیستی و زادآوری29I

فصل سوم- مواد و روشها333- 1- منطقه مورد مطالعه333-1-1- اطلاعات هواشناسی343-1-2- اطلاعات زمين شناسي353-2- روش انجام کار373-2-1- روش نمونهبرداری373-2-2- روش محاسبه پارامترهای جنگلشناسی373-2-3- روش مطالعه تنوع زیستی393-2-4- محاسبهی شاخص ارزش اهمیت (IVI)403-2-5- روش نمونهبرداری خاک413-2-6- روش آزمايشگاهي خصوصیات شيميايي و فيزيکي خاک413-2-6-1- اندازهگيريpH خاک413-2-6-2- اندازه‌گيري هدايت الکتريکيEC خاک423-2-6-3- اندازه‌گيري پتاسيم قابل جذب423-2-6-4- اندازه گيري کربن آلي (مواد آلي خاک)423-2-6-5- اندازه‌گيري ميزان آهک خاک (درصد کربنات کلسيم تبادلی خاک)433-2-6-6- اندازه‌گيري سديم خاک443-2-6-7-

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *